દુતિયગાથાસઙ્ગણિકં

ચોદનાદિપુચ્છાવિસ્સજ્જનાવણ્ણના

૩૫૯. દુતિયગાથાસઙ્ગણિયં ચોદના નામ કિં દસ્સેત્વા ચોદનાતિ આહ ‘‘વત્થુઞ્ચ આપત્તિઞ્ચ દસ્સેત્વા ચોદના’’તિ. દોસં સરાપેતીતિ દોસસારણા. સઙ્ઘસન્નિપાતોતિ સઙ્ઘસ્સ સન્નિપતનં. ઇમિના સઙ્ઘોતિ એત્થ ઉત્તરપદલોપં દસ્સેતિ. મતિકમ્મન્તિ એત્થ મતિસદ્દો ઇચ્છત્થોતિ આહ ‘‘વુચ્ચતિ મન્તગ્ગહણ’’ન્તિ. તન્તિ મતિકમ્મં.

‘‘તેન ચુદિતકપુગ્ગલેના’’તિ પદં ‘‘સારણત્થાયા’’તિ પદે કારિતકમ્મં. તસ્સ પુગ્ગલસ્સાતિ તસ્સ ચુદિતકસ્સ પુગ્ગલસ્સ, ઇમિના ‘‘નિગ્ગહત્થાયા’’તિ પદસ્સ કમ્મં દસ્સેતિ. તત્થાતિ તસ્મિં અધિકરણવિનિચ્છયટ્ઠાને. પરિગ્ગહણત્થાયાતિ પરિ વીમંસિત્વા ગહણત્થાય. ધમ્મા-ધમ્મન્તિ ભૂતાભૂતં. ‘‘વિનિચ્છયસન્નિટ્ઠાપનત્થ’’ન્તિ ઇમિના પાળિયં પાઠસેસં દસ્સેતિ.

મા ખો પટિઘન્તિ એત્થ પટિઘસદ્દો કોપપરિયાયોતિ આહ ‘‘કોપં મા જનયી’’તિ. ‘‘ચુદિતકે વા ચોદકે વા’’તિ ઇમિના ‘‘સઙ્ઘે’’તિ આધારં પટિક્ખિપતિ. સચે અનુવિજ્જકો તુવન્તિ એત્થ અનુવિજ્જકસદ્દો વિનયધરપરિયાયોતિ આહ ‘‘વિનયધરો’’તિ. વિનયધરો હિ યસ્મા ચોદકચુદિતકાનં વચનં અનુમિનિત્વા વત્થુઆપત્તાદિવસેન વિદતિ, તસ્મા અનુવિજ્જકોતિ વુચ્ચતિ.

વિરુદ્ધં ગાહં સંવત્તેતીતિ વિગ્ગાહિકં. ‘‘ન ત્વ’’ન્તિઆદિના ણિકપચ્ચયસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. યાયાતિ કથાય. સુત્તાદીનં સરૂપં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સુત્તં નામા’’તિઆદિ.

અનુયુઞ્જનવત્તન્તિ અનુયુઞ્જનસ્સ, અનુયુઞ્જને વા વત્તં. કુસલેન બુદ્ધિમતાતિ એત્થ કુસલસદ્દો છેકપરિયાયો, બુદ્ધિમન્તુસદ્દો પણ્ડિતપરિયાયોતિ આહ ‘‘છેકેન પણ્ડિતેના’’તિ. ‘‘ઞાણપારમિપ્પત્તેના’’તિ ઇમિના બુદ્ધિમતાતિ એત્થ ન કેવલં ઞાણસામઞ્ઞં, અથ ખો સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણન્તિ દસ્સેતિ. અયન્તિ એસો યથાવુત્તો અત્થો. અયં પનાતિ એસો વક્ખમાનો પન. એત્થાતિ ઇમાસુ ગાથાસુ. સચે ત્વં અનુવિજ્જકો હોસીતિ યોજના. યં પન અનુયોગવત્તં કતં સુપઞ્ઞત્તં સબ્બસિક્ખાપદાનં અનુલોમન્તિ યોજના. તન્તિ અનુયોગવત્તં. ઇતીતિ અયં સાધિપ્પાયસઙ્ખેપવણ્ણના. અત્તનોતિ અનુવિજ્જકસ્સ. સમ્પરાયેતિ પરલોકે. યોતિ અનુવિજ્જકો. તન્તિ અનુયોગવત્તં. ગતિન્તિ સુગતિં. હિતન્તિ ચોદકચુદિતકાનં હિતં. ગવેસન્તોતિ ઞાણેન એસન્તો. ઇમિના હિતં એસન્તોતિ હિતેસીતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. મેત્તઞ્ચાતિ અપ્પનાપત્તં મેત્તઞ્ચ. મેત્તાપુબ્બભાગઞ્ચાતિ અપ્પનામેત્તાય પુબ્બભાગે પવત્તં પરિકમ્મઉપચારમેત્તઞ્ચ. તવ ભારે સઙ્ઘેન કતે એવાતિ યોજના.

યોતિ અનુવિજ્જકો. એતેસન્તિ ચોદકચુદિતકાનં. ‘‘ભાસિત’’ન્તિ ઇમિના વોહારસદ્દો ભાસિતપરિયાયોતિ દસ્સેતિ. તન્તિ સહસા વોહારં.

અનુસન્ધિતન્તિ એત્થ વિનિચ્છયાનુસન્ધિં પટિક્ખિપન્તો આહ ‘‘કથાનુસન્ધિ વુચ્ચતી’’તિ. કથાય અનુરૂપં સન્દહનં કથાનુસન્ધિ. પટિઞ્ઞાનુસન્ધિતેનાતિ એત્થ પટિઞ્ઞાસદ્દઅનુસન્ધિસદ્દાનં તુલ્યાધિકરણતો અઞ્ઞં ભિન્નાધિકરણં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અથવા’’તિઆદિ. લજ્જિં પુગ્ગલન્તિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ ગાથાયં. વત્તાનુસન્ધિનાતિ આચારસઙ્ખાતેન વત્તેન અનુસન્ધિના અસ્સ અલજ્જીસ્સ વત્તેન સદ્ધિં યા પટિઞ્ઞા સન્ધિયતીતિ યોજના.

જાનન્તો આપજ્જતીતિ જાનન્તો હુત્વા આપજ્જતિ. ઇમિના સઞ્ચિચ્ચાતિ પદસ્સ સઞ્ચેતેત્વાતિ અત્થં દસ્સેતિ. વીતિક્કમચેતનાય સદ્ધિં ચેતેત્વાતિ અત્થો. ‘‘ન દેસેતિ ન વુટ્ઠાતી’’તિ ઇમિના પરિગૂહતીતિ એત્થ પરિગૂહનં નામ અત્થતો ન દેસનં ન વુટ્ઠાનન્તિ દસ્સેતિ.

યન્તિ ‘‘સઞ્ચિચ્ચ આપત્તિં આપજ્જતી’’તિ વચનં. તુમ્હેહીતિ પરિહારકારકેહિ. સચ્ચન્તિ તથં અવિતથં. અહમ્પીતિ ચોદકોપિ. પિસદ્દેન પરિહારકં સમ્પિણ્ડેતિ. નન્તિ ‘‘સઞ્ચિચ્ચા’’તિઆદિવચનં. તન્તિ તુવં, ત્વં વા.

પુબ્બાપરન્તિ એત્થ પુબ્બે કથેતબ્બં પુબ્બં, અપરમ્હિ કથેતબ્બં અપરં, પુબ્બઞ્ચ અપરઞ્ચ પુબ્બાપરન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘પુરે’’તિઆદિ. ‘‘તસ્મિં પુબ્બાપરે’’તિ ઇમિના પાળિયં પુબ્બપરસ્સાતિ એત્થ ભુમ્મત્થે સામિવચનન્તિ દસ્સેતિ.

દ્વીહીતિ પારાજિકસઙ્ઘાદિસેસવસેન દ્વીહિ. પઞ્ચહીતિ થુલ્લચ્ચયાદિવસેન પઞ્ચહિ. મિચ્છાદિટ્ઠિયાતિ ‘‘નત્થિ દિન્ન’’ન્તિઆદિના (ધ. સ. ૧૨૨૧) દસવત્થુકાય મિચ્છાદિટ્ઠિયા. અન્તગ્ગાહિકદિટ્ઠિયાતિ ‘‘સસ્સતો લોકો’’તિઆદિના (દી. નિ. ૧.૩૧; મ. નિ. ૧.૨૬૯) દસવત્થુકાય અન્તગ્ગાહિકદિટ્ઠિયા. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ દુતિયગાથાસઙ્ગણિકેસુ.

ઇતિ દુતિયગાથાસઙ્ગણિકવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.