૭. સઙ્ઘભેદકક્ખન્ધકં

છસક્યપબ્બજ્જાકથા

૩૩૦. સઙ્ઘભેદકક્ખન્ધકે અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતાતિ એત્થ અભિપુબ્બો ઞાતસદ્દો પાકટત્થોતિ આહ ‘‘પાકટા પાકટા’’તિ. કાળુદાયિપ્પભૂતયોતિ કાળુદાયિઆદયો. પરિવારેહિ સદ્ધિં દસ દૂતા ચ અઞ્ઞે ચ બહૂ જના સક્યકુમારા નામાતિ યોજના. અમ્હેસૂતિ સક્યકુલસઙ્ખાતેસુ અમ્હેસુ, નિદ્ધારણે ભુમ્મં. ઇમિના પાઠસેસં દસ્સેતિ. ‘‘કુલતો’’તિ ઇમિના ‘‘કુલા’’તિ એત્થ નિસ્સક્કત્થે નિસ્સક્કવચનન્તિ દસ્સેતિ. ઘરાવાસત્થન્તિ એત્થ ઘરે આવસન્તાનં મનુસ્સાનં કિચ્ચન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઘરાવાસે ય’’ન્તિઆદિ. તત્થ યન્તિ યંકિઞ્ચિ. ઉદકં નિન્નેતબ્બન્તિ એત્થ ઉદકં નીહરિત્વા નેતબ્બં અપનેતબ્બન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘યથા ઉદકં સબ્બટ્ઠાનેસુ સુસં હોતી’’તિ. સુસન્તિ સુક્ખં. તિણાનીતિ સસ્સદૂસકાનિ તિણાનિ. ‘‘ઉદ્ધરિતબ્બાની’’તિ ઇમિના નિદ્ધાપેતબ્બન્તિ એત્થ ધુધાતુયા પપ્ફોટનધંસનત્થે દસ્સેતિ. ભુસાતિ સસ્સનાળદણ્ડા, તેહિ મિસ્સા પલાલા ભુસિકા. ઓફુણાપેતબ્બન્તિ એત્થ ફુણધાતુયા અવકિરણત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અપનેતબ્બ’’ન્તિ. ત્વઞ્ઞેવ ઘરાવાસત્થેન ઉપજાનાતિ એત્થ ઘરાવાસત્થેનાતિ ઉપયોગત્થે કરણવચનં. ઉપજાનાતિ ઉપત્યૂપસગ્ગો ધાત્વત્થાનુવત્તકો, હિવિભત્તિ ચ લોપો હોતિ, તેન વુત્તં ‘‘ત્વઞ્ઞેવ ઘરાવાસત્થં જાનાહી’’તિ. અહન્તિ ભદ્દિયકુમારનામકો અહં. તયાતિ અનુરુદ્ધકુમારનામકેન તયા. ‘‘સદ્ધિં પબ્બજિસ્સામી’’તિ ઇમિના પાઠસેસં દસ્સેતિ. સેસન્તિ ‘‘સદ્ધિં પબ્બજિસ્સામી’’તિ વચનં.

૩૩૧. નિપ્પાતિતાતિ એત્થ નિક્ખમિત્વા ગમાપિતાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘નિક્ખામિતા’’તિ. માનસ્સિનોતિ એત્થ માનં સયન્તિ નિસ્સયન્તીતિ માનસ્સિનોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘માનસ્સયિનો’’તિ.

૩૩૨. યસ્સન્તરતો ન સન્તિ કોપાતિ એત્થ અન્તરસદ્દો ચિત્તવાચકો, તોપચ્ચયો ચ સત્તમ્યત્થવાચકોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘યસ્સ ચિત્તે’’તિ. કસ્મા કોપા ન સન્તીતિ આહ ‘‘તતિયમગ્ગેન સમૂહતત્તા’’તિ. અનાગામિમગ્ગેન દોસસ્સ સમૂહતત્તા યસ્સ ખીણાસવસ્સ ચિત્તે કોપા ન સન્તીતિ અધિપ્પાયો. ઇતિ ભવાભવતઞ્ચ વીતિવત્તોતિ એત્થ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યસ્મા પના’’તિઆદિ. તત્થ યસ્મા પન વુચ્ચતિ, તસ્મા એવમત્થો દટ્ઠબ્બોતિ યોજના. વિભવોતિ પાપં વુચ્ચતીતિ સમ્બન્ધો. નનુ પાળિયં ‘‘વિભવો’’તિ નત્થિ, ‘‘અભવો’’તિ એવ અત્થિ, અથ કસ્મા ‘‘વિભવોતિ અભવો’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘વિભવોતિ ચ અભવોતિ ચ અત્થતો એકમેવા’’તિ. ઇમિના સદ્દતોયેવ નાનન્તિ દસ્સેતિ. યા એસા ભવાભવતા વુચ્ચતીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘અનેકપ્પકારા’’તિ ઇમિના ઇતિસદ્દસ્સ પકારત્થં દસ્સેતિ. ચતૂહિપિ મગ્ગેહિ વીતિવત્તોતિ સમ્બન્ધો. તસ્સાતિ ખીણાસવસ્સ.

૩૩૩. અહિમેખલિકાતિ મેખલા વિય મેખલિકા, અહિમેવ મેખલિકા અહિમેખલિકા. તમેવત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અહિં કટિયં બન્ધિત્વા’’તિ.

૩૩૪. સમ્મન્નતીતિ એત્થ ‘‘સમ્માનેતી’’તિ ચુરાદિગણિકધાતુવસેન વત્તબ્બે દિવાદિગણિકધાતુવસેન વુત્તન્તિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘સમ્માનેતી’’તિ. અચિન્તેય્યો હિ પાળિનયો. સમ્માનેતીતિ સમ્માનં કરોતિ. યન્તિ કમ્મં. સોતિ સત્થા. ઇમિના યં તુમોતિ એત્થ તુમોતિ રુળ્હીસદ્દો ઇધ ‘‘સો’’તિ સબ્બનામસદ્દેન સદિસત્થોતિ દસ્સેતિ.

પકાસનીયકમ્માદિકથા

૩૩૬. ‘‘ખેળસદિસા’’તિ ઇમિના મિચ્છાજીવેન ઉપ્પન્નપચ્ચયાનં સદિસૂપચારેન ખેળભાવં દસ્સેતિ. તસ્મા ખેળા વિયાતિ ખેળો, મિચ્છાજીવપચ્ચયા, ખેળે અસતિ ભક્ખતિ અજ્ઝોહરતીતિ ખેળાસકોતિ વચનત્થો કાતબ્બો. એતરહિ પાળિયં, અટ્ઠકથાયઞ્ચ ‘‘ખેળાપકસ્સા’’તિ ઓટ્ઠજેન પઠમક્ખરેન પાઠો અત્થિ.

૩૪૦. પત્થદ્ધેનાતિ એત્થ ભૂસો થદ્ધો પત્થદ્ધો, બાળ્હથદ્ધોતિ અત્થો. તેન વુત્તં ‘‘નિચ્ચલેના’’તિ. પોત્થકરૂપસદિસેનાતિ એત્થ પોત્થકરૂપં નામ વત્થદન્તાદિમયં, તેન સદિસો પોત્થકરૂપસદિસો, તેન.

૩૪૨. રાજઞાતકા નામાતિ એત્થ રઞ્ઞા જાનિયન્તિ ‘‘અમ્હાકં ગરૂ’’તિ રાજઞાતા, તેયેવ રાજઞાતકાતિ અત્થો દટ્ઠબ્બો. તદત્થં અધિપ્પાયેન દસ્સેન્તો આહ ‘‘રાજા અમ્હે જાનાતી’’તિઆદિ. પહટ્ઠકણ્ણવાલોતિ પહટ્ઠો કણ્ણો ચ વાલો ચ એતસ્સાતિ પહટ્ઠકણ્ણવાલો. બન્ધનિચ્ચલેતિ રજ્જુવલ્લીહિ બન્ધો વિય નિચ્ચલે, પહટ્ઠકણ્ણવાલેતિ સમ્બન્ધો. ‘‘કત્વા’’તિ ઇમિના ‘‘અભિધાવી’’તિ પદે કિરિયાવિસેસનભાવં દસ્સેતિ.

દુક્ખઞ્હિ કુઞ્જર નાગમાસદોતિ એત્થ કુઞ્જરસદ્દસ્સ આમન્તનપદભાવં આવિકરોન્તો આહ ‘‘ભો કુઞ્જરા’’તિ. નાગસદ્દસ્સ અહિનાગહત્થિનાગેસુ પવત્તનતો વુત્તં ‘‘બુદ્ધનાગ’’ન્તિ. આસદોતિ પદસ્સ આકોધેન સદનં ઉપગમનં આસદોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વધકચિત્તેન ઉપગમનં નામા’’તિ. દુક્ખન્તિ એતરહિ ચ આયતિઞ્ચ દુક્ખકારણં. દુક્ખં હીતિ હિસદ્દો પદપૂરણમત્તં, અથ વા દુક્ખમેવાતિ અત્થો. ‘‘બુદ્ધનાગં ઘાતકસ્સા’’તિ ઇમિના નાગં હનતીતિ નાગહતોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ.

પટિકુટિયોવ ઓસક્કીતિ એત્થ તથાગતસ્સ પટિમુખં કુટેન ગમનમેતસ્સાતિ પટિકુટિયો, પટિકુટિયો એવ હુત્વા ઓસક્કીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘તથાગતાભિમુખોયેવ પિટ્ઠિમેહિ પાદેહિ ઓસક્કી’’તિ. ‘‘ન જાનાતી’’તિ ઇમિના લક્ખ દસ્સનઙ્કેસૂતિ ધાતુપાઠેસુ (પાણિની ૧૫૩૯ સદ્દનીતિધાતુમાલાયં ૧૮ દકારન્તધાતુ) વુત્તેસુ અત્થેસુ ઇધ દસ્સનત્થોતિ દસ્સેતિ. ન લક્ખિતબ્બોતિ અઞ્ઞેહિ સપ્પુરિસેહિ ન લક્ખિતબ્બોતિ અત્થો. એત્થ ણ્યપચ્ચયો કત્તુકમ્મેસુ હોતિ, યકારસ્સ કકારં કત્વા અલક્ખિકોતિ વુત્તં.

૩૪૩. ‘‘ભુઞ્જિતબ્બભોજન’’ન્તિ ઇમિના તિકભોજનન્તિ એત્થ યુપચ્ચયસ્સ કમ્મત્થભાવં દસ્સેતિ. તન્તિ તિકભોજનં. યથાધમ્મોતિ ‘‘ગણભોજને પાચિત્તિય’’ન્તિ (પાચિ. ૨૦૯) વુત્તાય માતિકાવિભઙ્ગપાળિયા અનુરૂપં. પઞ્ચવત્થુયાચનકથાતિ પઞ્ચ વત્થૂનિ યાચનસ્સ કથા. આયુકપ્પન્તિ અવીચિમહાનિરયે આયુકપ્પં સન્ધાય વુત્તં. અવીચિમહાનિરયે આયુકપ્પો નામ એકો અન્તરકપ્પોતિ જિનાલઙ્કારટીકાદીસુ (મિ. પ. ૪.૧.૩; કથા. અટ્ઠ. ૬૫૪-૬૫૭; ઇતિવુ. અટ્ઠ. ૧૮; સારત્થ. ટી. ચૂળવગ્ગ ૩.૩૪૩; અ. નિ. ટી. ૩.૬૬૨) વુત્તો. ‘‘એકો અસઙ્ખ્યેય્યકપ્પો’’તિ સમ્મોહવિનોદનાદીસુ (વિભ. અટ્ઠ. ૮૦૯; મ. નિ. અટ્ઠ. ૩.૧૨૮; વિ. વિ. ટી. ૧.૪૧૦; વજિર. ટી. પારાજિકણ્ડ ૪૧૦) વુત્તો. સેટ્ઠં પુઞ્ઞન્તિ મહન્તં પુઞ્ઞં. ઇમિના બ્રહં પુઞ્ઞન્તિ બ્રહસદ્દો મહન્તત્થોતિ દસ્સેતિ. બ્રહ વુદ્ધિયન્તિ ધાતુપાઠેસુ (પાણિની ૭૩૫; સદ્દનીતિધાતુમાલાયં ૧૬ હકારન્તધાતુ) વુત્તત્તા બ્રહસદ્દો મહન્તવાચકો હોતિ. બ્રહધાતુતો અપચ્ચયં કત્વા ‘‘બ્રહા’’તિપિ, મપચ્ચયં કત્વા ‘‘બ્રહ્મા’’તિપિ પાઠો અત્થિ. આયુકપ્પમેવાતિ સગ્ગેસુ આયુકપ્પમેવ.

સઙ્ઘભેદકથા

૩૪૪. સોતિ દેવદત્તો, ગતો કિરાતિ સમ્બન્ધો. તત્થેવાતિ વિહારસીમાયમેવ. આવેણિકન્તિ ભિક્ખુસઙ્ઘતો આવેણિકં.

૩૪૫. આગિલાયતીતિ એત્થ આત્યૂપસગ્ગો અભિભવનત્થો, ગિલેધાતુ બાધનત્થોતિ આહ ‘‘વેદનાભિભૂતા બાધતી’’તિ. તન્તિ પિટ્ઠિં. પરસ્સ ચિત્તં આદિસિત્વા દેસયતિ એતાયાતિ આદેસના, સા એવ પાટિહારિયં આદેસનાપાટિહારિયં. અનુસાસતિ એતાયાતિ અનુસાસની, ઇમમેવત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘એવમ્પિ તે’’તિઆદિ.

૩૪૬. મમાનુક્રુબ્બન્તિ એત્થ અનુત્યૂપસગ્ગો અનુકિરિયત્થો કરધાતુ અન્તપચ્ચયો ગચ્છન્તાદિગણોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘મમાનુકિરિયં કુરુમાનો’’તિ. ‘‘દુક્ખિતો’’તિ ઇમિના કપણોતિ એત્થ કપધાતુ હિંસનત્થોતિ દસ્સેતિ. મહાવરાહસ્સાતિ વરાહસદ્દસ્સ સૂકરત્થં પટિક્ખિપન્તો આહ ‘‘મહાનાગસ્સા’’તિ. ‘‘પથવિ’’ન્તિ ઇમિના મહિં વિકુબ્બતોતિ એત્થ મહીસદ્દસ્સ એવંનામકં મહાનદિં પટિક્ખિપતિ. ‘‘પદાલેન્તસ્સા’’તિ ઇમિના કરધાતુયા વિત્યૂપસગ્ગવસેન પદાલનત્થં દસ્સેતિ. ભિસં ઘસમાનસ્સાતિ એત્થ માનસદ્દો કત્વત્થોતિ આહ ‘‘ભિસં ઘસન્તસ્સા’’તિ. ઘસન્તસ્સાતિ ભક્ખન્તસ્સ. નદીનામકં તં પોક્ખરણિન્તિ યોજના. ઇમિના નદીસુ જગ્ગતોતિ એત્થ નદી નામ પોક્ખરણીતિ દસ્સેતિ. જગ્ગતોતિ હત્થિયૂથં પાલેન્તસ્સ.

૩૪૭. ‘‘સુતાતિ સોતા’’તિ ઇમિના પાળિયા દ્વિધાભાવં દસ્સેતિ. ‘‘નિસ્સન્દેહો’’તિ ઇમિના અસન્દિદ્ધોતિ એત્થ દિહધાતું દસ્સેતિ, દિસધાતું નિવત્તેતિ.

૩૫૦. બુદ્ધસહસ્સેનપીતિ પિસદ્દો ગરહત્થો, પગેવ એકેન બુદ્ધેનાતિ દસ્સેતિ.

‘‘સત્તો’’તિ ઇમિના કોચિસદ્દસ્સ પધાનપદં દસ્સેતિ. અટ્ઠાતિ આખ્યાતપદસ્સ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઠિતો’’તિ. દેવદત્તોતિ મે સુતન્તિ એત્થ ‘‘મે’’તિ પદં ભગવન્તં સન્ધાય વુત્તન્તિ આહ ‘‘ભગવતા’’તિ. તદેવાતિ સુતમેવ. ઇદન્તિ ‘‘દેવદત્તોતિ મે સુત’’ન્તિ વચનં. અનુચિનાતીતિ અનુવડ્ઢેતિ. ‘‘પત્વા’’તિ ઇમિના આસજ્જનન્તિ એત્થ સદધાતુયા ગત્યત્થં, કિરિયાવિસેસનઞ્ચ દસ્સેતિ. અવીચિનિરયં પત્તોતિ એત્થ ઇદાનિ ન દેવદત્તો અવીચિનિરયં પત્તો હોતિ, આયતિં પન અવીચિનિરયે અવસ્સમ્ભાવિયત્તા ‘‘અવીચિનિરયં પત્તો’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘આસંસાયં અતીતવચન’’ન્તિ. આસંસાયન્તિ અવસ્સમ્ભાવિયત્થે. ભેસ્મા હિ ઉદધી મહાતિ એત્થ ભેસ્માસદ્દો ભયાનકપરિયાયોતિ આહ ‘‘ભયાનકો’’તિ.

ઉપાલિપઞ્હાકથા

૩૫૧. એકતોતિ એત્થ તોપચ્ચયસ્સ સત્તમ્યત્થે પવત્તભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ધમ્મવાદીપક્ખે’’તિ. ‘‘અનુનયન્તો’’તિ ઇમિના અનુસ્સાવેતીતિ એત્થ અનુસદ્દસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. અનુનયન્તોતિ પુનપ્પુનં નયન્તો. સાવનાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ન તુમ્હાકંયેવા’’તિઆદિ. અયં અધમ્મો વા અયં અવિનયો વા ઇદં અસત્થુસાસનં વા યદિ ભવેય્યાતિ યોજના. ‘‘બોધેતી’’તિ ઇમિના સાવેતીતિ એત્થ સુધાતુયા અત્થં દસ્સેતિ. ‘‘અનુસ્સાવેત્વા’’તિ ઇમિના ‘‘અનુસ્સાવેતિ, સલાકં ગાહેતી’’તિ એત્થ અનુસ્સાવનકિરિયા પુબ્બભાગે પવત્તા, સલાકગ્ગાહકિરિયા પચ્છાભાગેતિ દસ્સેતિ.

એત્તાવતાતિ એત્તકેન અનુસ્સાવનસલાકગ્ગાહમત્તેન. ન પન સઙ્ઘો ભિન્નો હોતિ, અનુસ્સાવેત્વા સલાકં ગાહેત્વા આવેણિકં સઙ્ઘકમ્મે કતેયેવ સઙ્ઘો ભિન્નો હોતીતિ અધિપ્પાયો.

એત્થ ઠત્વા કસ્સચિ ચોદકસ્સ અનુયોગો સિયાતિ યોજના. કિન્તિ સિયાતિ આહ ‘‘એવં દેવદત્તો’’તિઆદિ. તત્થ એવન્તિ પકતત્તે સઙ્ઘે ભિન્દે સતીતિ અત્થો. કથન્તિ કેનાકારેન. પુન કથન્તિ કસ્મા કારણા. રઞ્ઞોતિ અજાતસત્તુરઞ્ઞો, કારિતકમ્મં. ‘‘ઘાતાપિતત્તા’’તિ બિમ્બિસારરાજાનં ઘાતાપિતત્તા. તત્થાતિ ‘‘ભિક્ખુ ખો ઉપાલી’’તિઆદિવચને, ઠત્વા પરિહારં વદામાતિ યોજના. વિરદ્ધત્તાતિ વિરાધિતત્તા. તમત્થં વિત્થારેન્તો આહ ‘‘તેન હી’’તિઆદિ. તત્થ તેન હીતિ ઉય્યોજનત્થે નિપાતો. એવઞ્હીતિ એવમેવ. તસ્સાતિ દેવદત્તસ્સ. કુમારો પનાતિ અજાતસત્તુકુમારો પન, કતમત્તેયેવ ન વુત્તાતિ સમ્બન્ધો. તસ્સાતિ દેવદત્તસ્સ. તસ્માતિ યસ્મા સઙ્ઘભેદતો પુબ્બે રુહિતુપ્પાદકમ્મં કરોન્તસ્સાપિ પચ્છા અભબ્બભાવો રોપિતો, તસ્મા.

ભેદકરવત્થૂસુ એવં વિનિચ્છયો વેદિતબ્બોતિ યોજના. ધમ્માધમ્માદીનં સુત્તન્તવિનયપરિયાયેન વિસેસં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સુત્તન્તપરિયાયેના’’તિઆદિ. તત્થ સુત્તન્તપરિયાયેનાતિ સુત્તન્તદેસનાય, સુત્તન્તદેસનાનયતોતિ વુત્તં હોતિ. તથાતિ તતો અઞ્ઞથા.

તત્થાતિ દ્વીસુ ધમ્માધમ્મેસુ. એવં અમ્હાકન્તિ એવં કરિયમાને અમ્હાકં. એવં સુત્તન્તપરિયાયેન ધમ્માધમ્માનં વિસેસં દસ્સેત્વા ઇદાનિ વિનયપરિયાયેન તેસં તં દસ્સેન્તો આહ ‘‘વિનયપરિયાયેન પના’’તિઆદિ. ભૂતેન વત્થુના કાતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. એવં ‘‘અભૂતેન વત્થુના’’તિ એત્થાપિ.

એવં દ્વિન્નં પરિયાયાનં વસેન ધમ્માધમ્મદુકસ્સ વિસેસં દસ્સેત્વા ઇદાનિ વિનયાવિનયદુકસ્સ વિસેસં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સુત્તન્તપરિયાયેના’’તિઆદિ. તત્થ સુત્તન્તનયેન રાગાદયો વિનેતીતિ વિનયો, વિનયનયેન કાયં વાચં વિનેતીતિ વિનયોતિ વચનત્થો કાતબ્બો.

એવં દ્વિન્નં પરિયાયાનં વસેન વિનયાવિનયદુકસ્સ વિસેસં દસ્સેત્વા ઇદાનિ ભાસિતાભાસિતદુકસ્સ વિસેસં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સુત્તન્તપરિયાયેન ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’’તિઆદિ. તત્થ ‘‘અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો’’તિ ઇદં વચનં તથાગતેન ભાસિતં લપિતન્તિ યોજના.

એવં દ્વિન્નં પરિયાયાનં વસેન ભાસિતાભાસિતદુકસ્સ વિસેસં દસ્સેત્વા ઇદાનિ આચિણ્ણાનાચિણ્ણદુકસ્સ વિસેસં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સુત્તન્તપરિયાયેન દેવસિક’’ન્તિઆદિ. તત્થ ‘‘દેવસિક’’ન્તિ પદં ‘‘સમાપજ્જનં, વોલોકન’’ન્તિ તીસુયેવ પદેસુ યોજેતબ્બં. અટ્ઠુપ્પત્તિવસેનાતિ કારણુપ્પત્તિવસેન. કારણઞ્હિ અરતિ ફલં એતસ્માતિ અત્થોતિ વુચ્ચતિ, અત્થસ્સ ઉપ્પત્તિ અત્થુપ્પત્તિ, સાયેવ અટ્ઠુપ્પત્તિ ત્થકારસ્સ ટ્ઠકારં કત્વા, અટ્ઠુપ્પત્તિયા વસો અટ્ઠુપ્પત્તિવસો, તેન. ઇદં પદં ‘‘સુત્તન્તદેસના જાતકકથા’’તિ દ્વીહિપિ પદેહિ યોજેતબ્બં. ઇદન્તિ ફલસમાપત્તિસમાપજ્જનાદિ. આચિણ્ણન્તિ આ બન્ધિતં, પુનપ્પુનં વા ઉપચિતં વડ્ઢિતં, પગુણં વા. ચારિયપક્કમનન્તિ ચારિયત્થં પક્કમનં.

એવં દ્વિન્નં પરિયાયાનં વસેન આચિણ્ણાનાચિણ્ણદુકસ્સ વિસેસં દસ્સેત્વા ઇદાનિ પઞ્ઞત્તદુકસ્સ વિસેસં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સુત્તન્તપરિયાયેન ચત્તારો સતિપટ્ઠાના’’તિઆદિ. તં ભાસિતાભાસિતદુકસદિસમેવ. એવં દ્વિન્નં સુત્તન્તવિનયપરિયાયાનં વસેન પઞ્ચન્નં દુકાનં વિસેસો દસ્સિતો.

આપત્તાનાપત્તિદુકે ‘‘ન મોચનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ પાઠસ્સ અનન્તરે પચ્છિમવાક્યે ઠિતો આદિસદ્દો આનેતબ્બો. ઇતિ આદિના નયેનાતિ હિ અત્થો. તત્થ તત્થાતિ તસ્મિં તસ્મિં સિક્ખાપદે. ઇદં પદં પચ્છિમવાક્યેપિ અનુવત્તેતબ્બં.

લહુકગરુકદુકે પઞ્ચાપત્તિક્ખન્ધાતિ થુલ્લચ્ચયપાચિત્તિયપાટિદેસનીયદુક્કટદુબ્ભાસિતવસેન પઞ્ચ આપત્તિરાસયો. દ્વે આપત્તિક્ખન્ધાતિ પારાજિકસઙ્ઘાદિસેસવસેન દ્વે આપત્તિરાસયો.

સાવસેસાનાવસેસદુકે છ આપત્તિક્ખન્ધાતિ પારાજિકાપત્તિતો અવસેસા છ આપત્તિરાસયો.

દુટ્ઠુલ્લાદુટ્ઠુલ્લદુકે લહુકગરુકદુકસદિસમેવ. અયં પન વિસેસો – ગરુકાપત્તિ દુટ્ઠુલ્લા નામ, લહુકાપત્તિ અદુટ્ઠુલ્લા નામાતિ એવં વિનયપરિયાયવસેનેવ ચતુન્નં દુકાનં વિસેસો દસ્સિતો.

એત્થાતિ ‘‘અધમ્મં ધમ્મોતિ દીપેન્તી’’તિઆદિવચને. ચતુન્નં સઙ્ઘકમ્માનન્તિ અપલોકનાદિવસેન ચતુન્નં સઙ્ઘકમ્માનં. કરોન્તેહિ હેતુભૂતેહિ, હેત્વત્થે ચેતં કરણવચનં.

તત્થાતિ ‘‘તે ઇમેહી’’તિઆદિવચને. અપકસ્સન્તીતિ એત્થ કસધાતુસ્સ ગત્યત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘પરિસં આકડ્ઢન્તી’’તિ. વિજટેન્તીતિ વિજટં કરોન્તિ, વિસું કરોન્તીતિ અત્થો. એકમન્તં ઉસ્સાદેન્તીતિ એકસ્મિં અન્તે ઉસ્સદં કરોન્તિ. અવપકસ્સન્તીતિ એત્થ દ્વિન્નં ઉપસગ્ગાનં વસેન અતિવિયત્થો દટ્ઠબ્બોતિ આહ ‘‘અતિ વિય આકડ્ઢન્તી’’તિ. અતિવિયત્થં આવિકરોન્તો આહ ‘‘યથા વિસંસટ્ઠાવ હોન્તિ, એવં કરોન્તી’’તિ. યથાતિ યેનાકારેન કરિયમાનેતિ સમ્બન્ધો. ‘‘વિસુ’’ન્તિ ઇમિના આવેણિસદ્દો ‘‘વિસુ’’ન્તિઅત્થવાચકો અનિપ્ફન્નપાટિપદિકોતિ દસ્સેતિ. વત્થૂસૂતિ ભેદકરવત્થૂસુ. ઇમં ગણ્હથાતિ ઇમં વાદં ગણ્હથ. વિસુન્તિ આવેણિં. ઇમસ્મિં ખન્ધકે વુત્તવચનં પરિવારપાળિયા સંસન્દેન્તો આહ ‘‘પરિવારે પના’’તિઆદિ. તત્થ પઞ્ચહિ આકારેહીતિ ‘‘કમ્મેન ઉદ્દેસેન વોહરન્તો અનુસ્સાવનેન સલાકગ્ગાહેના’’તિ (પરિ. ૪૫૮) એવં પઞ્ચહિ કારણેહિ. તસ્સાતિ પરિવારે વુત્તવચનસ્સ. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સઙ્ઘભેદકક્ખન્ધકે, વુત્તેન ઇમિના સઙ્ઘભેદલક્ખણેનાતિ યોજના. ‘‘અત્થતો નાનાકરણં નત્થી’’તિ ઇમિના સદ્દતો નાનાકરણં અત્થીતિ દીપેતિ. અસ્સાતિ સઙ્ઘભેદલક્ખણસ્સ. તં પન નાનાકરણાભાવન્તિ યોજના. તત્થેવાતિ પરિવારે એવ. સબ્બત્થાતિ સબ્બસ્મિં સઙ્ઘભેદકક્ખન્ધકે.

ઇતિ સઙ્ઘભેદકક્ખન્ધકવણ્ણનાય યોજના સમત્તા.