૨. અજપાલકથા

૪. ન ભગવાતિ એત્થ નકારો ‘‘ઉપસઙ્કમી’’તિ પદેન યોજેતબ્બો, ન ઉપસઙ્ખમીતિ હિ અત્થો. તમ્હા સમાધિમ્હાતિ તતો અરહત્તફલસમાપત્તિસમાધિતો. અનન્તરમેવ અનુપસઙ્કમનં ઉપમાય આવિકરોન્તો આહ ‘‘યથા પના’’તિઆદિ. ઇચ્ચેવં વુત્તં ન હોતીતિ યોજના. ઇદન્તિ ઇદં અત્થજાતં. એત્થાતિ ‘‘ભુત્વા સયતી’’તિ વાક્યે. એવન્તિ ઉપમેય્યજોતકો. ઇધાપીતિ ઇમિસ્સં ‘‘અથ ખો ભગવા’’તિઆદિપાળિયમ્પિ. ઇદન્તિ અયમત્થો દીપિતો હોતીતિ યોજના. એત્થાતિ ‘‘અથ ખો ભગવા’’તિઆદિપાઠે.

અપરાનિપીતિ પલ્લઙ્કસત્તાહતો અઞ્ઞાનિપિ. તત્રાતિ ‘‘અપરાનિપી’’તિઆદિવચને. ભગવતિ નિસિન્ને સતીતિ યોજના. કિરસદ્દો વિત્થારજોતકો. કિં નુ ખોતિ પરિવિતક્કનત્થે નિપાતો. એકચ્ચાનન્તિ અપ્પેસક્ખાનં એકચ્ચાનં. તાસન્તિ દેવતાનં. બલાધિગમટ્ઠાનન્તિ બલેન તેજસા અધિગમટ્ઠાનં. અનિમિસેહીતિ ઉમ્મિસેહિ. સત્તાહન્તિ કમ્મત્થે ચેતં ઉપયોગવચનં, અચ્ચન્તસંયોગે વા. એવઞ્હિ સતિ ‘‘કાલ’’ન્તિ કમ્મં વેદિતબ્બં. તં ઠાનન્તિ અનિમિસેહિ અક્ખીહિ ઓલોકિયમાનટ્ઠાનં. અથાતિ અનિમિસસત્તાહસ્સ અનન્તરે. રતનચઙ્કમેતિ રતનમયે ચઙ્કમે. તં ઠાનન્તિ ચઙ્કમટ્ઠાનં. તતોતિ ચઙ્કમસત્તાહતો. રતનઘરન્તિ રતનમયં ગેહં. તત્થાતિ રતનઘરે અભિધમ્મપિટકં વિચિનન્તોતિ સમ્બન્ધો. એત્થાતિ રતનઘરે, અભિધમ્મપિટકે વા, નિદ્ધારણે ચેતં ભુમ્મવચનં. તં ઠાનન્તિ અભિધમ્મપિટકવિચિનનટ્ઠાનં.

એવન્તિઆદિ પુબ્બવચનસ્સ નિગમવસેન પચ્છિમવચનસ્સ અનુસન્ધિનિદસ્સનં. તેનાતિ અજપાલાનં નિસીદનકારણેન. અસ્સાતિ નિગ્રોધસ્સ. ‘‘અજપાલનિગ્રોધોત્વેવ નામ’’ન્તિ ઇમિના ઉપચારવસેન નામલભનં દસ્સેતિ. અજપા બ્રાહ્મણા લન્તિ નિવાસં ગણ્હન્તિ એત્થાતિ અજપાલો, ઉણ્હકાલે વા અન્તોપવિટ્ઠે અજે અત્તનો છાયાય પાલેતીતિ અજપાલો, અજપાલો ચ સો નિગ્રોધો ચેતિ અજપાલનિગ્રોધોતિ વચનત્થાનિપિ પકરણન્તરેસુ (ઉદા. અટ્ઠ. ૪) દસ્સિતાનિ. તત્રાપીતિ અજપાલનિગ્રોધેપિ. બોધિતોતિ બોધિરુક્ખતો. એત્થાતિ અજપાલનિગ્રોધે. ભગવતિ નિસિન્નેતિ યોજના. તત્થાતિ ‘‘અથ ખો અઞ્ઞતરો’’તિઆદિવચને. સોતિ બ્રાહ્મણો. દિટ્ઠમઙ્ગલિકો નામાતિ દિટ્ઠસુતમુતસઙ્ખાતેસુ તીસુ મઙ્ગલિકેસુ દિટ્ઠમઙ્ગલિકો નામ કિરાતિ અત્થો. ‘‘માનવસેન…પે… વુચ્ચતી’’તિ ઇમિના ‘‘હુંહુ’’ન્તિ કરોતીતિ હુંહુઙ્કો, હુંહુઙ્કો જાતિ સભાવો ઇમસ્સાતિ હુંહુઙ્કજાતિકોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ.

તેનાતિ બ્રાહ્મણેન. સિખાપ્પત્તન્તિ અગ્ગપ્પત્તં. તસ્સાતિ ઉદાનસ્સ. યોતિ પુગ્ગલો, પટિજાનાતીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘ન દિટ્ઠમઙ્ગલિકતાયા’’તિ ઇમિના અવધારણફલં દસ્સેતિ. ‘‘બાહિતપાપધમ્મત્તા’’તિ ઇમિના બાહિતો પાપો ધમ્મો અનેનાતિ બાહિતપાપધમ્મોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ‘‘હુંહુઙ્કારપહાનેના’’તિ ઇમિના નત્થિ હુંહુઙ્કારો ઇમસ્સાતિ નિહુંહુઙ્કોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. રાગાદિકસાવાભાવેનાતિ ઇમિના નત્થિ રાગાદિકસાવો ઇમસ્સાતિ નિક્કસાવોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ‘‘ભાવનાનુયોગયુત્તચિત્તતાયા’’તિ ઇમિના યતં અનુયુત્તં અત્તં ચિત્તં ઇમસ્સાતિ યતત્તોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. એત્થ હિ યતસદ્દો વીરિયવાચકો, યતધાતુયા નિપ્ફન્નો, અત્તસદ્દો ચિત્તપરિયાયો. યતસદ્દસ્સ યમુધાતુયા ચ નિપ્ફન્નભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સીલસંવરેન વા’’તિઆદિ. ‘‘સઞ્ઞતચિત્તતાયા’’તિ ઇમિના યમતિ સંયમતીતિ યતં, યતં અત્તં ચિત્તં ઇમસ્સાતિ યતત્તોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. સચ્ચાનિ વિદન્તિ જાનન્તીતિ વેદાનીતિ વચનત્થેન મગ્ગઞાણાનિ વેદાનિ નામાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ચતુમગ્ગઞાણસઙ્ખાતેહિ વેદેહી’’તિ. ‘‘ચતુમગ્ગઞાણસઙ્ખાતાન’’ન્તિ વિભત્તિપરિણામં કત્વા ‘‘વેદાન’’ન્તિપદેન યોજેતબ્બો. અન્તન્તિ નિબ્બાનં. તઞ્હિ યસ્મા સઙ્ખારાનં અવસાને જાતં, તસ્મા અન્તન્તિ વુચ્ચતિ. પુન અન્તન્તિ અરહત્તફલં. તઞ્હિ યસ્મા મગ્ગસ્સ પરિયોસાને પવત્તં, તસ્મા અન્તન્તિ વુચ્ચતિ. ‘‘મગ્ગબ્રહ્મચરિયસ્સ વુસિતત્તા’’તિ ઇમિના વુસિતં મગ્ગસઙ્ખાતં બ્રહ્મચરિયં અનેનાતિ વુસિતબ્રહ્મચરિયોતિ વચનત્થં દસ્સેતિ. ધમ્મેન બ્રહ્મવાદં વદેય્યાતિ વુત્તવચનસ્સ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘બ્રાહ્મણો અહન્તિ એતં વાદં ધમ્મેન વદેય્યા’’તિ. ધમ્મેનાતિ ભૂતેન સભાવેન. લોકેતિ એત્થ સત્તલોકોવાધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘સકલે લોકસન્નિવાસે’’તિ.