૨૬. પઞ્ચાબાધવત્થુકથા

૮૮. મગધેસૂતિ એત્થ બહુવચનપદેન વુત્તત્તા જનપદસ્સ નામન્તિ આહ ‘‘મગધનામકે જનપદે’’તિ. અમનુસ્સાનઞ્ચાતિ મનુસ્સેહિ અઞ્ઞસત્તાનઞ્ચ. ઉસ્સન્નસદ્દો ચ ઉસ્સદસદ્દો ચ વુડ્ઢિપ્પત્તપરિયાયોતિ આહ ‘‘ઉસ્સન્ના વુડ્ઢિપ્પત્તા’’તિ. ‘‘ફાતિપ્પત્તા’’તિ ઇમિના તમેવત્થં દસ્સેતિ. તેહીતિ કુટ્ઠાદીહિ પઞ્ચહિ આબાધેહિ.

તત્થાતિ કુટ્ઠાદીસુ પઞ્ચસુ આબાધેસુ. આબાધિકં આભુસો બાધતિ પીળેતીતિ આબાધો, અઙ્ગપચ્ચઙ્ગં કુટતિ છિન્દતીતિ કુટ્ઠં. ‘‘રત્તકુટ્ઠં વા’’તિઆદીસુ વાસદ્દેન સેતકુટ્ઠાદીનિપિ સઙ્ગણ્હાતિ. કીટિભ દદ્દુ ખજ્જુ આદિપ્પભેદમ્પીતિ કીટિભો ચ દદ્દુ ચ ખજ્જુ ચ કીટિભદદ્દુખજ્જુયો, તા આદયો યેસં કુટ્ઠાનન્તિ કીટિભદદ્દુખજ્જુઆદયો, તેસં પભેદો કીટિભદદ્દુ ખજ્જુઆદિપ્પભેદો, તમ્પિ. તત્થ કીટિભોતિ કીટ ઇભોતિ પદવિભાગો કાતબ્બો. તત્થ કીટોતિ કિમિ. ઇમિના કીટકુલાવકં ‘‘કીટો’’તિ ગહેતબ્બં, કીટો વિયાતિ કીટો, કુટ્ઠવિસેસો. ઇભોતિ ગજો. ઇમિના ગજસ્સ સબલં ‘‘ઇભો’’તિ ગહેતબ્બં. ઇભો વિયાતિ ઇભો, કુટ્ઠવિસેસો. કીટોયેવ ઇભો કીટિભો, કુટ્ઠાબાધવિસેસો, યં લોકે ‘‘કુટ્ટાબાધ વિસેસો’’ઇતિ વોહરન્તિ. દદ્દૂતિ કચ્છુ. સા હિ સરીરં દંસતિ વિદંસતિ, હિંસતીતિ વા દદ્દુતિ વુચ્ચતિ. એકસ્સ દકારસ્સ રકારં કત્વા ‘‘દદ્દુ’’તિપિ પાઠો. યં લોકે ‘‘પ્વે:’’ઇતિ વોહરન્તિ. ખજ્જૂતિ કણ્ડુવનં. તઞ્હિ સરીરં ખજ્જતિ બ્યથતિ ખદતિ, હિંસતીતિ વા ખજ્જૂતિ વુચ્ચતિ. યં લોકે ‘‘ખજ્જ’’ઇતિ વોહરન્તિ. ‘‘કચ્છૂ’’તિપિ પાઠો, સો અપાઠો દદ્દુસદ્દેન તસ્સ ગહિતત્તા. તન્તિ કુટ્ઠં. પકતિપટિચ્છન્નટ્ઠાનેતિ પકતિયા પટિચ્છન્નટ્ઠાને, યથાનિવત્થપારુતટ્ઠાનેતિ અત્થો. ઇમિના વિસેસતો પટિચ્છન્નં નિવત્તેતિ. અવડ્ઢનકપક્ખે ઠિતં સચે હોતીતિ યોજના. પકતિવણ્ણેતિ =૦૭ પકતિછવિયં. યથા અવણા છવિ હોતિ, તથાતિ અત્થો. ઇદં વણવત્થું સન્ધાય ન વુત્તં.

મેદગણ્ડોતિ મેદો અસ્મિં અત્થીતિ મેદો, ગણ્ડતિ ફોટો ભવતીતિ ગણ્ડો, મેદોયેવ ગણ્ડો મેદગણ્ડો. યં લોકે ‘‘મેદગણ્ડોઇતિ વોહરન્તિ. કોલટ્ઠીતિ કોલં વુચ્ચતિ બદરફલં, તસ્સ અટ્ઠિ કોલટ્ઠિ. અવડ્ઢનકપક્ખે ઠિતે સતીતિ યોજના. સઞ્છવિન્તિ સંવિજ્જમાનછવિં, સઞ્જાતછવિં વા. ઉણ્ણિગણ્ડાતિ ઉદ્ધં નમન્તીતિ ઉણ્ણિયો, તાયેવ ગણ્ડા ઉણ્ણિગણ્ડા. યે લોકે ‘‘ઉણ્ણિગણ્ડા’’ ઇતિ વોહરન્તિ. તત્થ તત્થાતિ તસ્મિં તસ્મિં સરીરપદેસે. ખીરપીળકાતિ ખીરં એત્થ અત્થીતિ ખીરા, તા એવ પીળકા ખીરપીળકા. યા લોકે ‘‘ખીરપીળકા’’ ઇતિ ચ ઇતિ ચ વોહરન્તિ. તાસૂતિ પીળકાસુ. ખીરપીળકા નામ ગણ્ડા હોન્તીતિ સમ્બન્ધો. ખરપીળકાતિ ખરસભાવા પીળકા. ખરસભાવત્તા તેન સત્તા મરણમ્પિ ગચ્છન્તિ, મરણમત્તમ્પિ દુક્ખં. યા લોકે ઇતિ ‘‘ખીરપીળકા’’ વોહરન્તિ. પદુમકણ્ણિકા નામ ગણ્ડા હોન્તીતિ સમ્બન્ધો. પદુમસ્સ કણ્ણિકા વિય પદુમકણ્ણિકા. યા લોકે ‘‘પદુમકણ્ણિકા’’ઇતિ વોહરન્તિ. સાસપબીજકા નામ ગણ્ડાતિ સમ્બન્ધો. સાસપસ્સ બીજં પમાણમેતાસન્તિ સાસપબીજકા. યા લોકે ‘‘સાસપબીજકા’’ ઇતિ વોહરન્તિ. તા સબ્બાતિ સબ્બા તા પીળકા, ગણ્ડજાતિયો વા. તાસૂતિ પીળકાસુ, ગણ્ડજાતીસુ વા.

પદુમપુણ્ડરીકપત્તવણ્ણન્તિ પદુમં નામ રત્તં, પુણ્ડરીકં નામ સેતં, તેસં પુપ્ફપત્તસ્સ વણ્ણં વિય વણ્ણમેતસ્સાતિ પદુમપુણ્ડરીકપત્તવણ્ણં, સઙ્ખકુટ્ઠં. યં લોકે ‘‘પદુમપુણ્ડરીકપત્તવણ્ણં, સઙ્ખકુટ્ઠં’’ ઇતિ વોહરન્તિ. યેનાતિ કુટ્ઠેન. ગુન્નં સરીરં સબલં વિય મનુસ્સાનં સરીરં સબલં હોતીતિ યોજના. તસ્મિન્તિ કિલાસે. સોસબ્યાધીતિ ખયરોગો. સો હિ યસ્મા મંસલોહિતાદીનિ સોસાપેતિ, તસ્મા સોસોતિ વુચ્ચતિ. યં લોકે ‘‘સાંસ’’ ઇતિ ચ ‘‘સોસબ્યાધિ’’ ઇતિ ચ વોહરન્તિ. તસ્મિન્તિ સોસબ્યાધિમ્હિ. અપમારોતિ અપસ્મારો. સો હિ સારતો અપગતત્તા ‘‘અપમારો’’તિ વુચ્ચતિ સકારસ્સ મકારં કત્વા. યં લોકે ‘‘અપમાર’’ ઇતિ ચ ‘‘અરૂ?’’ઇતિ ચ વોહરન્તિ. તત્થાતિ દ્વીસુ ઉમ્માદેસુ. આધારે ચેતં ભુમ્મવચનં. દુત્તિકિચ્છો હોતીતિ સમ્બન્ધો.