૭. પબ્બજ્જાકથા

૩૧. પોરાણાનુપોરાણાનન્તિ પુરાણે ચ અનુપુરાણે ચ ભવાનં. એકસટ્ઠીતિ એકો ચ સટ્ઠિ ચ, એકેન વા અધિકા સટ્ઠિ એકસટ્ઠિ.

તત્રાતિ તેસુ એકસટ્ઠિમનુસ્સઅરહન્તેસુ. પુબ્બયોગોતિ પુબ્બે કતો ઉપાયો, પુબ્બૂપનિસ્સયોતિ અત્થો. વગ્ગબન્ધેનાતિ સમૂહં કત્વા બન્ધેન. તેતિ પઞ્ચપઞ્ઞાસ જના. ઝાપેસ્સામાતિ ડય્હિસ્સામ. નીહરિંસૂતિ ગામતો નીહરિંસુ. તેસૂતિ પઞ્ચપઞ્ઞાસજનેસુ. પઞ્ચ જને ઠપેત્વાતિ સમ્બન્ધો. સેસાતિ પઞ્ચહિ જનેહિ અવસેસા. સોતિ યસો દારકો. તેપીતિ ચત્તારોપિ જના. તત્થાતિ સરીરે. તે સબ્બેપીતિ યસસ્સ માતાપિતુભરિયાહિ સદ્ધિં સબ્બેપિ તે સહાયકા. તેનાતિ પુબ્બયોગેન.

આમન્તેસીતિ કથેસિ.

૩૨. દિબ્બેસુ વિસયેસુ ભવા દિબ્બા લોભપાસાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘દિબ્બા નામા’’તિઆદિ. લોભપાસાતિ લોભસઙ્ખાતા બન્ધના. અસવનતાતિ એત્થ કરણત્થે પચ્ચત્તવચનન્તિ આહ ‘‘અસવનતાયા’’તિ. પરિહાયન્તીતિ એત્થ કેન પરિહાયન્તીતિ આહ ‘‘વિસેસાધિગમતો’’તિ. વિસેસાધિગમતોતિ મગ્ગફલસઙ્ખાતસ્સ વિસેસસ્સ અધિગમતો.

૩૩. અન્તં લામકં કરોતીતિ અન્તકોતિ વચનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘લામકા’’તિ. ‘‘હીનસત્તા’’તિ ઇમિના અન્તકસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. આમન્તનપદમેતં. તન્તિ રાગપાસં. હીતિ સચ્ચં. સોતિ મારો પાપિમા. અન્તલિક્ખે ચરન્તાનં પઞ્ચાભિઞ્ઞાનમ્પિ બન્ધનત્તા અન્તલિક્ખે ચરતિ પવત્તતીતિ અન્તલિક્ખચરોતિ વચનત્થેન રાગપાસો ‘‘અન્તલિક્ખચરો’’તિ મારેન પાપિમતા વુત્તો.

૩૪. નાનાજનપદતોતિ એકિસ્સાપિ દિસાય નાનાજનપદતો. ‘‘અનુજાનામિ…પે… પબ્બાજેથા’’તિઆદિમ્હિ વિનિચ્છયો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. પબ્બાજેન્તેન ભિક્ખુના પબ્બાજેતબ્બોતિ સમ્બન્ધો. યે પટિક્ખિત્તા પુગ્ગલાતિ યોજના. પરતોતિ પરસ્મિં. ‘‘ન ભિક્ખવે…પે… પબ્બાજેતબ્બો’’તિ પાળિં (મહાવ. ૮૯) આદિં કત્વાતિ યોજના. તેતિ પટિક્ખિત્તપુગ્ગલે. સોપિ ચાતિ સોપિ ચ પુગ્ગલો. અનુઞ્ઞાતોયેવ પબ્બાજેતબ્બોતિ સમ્બન્ધો. તસ્સ ચાતિ પુગ્ગલસ્સ ચ, અથ વા તેસઞ્ચ માતાપિતૂનં. વચનવિપલ્લાસો હેસ. અનુજાનનલક્ખણં વણ્ણયિસ્સામાતિ સમ્બન્ધો.

એવન્તિ ઇમિના વુત્તનયેન. ચસદ્દો વાક્યસમ્પિણ્ડનત્થો. સચે અચ્છિન્નકેસો હોતિ ચ, સચે એકસીમાય અઞ્ઞેપિ ભિક્ખૂ અત્થિ ચાતિ અત્થો. અઞ્ઞેપીતિ અત્તના અપરેપિ. ભણ્ડૂતિ મુણ્ડો, સોયેવ કમ્મં ભણ્ડુકમ્મં. તસ્સાતિ ભણ્ડુકમ્મસ્સ. ઓકાસોતિ પબ્બજ્જાય ખણો. ‘‘ઓકાસં ન લભતી’’તિ વત્વા તસ્સ કારણં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સચે’’તિઆદિ.

અવુત્તોપીતિ એત્થ પિસદ્દો વુત્તો પન કા નામ કથાતિ દસ્સેતિ. ઉપજ્ઝાયં ઉદ્દિસ્સ પબ્બાજેતીતિ એત્થ પબ્બજ્જા ચતુબ્બિધા તાપસપબ્બજ્જા પરિબ્બાજકપબ્બજ્જા સામણેરપબ્બજ્જા ઉપસમ્પદપબ્બજ્જાતિ. તત્થ કેસમસ્સુહરણં તાપસપબ્બજ્જા નામ વક્કલાદિગહણતો પઠમમેવ વજિતબ્બત્તા. ઇસિપબ્બજ્જાતિપિ તસ્સાયેવ નામં. કેસમસ્સુહરણમેવ પરિબ્બાજકપબ્બજ્જા નામ કાસાયાદિગહણતો પઠમમેવ વજિતબ્બત્તા. કેસમસ્સુહરણઞ્ચ કાસાયચ્છાદનઞ્ચ સામણેરપબ્બજ્જા નામ સરણગહણતો પઠમમેવ વજિતબ્બત્તા. ઉપસમ્પદપબ્બજ્જા તિવિધા એહિભિક્ખુઉપસમ્પદપબ્બજ્જા સરણગહણૂપસમ્પદપબ્બજ્જા ઞત્તિચતુત્થવાચિકૂપસમ્પદપબ્બજ્જાતિ. તત્થ એહિભિક્ખૂપસમ્પદપબ્બજ્જાયં કેસમસ્સુહરણાદિ સબ્બં એકતોવ સમ્પજ્જતિ ‘‘એહિ ભિક્ખૂ’’તિ ભગવતો વચનેન અભિનિપ્ફન્નત્તા. સરણગહણૂપસમ્પદપબ્બજ્જા સામણેરપબ્બજ્જસદિસાયેવ. કેસમસ્સુહરણઞ્ચ કાસાયચ્છાદનઞ્ચ સરણગહણઞ્ચ ઞત્તિચતુત્થવાચિકૂપસમ્પદપબ્બજ્જા નામ કમ્મવાચાગહણતો પઠમમેવ વજિતબ્બત્તા. તત્થ સામણેરપબ્બજ્જં સન્ધાય વુત્તં ‘‘ઉપજ્ઝાયં ઉદ્દિસ્સ પબ્બાજેતી’’તિ. ઉપજ્ઝાયં ઉદ્દિસ્સાતિ ઉપજ્ઝાયસ્સ વેય્યાવચ્ચકરટ્ઠાનનિયમં કત્વા. પબ્બજ્જાકમ્મે અત્તનો ઇસ્સરિયમકત્વાતિ અત્થો. દહરેન ભિક્ખુના કેસચ્છેદનં કાસાયચ્છાદનં સરણદાનન્તિ તીણિ કિચ્ચાનિ કાતબ્બાનિયેવ. કેચિ ‘‘સરણાનિ પન સયં દાતબ્બાની’’તિ પાઠં ઇધાનેત્વા દહરેન ભિક્ખુના સરણાનિ ન દાતબ્બાનીતિ વદન્તિ, તં ન ગહેતબ્બં દહરસ્સ ભિક્ખુત્તા, ભિક્ખૂનં પબ્બાજેતું લભનત્તા ચ. ઉપજ્ઝાયો ચે કેસચ્છેદનઞ્ચ કાસાયચ્છાદનઞ્ચ અકત્વા પબ્બજ્જત્થં સરણાનિયેવ દેતિ, ન રુહતિ પબ્બજ્જા પબ્બજ્જાય અકત્તબ્બત્તા. કમ્મવાચં સાવેત્વા ઉપસમ્પાદેતિ, રુહતિ ઉપસમ્પદા અપત્તચીવરાનં ઉપસમ્પદસિદ્ધિતો, કમ્મવિપત્તિયા અભાવતો ચ. ખણ્ડસીમન્તિ ઉપચારસીમટ્ઠં બદ્ધસીમં. પબ્બાજેત્વાતિ કેસચ્છેદનં સન્ધાય વુત્તં ‘‘કાસાયાનિ અચ્છાદેત્વા’’તિ કાસાયચ્છાદનસ્સ વિસું વુત્તત્તા. સામણેરસ્સ સરણદાનસ્સ અરુહત્તા ‘‘સરણાનિ પન સયં દાતબ્બાની’’તિ વુત્તં. પુરિસં પબ્બાજેતુન્તિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં. આણત્તિયાતિ ભિક્ખૂનં આણત્તિયા. યેન કેનચીતિ ગહટ્ઠપબ્બજિતેસુ યેન કેનચિ.

‘‘ભબ્બરૂપો’’તિ વત્વા તસ્સ અત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સહેતુકો’’તિ. સહેતુકોતિ મગ્ગફલાનં ઉપનિસ્સયેહિ સહ પવત્તો. યસસ્સીતિ પરિવારયસેન ચ કિત્તિયસેન ચ સમન્નાગતો. ઓકાસં કત્વાપીતિ ઓકાસં કત્વા એવ. સયમેવાતિ ન અઞ્ઞો આણાપેતબ્બો. એત્તોયેવાતિ દસ્સનટ્ઠાનતોયેવ. અસ્સાતિ પબ્બજ્જાપેક્ખસ્સ. ખજ્જુ વાતિ કણ્ડુવનં વા. ‘‘કચ્છુ વા’’તિપિ પાઠો, પામં વાતિ અત્થો. પિળકા વાતિ ફોટા વા. એત્તકેનાતિ એતપમાણેન ઘંસિત્વા ન્હાપનમત્તેન. અનિવત્તિધમ્માતિ ગિહિભાવં અનિવત્તનસભાવા. કતઞ્ઞૂતિ કતસ્સૂપકારસ્સ જાનનસીલા. કતવેદિનોતિ કતઞ્ઞૂપકારસ્સ વેદં પાકટં કરોન્તો.

અનિય્યાનિકકથાતિ યાવદત્થં સુપિત્વા યાવદત્થં ભુઞ્જીત્વા ચિત્તકેળિં કરોન્તો અનુક્કણ્ઠિતો વિહરાહીતિઆદિકા કથા. નકથેતબ્બં દસ્સેત્વા કથેતબ્બં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અથખ્વસ્સા’’તિ. અસ્સાતિ પબ્બજ્જાપેક્ખસ્સ. આચિક્ખનાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘આચિક્ખન્તેન ચા’’તિઆદિ. વણ્ણ…પે… વસેનાતિ વણ્ણો ચ સણ્ઠાનઞ્ચ ગન્ધો ચ આસયો ચ ઓકાસો ચ, તેસં વસેન, આચિક્ખિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. હીતિ ફલજોતકો, આચિક્ખનસ્સ ફલં વક્ખામીતિ અત્થો. સોતિ પબ્બજ્જાપેક્ખો. પુબ્બેતિ પુબ્બભવે, પબ્બજનતો પુબ્બે વા. કણ્ટકવેધાપેક્ખો પરિપક્કગણ્ડો વિય ઞાણં પવત્તતીતિ યોજના. અસ્સાતિ પબ્બજ્જાપેક્ખસ્સ. ઇન્દાસનીતિ સક્કસ્સ વજિરાવુધો. સો હિ ઇન્દેન અસીયતિ ખિપીયતીતિ ઇન્દાસનીતિ વુચ્ચતિ. ઇન્દાસનિ પબ્બતે ચુણ્ણયમાના વિય સબ્બે કિલેસે ચુણ્ણયમાનંયેવાતિ યોજના. ખુરગ્ગેયેવાતિ ખુરસ્સ કોટિયમેવ. ખુરકમ્મપરિયોસાનેયેવાતિ અત્થો. હીતિ સચ્ચં. તસ્માતિ યસ્મા પત્તા, તસ્મા. અસ્સાતિ પબ્બજ્જાપેક્ખસ્સ.

ગિહિગન્ધન્તિ ગેહે ઠિતસ્સ જનસ્સ ગન્ધં. અથાપીતિ યદિપિ અચ્છાદેતીતિ સમ્બન્ધો. અસ્સાતિ પબ્બજ્જાપેક્ખસ્સ. આચરિયો વાતિ સરણદાનાચરિયો વા કમ્મવાચાચરિયો વા ઓવાદાચરિયો વા. તંયેવ વાતિ પબ્બજ્જાપેક્ખમેવ વા. તેન ભિક્ખુનાવાતિ આચરિયુપજ્ઝાયભિક્ખુના એવ.

અનાણત્તિયાતિ આચરિયુપજ્ઝાયેહિ અનાણત્તિયા. ઇમિના આચરિયુપજ્ઝાયેહિ અનાણત્તેન યેન કેનચિ નિવાસનાદીનિ ન કાતબ્બાનીતિ દસ્સેતિ. ભિક્ખુનાતિ આચરિયુપજ્ઝાયભિક્ખુના. તસ્સેવાતિ પબ્બજ્જાપેક્ખસ્સેવ. ઉપજ્ઝાયમૂલકેતિ ઉપજ્ઝાયમૂલકે નિવાસનપારુપને. અયન્તિ વિનિચ્છયો.

તત્થાતિ પબ્બજ્જૂપસમ્પદટ્ઠાને. તેસન્તિ ભિક્ખૂનં. અથાતિ વન્દાપનતો પચ્છા, વન્દાપનસ્સ અનન્તરા વા. ‘‘એવં વદેહી’’તિ પાળિનયનિદસ્સનમુખેન ‘‘યમહં વદામિ, તં વદેહી’’તિ અટ્ઠકથાનયં નિદસ્સેતિ. અથાતિ તદનન્તરં. અસ્સાતિ પબ્બજ્જાપેક્ખસ્સ, દાતબ્બાનીતિ સમ્બન્ધો. એકપદમ્પીતિ તીસુ વાક્યપદેસુ એકં વાક્યપદમ્પિ, નવસુ વા વિભત્યન્તપદેસુ એકપદમ્પિ. એકક્ખરમ્પીતિ ચતુવીસતક્ખરેસુ એકક્ખરમ્પિ.

એકતો સુદ્ધિયાતિ એકસ્સેવ કમ્મવાચાચરિયસ્સ ઠાનકરણસમ્પત્તિયા સુજ્ઝનેન. ઉભતો સુદ્ધિયાવાતિ ઉભયેસં સરણદાનાચરિયસામણેરાનં સુજ્ઝનેન એવ. ઠાનકરણસમ્પદન્તિ ઉરઆદિટ્ઠાનાનઞ્ચ સંવુતાદિકરણાનઞ્ચ સમ્પદં. વત્તુન્તિ ઠાનકરણસમ્પદં વત્તું. ન સક્કોતીતિ વત્તું ન સક્કોતીતિ યોજના.

ઇમાનીતિ સરણાનિ. ચસદ્દો ઉપન્યાસો, પનસદ્દો પદાલઙ્કારો. એકસમ્બન્ધાનીતિ એકતો સમ્બન્ધાનિ. અનુનાસિકન્તં કત્વા દાનકાલે ‘‘બુદ્ધં’’ઇતિ ‘‘સરણં’’ઇતિ પદાનઞ્ચ ‘‘સરણં’’ઇતિ ‘‘ગચ્છામિ’’ઇતિ પદાનઞ્ચ અન્તરા વિચ્છેદમકત્વા એકસમ્બન્ધમેવ કત્વા દાતબ્બાનીતિ વુત્તં હોતિ. કસ્મા તિણ્ણં પદાનમન્તરા બ્યવધાનસ્સ કસ્સચિ અક્ખરસ્સ અભાવતો. વિચ્છિન્દિત્વાતિ વિચ્છેદં કત્વા. મકારન્તં કત્વા દાનકાલે તિણ્ણં પદાનમન્તરા એકસમ્બન્ધમકત્વા વિચ્છિન્દિત્વા એવ કત્વા દાતબ્બાનીતિ વુત્તં હોતિ. કસ્મા? તિણ્ણં પદાનમન્તરા બ્યવધાનસ્સ નિસ્સરસ્સ મકારસ્સ અત્થિભાવતો. અન્ધકટ્ઠકથાયં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. તન્તિ વચનં, ‘‘નત્થી’’તિપદે કત્તા, ‘‘ન વુત્ત’’ન્તિપદે કમ્મં. તથાતિ ‘‘અહં ભન્તે બુદ્ધરક્ખિતો’’તિઆદિના આકારેન, અવદન્તસ્સ સરણં ન કુપ્પતિ, બુકારદકારાદીનં બ્યઞ્જનાનં ઠાનકરણસમ્પદં હાપેન્તસ્સેવ સરણં કુપ્પતીતિ અધિપ્પાયો.

‘‘તિક્ખત્તુ’’ન્તિ ઇમિના સકિં વા દ્વિક્ખત્તું વા ન વટ્ટતીતિ દીપેતિ. તિક્ખત્તુતો અધિકં પન સહસ્સક્ખત્તુમ્પિ વટ્ટતિયેવ. તત્થાતિ તાસુ પબ્બજ્જાઉપસમ્પદાસુ. પરતોતિ પરસ્મિં. સાતિ ઉપસમ્પદા. પબ્બજ્જા પન અનુઞ્ઞાતા એવાતિ સમ્બન્ધો. પરતોપીતિ પિસદ્દો પુબ્બાપેક્ખો. સાતિ પબ્બજ્જા. એત્તાવતાતિ એત્તકેન કેસચ્છેદનકાસાયચ્છાદનસરણદાનેન. હીતિ ફલજોતકો.

એસાતિ એસો સામણેરોતિ અત્થો. ‘‘ગતિમા’’તિ વત્વા તસ્સત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘પણ્ડિતજાતિકો’’તિ. અથાતિ એવં સતિ. અસ્સાતિ સામણેરસ્સ. તસ્મિંયેવ ઠાનેતિ સામણેરભૂમિયં ઠિતટ્ઠાનેયેવ. યથા ભગવતા ઉદ્દિટ્ઠાનિ, તથા ઉદ્દિસિતબ્બાનીતિ યોજના. એતન્તિ ‘‘અનુજાનામિ…પે… જાતરૂપ રજતપટિગ્ગહણા વેરમણી’’તિ વચનં.

તન્તિ અન્ધકટ્ઠકથાયં વુત્તવચનં. યથાપાળિયાવાતિ એવસદ્દો સન્નિટ્ઠાનત્થો, તેન યથાપાળિયાવ ઉદ્દિસિતબ્બાનિ. યથાપાળિં વિસજ્જેત્વા અઞ્ઞથા એવ ઉદ્દિસિતબ્બાનીતિ વાદં નિવારેતિ. યથાપાળિં વિસજ્જેત્વા અઞ્ઞથા ‘‘પાણાતિપાતા વેરમણિં સિક્ખાપદં સમાદિયામી’’તિ ઉદ્દિસન્તોપિ નિદ્દોસોયેવ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. તાનીતિ સિક્ખાપદાનિ. યાવાતિ યત્તકં કાલં ન જાનાતિ, ન કુસલો હોતીતિ સમ્બન્ધો. સન્તિકાવચરોયેવાતિ આચરિયુપજ્ઝાયાનં સમીપે અવચારોવ. અસ્સાતિ સામણેરસ્સ. કપ્પિયાકપ્પિયન્તિ દસસિક્ખાપદવિનિમુત્તં કપ્પિયં પરામાસાદિઞ્ચ અકપ્પિયં અપરામાસાદિઞ્ચ. તેનાપીતિ સામણેરેનાપિ. નાસનઙ્ગાનીતિ લિઙ્ગનાસનઅઙ્ગાનિ. સાધુકં સિક્ખિતબ્બન્તિ સાધુકં અસિક્ખન્તસ્સ લિઙ્ગનાસનઞ્ચ દણ્ડકમ્મનાસનઞ્ચ હોતીતિ અધિપ્પાયો.