૨૫. અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બવત્થુકથા

૮૬. યો પનાતિ યો પન અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો. અઞ્ઞોપીતિ પસૂરતો અપરોપિ. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સાસને. તસ્મિન્તિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બે. તત્થાતિ ‘‘યો સો ભિક્ખવે અઞ્ઞોપી’’તિઆદિવચને. અયન્તિ પરિવાસો. નગ્ગપરિબ્બાજકસ્સેવાતિ વત્વા તસ્સ ભેદં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘આજીવકસ્સ વા અચેલકસ્સ વા’’તિ. તત્થ આજીવકો ઉપરિ એકમેવ વત્થં ઉપકચ્છકે પવેસેત્વા પરિદહતિ, હેટ્ઠા નગ્ગો. અચેલકો પન સબ્બેન સબ્બં નગ્ગોયેવ. સોપીતિ =૦૩ નગ્ગપરિબ્બાજકોપિ. વાલકમ્બલાદીનન્તિ વાલેન કતં કમ્બલં, આદિસદ્દેન કેસકમ્બલાદયો સઙ્ગણ્હાતિ. અસ્સાતિ પરિબ્બાજકસ્સ. અઞ્ઞસ્સાતિ નગ્ગપરિબ્બાજકતો અપરસ્સ. પણ્ડરઙ્ગાદિકસ્સાતિ પણ્ડરં સેતવત્થં અઙ્ગે સરીરે એતસ્સત્થીતિ પણ્ડરઙ્ગો, આદિસદ્દેન નીલઙ્ગાદયો સઙ્ગણ્હાતિ.

એવન્તિ ઇમિના કેસમસ્સુઓરોપનાદિના. પબ્બાજેન્તેહિ ભિક્ખૂહીતિ સમ્બન્ધો. તસ્મિન્તિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બે, નિસિન્નેયેવાતિ યોજના. અનાદરે ચેતં ભુમ્મવચનં. તસ્સાતિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બસ્સ. નયિમેતિ ન ઇમે, ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. તન્તિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બં.

૮૭. ‘‘એવં ખો…પે… અનારાધકો’’તિ અયં કથા માતિકાતિ યોજના. અસ્સાતિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બસ્સ. તસ્સેવાતિ તસ્સાયેવ માતિકાય. તત્થાતિ વિભઙ્ગે. અતિકાલેનાતિ એત્થ ભત્તકિચ્ચં કત્વા વત્તકરણવેલાયેવ અતિકાલો નામાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વત્તકરણવેલાયમેવા’’તિ. ઇમિના ભુમ્મત્થે કરણવચનન્તિપિ દસ્સેતિ. તત્થેવાતિ કુલઘરેસુયેવ. અઞ્ઞદત્થૂતિ એકંસેન, ‘‘કરોન્તો’’તિ ઇમિના પાઠસેસં દસ્સેતિ. એવમ્પિ કરોન્તો અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બોતિ યોજના. ‘‘સમ્પાદકો’’તિ ઇમિના અનારાધકોતિ એત્થ આરાધસદ્દસ્સ સાધનત્થં દસ્સેતિ, તોસનત્થાદયો નિવત્તેતિ.

અજ્ઝાચારત્થિકા વિસન્તિ પવિસન્તિ એત્થાતિ વેસિયા, સોભણરૂપસઙ્ખાતં વેસં ધારેતીતિ વા વેસિયા. તેન વુત્તં ‘‘સુલભજ્ઝાચારા’’તિઆદિ. આમિસોયેવ કિઞ્જક્ખો અપ્પમત્તકટ્ઠેનાતિ આમિસકિઞ્જક્ખો, વિસેસનપરપદો. અથ વા આમિસો ચ તતો અઞ્ઞો કિઞ્જક્ખો ચ આમિસકિઞ્જક્ખં, તસ્સ સમ્પદાનં આમિસકિઞ્જક્ખસમ્પદાનં. કિઞ્જક્ખસદ્દો કેસરસ્સેવ મુખ્યતો વાચકો, અપ્પમત્તકસ્સ પન રૂળ્હીવસેન. વિધવાતિ એત્થ ધવસદ્દો પતિનોયેવ વાચકો, ન રુક્ખવિસેસસ્સાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘મતપતિકા વા’’તિઆદિ. ઇમેહિ પદેહિ મતવસેન વા પવુત્થવસેન વા વિગતો ધવો એતાસં, ધવેન વા વિગતાતિ વિધવાતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. તાતિ વિધવા. યોબ્બનપત્તત્તા વા યોબ્બનાતીતત્તા વા થુલ્લા મહન્તા કુમારિકાતિ થુલ્લકુમારિકાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘યોબ્બનપત્તા’’તિઆદિ. પણ્ડકાતિ એત્થ આસિત્તપણ્ડકાદીસુ પઞ્ચસુ પણ્ડકેસુ નપુંસકપણ્ડકોવાધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘નપુંસકા’’તિ. સમાનપબ્બજ્જાતિ ભિક્ખૂહિ સમાનપબ્બજ્જા. તતોતિ વિસ્સાસતો.

તત્થાતિ વેસિયાદીસુ. તાસન્તિ વેસિયાનં. સોતિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બો. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ =૦૪ વિધવાદીસુ. ગન્તબ્બતં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સચે પના’’તિઆદિ. તથાતિ યથા ગન્તબ્બત્તં વુત્તં, તથા.

ઉચ્ચાવચાનીતિ એત્થ ઉદ્ધં ચયતિ વડ્ઢતીતિ ઉચ્ચં, ચયતો અવગતો વિયોગોતિ અવચં. ઉચ્ચઞ્ચ અવચઞ્ચ ઉચ્ચાવચાનીતિ વચનત્થેન મહન્તખુદ્દકત્થોતિ આહ ‘‘મહન્તખુદ્દકાની’’તિ. ‘‘કમ્માની’’તિ ઇમિના ‘‘કરણીયાની’’તિપદસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. તંદસ્સનેન ચ કત્તબ્બાનીતિ કરણીયાનીતિ વચનત્થો કાતબ્બો. તત્થાતિ મહન્તખુદ્દકેસુ કમ્મેસુ. તત્થ ન દક્ખોતિ એત્થ તસદ્દસ્સ વિસયં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘તેસુ તેસુ નવકમ્મેસૂ’’તિ. ‘‘ઉટ્ઠાનવીરિયસમ્પન્નો’’તિ ઇમિના નત્થિ અલસો કોસજ્જં એતસ્સાતિ અનલસોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. તત્રાતિ એત્થ ત્રપચ્ચયો સત્તમ્યત્થે વિચ્છાજોતકોતિ આહ ‘‘તેસુ તેસૂ’’તિ. ‘‘ઠાનુપ્પત્તિકાય વીમંસાયા’’તિ વુત્તવચનસ્સત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઇદમેવ’’ન્તિઆદિ. ‘‘તસ્મિંયેવ ખણે ઉપ્પન્નપઞ્ઞાયા’’તિ ઇમિના ‘‘ઠાનુપ્પત્તિકાયા’’તિ એત્થ ઠાનસદ્દો તઙ્ખણત્થોતિ દસ્સેતિ. અલં કાતુન્તિ એત્થ અલંસદ્દો ભૂસનવારણપરિયત્તસઙ્ખાતેસુ તીસુ અત્થેસુ પરિયત્તત્થોતિ આહ ‘‘કાતું સમત્થો’’તિ.

તિબ્બચ્છન્દોતિ તિખિણછન્દો. ‘‘બલવચ્છન્દો’’તિ ઇમિના અધિપ્પાયત્થં દસ્સેતિ. લોકિયસમાધિભાવનાયાતિ લોકિયાય અટ્ઠસમાપત્તિસઙ્ખાતાય સમાધિભાવનાય.

ઇધાગતોતિ ઇમસ્મિં સાસને આગતો. તિત્થાયતનસામિકસ્સાતિ તરન્તિ ઉપ્લવન્તિ સત્તા ઉમ્મુજ્જનિમુજ્જં કરોન્તિ એત્થાતિ તિત્થં, દ્વાસટ્ઠિ દિટ્ઠિયો. તમેવ આયતનં દિટ્ઠિગતિકાનન્તિ તિત્થાયતનં. અથ વા તિત્થમેતેસમત્થીતિ તિત્થિનો, તેસમાયતનં તિત્થાયતનં, તસ્સ સામિકો તિત્થાયતનસામિકો, તસ્સ. તસ્સ દિટ્ઠિયાતિ એત્થ દિટ્ઠિસદ્દો લદ્ધિપરિયાયોતિ આહ ‘‘તસ્સ સન્તકાય લદ્ધિયા’’તિ. કસ્મા સા લદ્ધિ ‘‘ખન્તી’’તિ ચ ‘‘રુચી’’તિ ચ ‘‘આદાયો’’તિ ચ વુચ્ચતીતિ આહ ‘‘ઇદાની’’તિઆદિ. સાયેવ લદ્ધિ ખમતિ ચેવ રુચ્ચતિ ચ ગહિતા ચાતિ યોજના. તસ્સ તિત્થકરસ્સાતિ કત્વત્થે સામિવચનં. તસ્સાતિ તિત્થાયતનસામિકસ્સ. ભઞ્ઞમાનાયાતિ ભણિયમાનાય. અનભિરદ્ધોતિ એત્થ અનભિરાધિતો અપરિતોસિતચિત્તોતિ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અપરિપુણ્ણસઙ્કપ્પો, નો પગ્ગહિતચિત્તો’’તિ. યદિદન્તિ યં ઇદં ‘‘અનત્તમનત્ત’’ન્તિ વા ‘‘અત્તમનત્ત’’ન્તિ વા સમ્બન્ધો. ઇમિના ‘‘ઇદ’’ન્તિપદસ્સ અનિયમં દસ્સેતિ. ઇમેતિ ભિક્ખૂ. યઞ્ચ અનત્તમનત્તન્તિ યોજના. તસ્સેવાતિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બસ્સ એવ અનત્તમનત્તન્તિ સમ્બન્ધો. ઇદન્તિ દ્વે અત્તમનત્તાનિ, દ્વે અનત્તમનત્તાનીતિ ચતુબ્બિધં ઇદં ધમ્મજાતં. સઙ્ઘાટનીયન્તિ સઙ્ઘટિતબ્બં, સન્નિચયં કાતબ્બન્તિ અત્થો. ‘‘અનારાધકે’’તિઆદિના અનારાધનીયસ્મિન્તિ =૦૫ એત્થ ન આરાધેતિ વત્તં અનેન કમ્મેનાતિ અનારાધનીયન્તિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ઇદન્તિ ચતુબ્બિધં. લિઙ્ગન્તિ કારણં. લક્ખણન્તિ ચિહનં. ઇતોતિ અટ્ઠઙ્ગતો નીહટેનાતિ સમ્બન્ધો. વુત્તવિપલ્લાસેનાતિ કણ્હપક્ખે વુત્તવિપરીતેન.

સુક્કપક્ખે અટ્ઠઙ્ગાનિ સમોધાનેત્વા દસ્સેન્તો આહ ‘‘નાતિકાલેન ગામપવેસનં નાતિદિવા પટિક્કમન’’ન્તિઆદિ. કણ્હપક્ખેપિ ઇમિના નયેન અટ્ઠઙ્ગાનિ સમોધાનેતબ્બાનિ. ‘‘પરિતોસકો’’તિ ઇમિના આરાધકસદ્દસ્સ તોસનત્થં દસ્સેતિ. હેટ્ઠા પન ‘‘સમ્પાદકો’’તિ વુત્તત્તા સાધનત્થં દસ્સેતીતિ દટ્ઠબ્બં.

ઉપસમ્પદમાળકેપીતિ ઉપસમ્પાદટ્ઠાને એકકૂટયુત્તે અનેકકોણે પતિસ્સયવિસેસેપિ. સો હિ એકકૂટં કત્વા અનેકેહિ કોણેહિ મલીયતિ વિભૂસીયતીતિ માળોતિ વુચ્ચતિ. ‘‘ચત્તારો માસે પરિવસિતબ્બ’’ન્તિવચનં અસદિસૂપમાય પાકટં કરોન્તો ‘‘યથા પના’’તિઆદિમાહ. હીતિ સચ્ચં. અસ્સાતિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બસ્સ. પરિવસન્તો અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બોતિ સમ્બન્ધો. અન્તરાતિ ચતુમાસસ્સ અબ્ભન્તરે. કુપ્પનસભાવોતિ નસ્સનસભાવો. પરિગ્ગણ્હાતીતિ પરિચ્છિન્દિત્વા ગણ્હાતિ. નામરૂપં વવત્થપેતીતિ ‘‘ઇદં નામં, ઇદં રૂપ’’ન્તિ વવત્થપેતિ. લક્ખણન્તિ નમનરુપ્પનલક્ખણં, અનિચ્ચાદિલક્ખણં વા. સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ દિટ્ઠિવિચિકિચ્છાપહાનં સન્ધાય વુત્તં ‘‘સમૂહતાનિ…પે… સલ્લ’’ન્તિ. અબ્બુળ્હન્તિ આવહિયિત્થાતિ અબ્બુળ્હં, ઉદ્ધં વહિયિત્થાતિ અત્થો. આત્યૂપસગ્ગો હિ ઉદ્ધઙ્ગમત્થો. તંદિવસમેવાતિ તસ્મિં સોતાપત્તિમગ્ગસ્સ પટિલભનદિવસેયેવ. ભુમ્મત્થે ચેતં ઉપયોગવચનં. તદહેવાતિ તસ્મિં સોતાપન્નભવનઅહનિ એવ.

તસ્સાતિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બસ્સ. પાળિયં પત્તસ્સ અનાગતત્તા વુત્તં ‘‘પત્તમ્પિ તથેવા’’તિ. યથા ઉપજ્ઝાયમૂલકં ચીવરં પરિયેસિતબ્બં, પત્તમ્પિ તથેવાતિ અત્થો. ઇદન્તિ પત્તચીવરં. ઇમસ્સાતિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બસ્સ. અઞ્ઞેતિ ઉપજ્ઝાયતો અપરે. તેહિપીતિ અઞ્ઞેહિપિ. વિલોમાતિ પટિલોમા. આયત્તન્તિ અધીનં. આયત્તજીવિકત્તાતિ અઞ્ઞતિત્થિયપુબ્બસ્સ ઉપજ્ઝાયેન આયત્તજીવિકત્તા. તસ્સાતિ ઉપજ્ઝાયસ્સ. વચનકરોતિ વચનં કરો. વાક્યેપિ સમાસેપિ વચનસદ્દસ્સ ‘‘તસ્સા’’તિ પદમેવ અપેક્ખત્તા ‘‘વચનકરો’’તિ સમાસો હોતિ. એસેવ નયો ‘‘ઉપજ્ઝાયેન આયત્તજીવકત્તા’’તિ એત્થાપિ. તેનાતિ વચનકરહેતુના.

અગ્ગિપરિચરણકાતિ =૦૬ અગ્ગિપૂજકા. ઇમિના અગ્ગિં પરિચરન્તીતિ અગ્ગિકાતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. તાપસાતિ જટાધરા. તે હિ યસ્મા જટા ચ તપો ચ એતેસમત્થિ, તસ્મા ‘‘જટિલા’’તિ ચ ‘‘તાપસા’’તિ ચ વુચ્ચન્તિ. એતેતિ જટિલકા. ‘‘કિરિયં ન પટિબાહન્તી’’તિ વુત્તવચનસ્સ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અત્થિ કમ્મં, અત્થિ કમ્મવિપાકો’’તિ. એતદેવ પબ્બજ્જન્તિ એતં એવ તાપસપબ્બજ્જં. એતેસન્તિ જટિલાનં. સાસનેતિ બુદ્ધસ્સ સાસને. તેસન્તિ ઞાતીનં, ઇમં પરિહારન્તિ સમ્બન્ધો. તેતિ ઞાતયો. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. ઞાતિસેટ્ઠસ્સાતિ ઞાતિયેવ સેટ્ઠો, ઞાતીનં વાતિ ઞાતિસેટ્ઠો, તસ્સ, બુદ્ધસ્સાતિ સમ્બન્ધો.