૩. મુચલિન્દકથા

૫. અકાલમેઘોતિ એત્થ વપ્પાદિકાલસ્સ અભાવા ન અકાલો હોતિ, અથ ખો વસ્સકાલે અસમ્પત્તત્તા અકાલોતિ આહ ‘‘અસમ્પત્તે વસ્સકાલે’’તિ. ‘‘ઉપ્પન્નમેઘો’’તિ ઇમિના અકાલે ઉપ્પન્નો મેઘો અકાલમેઘોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ગિમ્હાનં પચ્છિમે માસેતિ જેટ્ઠમૂલમાસે. તસ્મિન્તિ મેઘે. સીતવાતદુદ્દિનીતિ એત્થ સીતેન વાતેન દૂસિતં દિનં ઇમિસ્સા વટ્ટલિકાયાતિ સીતવાતદુદ્દિનીતિ વચનત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સા ચ પના’’તિઆદિ. સા ચ પન સત્તાહવટ્ટલિકા સીતવાતદુદ્દિની નામ અહોસીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘સમીપે પોક્ખરણિયા નિબ્બત્તો’’તિ ઇમિના મુચલિન્દસ્સ સમીપે નિબ્બત્તો મુચલિન્દોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. મુચલિન્દોતિ ચ નિચુલો. સો નીપોતિ ચ પિયકોતિ ચ વુચ્ચતિ. નાગસ્સ ભોગો એકોપિ સત્તાભુજત્તા ‘‘ભોગેહી’’તિ બહુવચનવસેન વુત્તં. તસ્મિન્તિ નાગરાજે ઠિતે સતીતિ યોજના. તસ્સાતિ નાગરાજસ્સ. તસ્માતિ યસ્મા ભણ્ડાગારગબ્ભપમાણં અહોસિ, તસ્મા. ઠાનસ્સ કારણં પરિદીપેતિ અનેનાતિ ઠાનકારણપરિદીપનં ‘‘મા ભગવન્તં સીત’’ન્તિઆદિવચનં. સોતિ નાગરાજા. હીતિ સચ્ચં. પાળિયં ‘‘બાધયિત્થા’’તિ કિરિયાપદં અજ્ઝાહરિતબ્બન્તિ આહ ‘‘મા સીતં ભગવન્તં બાધયિત્થા’’તિ. તત્થાતિ ‘‘મા ભગવન્તં સીત’’ન્તિઆદિવચને. સત્તાહવટ્ટલિકાય સતીતિ સમ્બન્ધો. તમ્પીતિ ઉણ્હમ્પિ. નન્તિ ભગવન્તં. તસ્સાતિ નાગરાજસ્સ. ઉબ્બિદ્ધન્તિ ઉદ્ધં છિદ્દં. વિદ્ધછિદ્દસદ્દા હિ પરિયાયા. આકાસં મેઘપટલપટિચ્છન્નં આસન્નં વિય હોતિ, મેઘપટલવિગમે દૂરં વિય ઉપટ્ઠાતિ, તસ્મા વુત્તં ‘‘મેઘવિગમેન દૂરીભૂત’’ન્તિ. વિગતવલાહકન્તિ એત્થ વિગતસદ્દો અપગતત્થવાચકો, વલાહકસદ્દો મેઘપરિયાયોતિ આહ ‘‘અપગતમેઘ’’ન્તિ. ઇન્દનીલમણિ વિય દિબ્બતીતિ દેવોતિ વચનત્થેન આકાસો દેવો નામાતિ આહ ‘‘દેવન્તિ આકાસ’’ન્તિ. અત્તનો રૂપન્તિ અત્તનો નાગસણ્ઠાનં. ઇમિના સકવણ્ણન્તિ એત્થ સકસદ્દો અત્તવાચકો, વણ્ણસદ્દો સણ્ઠાનવેવચનોતિ દસ્સેતિ.

સુખો વિવેકોતિ એત્થ તદઙ્ગ વિક્ખમ્ભન સમુચ્છેદ પટિપ્પસ્સદ્ધિનિસ્સરણવિવેકસઙ્ખાતેસુ પઞ્ચસુ વિવેકેસુ નિબ્બાનસઙ્ખાતો નિસ્સરણવિવેકો ચ કાયચિત્તઉપધિવિવેકસઙ્ખાતેસુ તીસુ વિવેકેસુ નિબ્બાનસઙ્ખાતો ઉપધિવિવેકો ચ ગહેતબ્બોતિ આહ ‘‘નિબ્બાનસઙ્ખાતો ઉપધિવિવેકો’’તિ. ‘‘ચતુમગ્ગઞાણસન્તોસેના’’તિ ઇમિના તુટ્ઠસ્સાતિ એત્થ પિણ્ડપાતસન્તોસાદિકે નિવત્તેતિ. સુતધમ્મસ્સાતિ એત્થ સુતસદ્દો વિસ્સુતપરિયાયોતિ આહ ‘‘પકાસિતધમ્મસ્સા’’તિ, પાકટસચ્ચધમ્મસ્સાતિ અત્થો. પસ્સતોતિ એત્થ મંસચક્ખુસ્સ કરણભાવેન આસઙ્કા ભવેય્યાતિ આહ ‘‘ઞાણચક્ખુના’’તિ. ‘‘અકુપ્પનભાવો’’તિ ઇમિના અબ્યાપજ્જન્તિ એત્થ બ્યાપાદસદ્દસ્સ દોસવાચકભાવો ચ ણ્યપચ્ચયસ્સ ભાવત્થો ચ દસ્સિતો. એતેનાતિ ‘‘અબ્યાપજ્જ’’ન્તિપદેન. મેત્તાપુબ્બભાગોતિ અબ્યાપજ્જસ્સ પુબ્બભાગે મેત્તાય ઉપ્પન્નભાવો. પાણભૂતેસુ સંયમોતિ એત્થ પાણભૂતસદ્દા વેવચનભાવેન સત્તેસુ એવ વત્તન્તીતિ આહ ‘‘સત્તેસુ ચા’’તિ. કરુણાપુબ્બભાગોતિ સંયમસ્સ પુબ્બભાગે કરુણાય ઉપ્પન્નભાવો. યાતિ યા વિરાગતા. અનાગામિમગ્ગસ્સ કામરાગસ્સ અનવસેસપહાનત્તા વુત્તં ‘‘એતેન અનાગામિમગ્ગો કથિતો’’તિ. યાથાવમાનસ્સ અરહત્તમગ્ગેન નિરુદ્ધત્તા વુત્તં ‘‘અસ્મિ…પે… કથિત’’ન્તિ. ઇતોતિ અરહત્તતો.