૫. ઊનવીસતિવસ્સસિક્ખાપદં

૪૦૨. પઞ્ચમે અઙ્ગુલિયોતિ કરસાખાયો. તા હિ અઙ્ગન્તિ હત્થતો પઞ્ચધા ભિજ્જિત્વા ઉગ્ગચ્છન્તીતિ અઙ્ગુલિયોતિ વુચ્ચન્તિ. લિખન્તસ્સ ઉપાલિસ્સાતિ સમ્બન્ધો. તેનાતિ બહુચિન્તેતબ્બકારણેન. અસ્સાતિ ઉપાલિસ્સ. ઉરોતિ હદયં. તઞ્હિ ઉસતિ ચિત્તતાપો દહતિ એત્થાતિ ઉરોતિ વુચ્ચતિ. રૂપસુત્તન્તિ હેરઞ્ઞિકાનં રૂપસુત્તં, યથા હત્થાચરિયાનં હત્થિસુત્તન્તિ. અક્ખીનીતિ ચક્ખૂનિ. તાનિ હિ અક્ખન્તિ વિસયેસુ બ્યાપીભવન્તિ, રૂપં વા પસ્સતિ ઇમેહીતિ અક્ખીનીતિ વુચ્ચન્તિ. મકસેન સૂચિમુખાનં ગહિતત્તા ડંસેન પિઙ્ગલમક્ખિકાયોવ ગહેતબ્બાતિ આહ ‘‘ડંસાતિ પિઙ્ગલમક્ખિકાયો’’તિ. પિઙ્ગલમક્ખિકાયો હિ ડંસનટ્ઠેન ખાદનટ્ઠેન ડંસાતિ વુચ્ચન્તિ. દુક્કરો ખમો એતાસન્તિ દુક્ખાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘દુક્ખમાન’’ન્તિ. વેદનાનન્તિ સમ્બન્ધો. અસાતસ્સ કારણં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘અમધુરાન’’ન્તિ. ઇમિના અમધુરત્તા ન સાદિતબ્બાતિ અસાતાતિ અત્થં દસ્સેતિ. પાણસદ્દજીવિતસદ્દાનં પરિયાયભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘જીવિતહરાન’’ન્તિ. પાણં હરન્તિ અપનેન્તીતિ પાણહરા, તાસં વેદનાનન્તિ સમ્બન્ધો.

૪૦૪. વિજાયનકાલતો પટ્ઠાય પરિપુણ્ણવીસતિવસ્સો ન ગહેતબ્બો, ગબ્ભગહણકાલતો પન પટ્ઠાયાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘પટિસન્ધિગ્ગહણતો પટ્ઠાયા’’તિ. ગબ્ભે સયિતકાલેન સદ્ધિં વીસતિમં વસ્સં પરિપુણ્ણમસ્સાતિ ગબ્ભવીસો પુગ્ગલો. હીતિ સચ્ચં. યથાહાતિ યેનાકારેન સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ, તેનાકારેન ભગવા આહાતિ યોજના. અથ વા યથા કિં વચનં ભગવા આહાતિ યોજના.

ગબ્ભવીસો હુત્વા ઉપસમ્પન્નોતિ સમ્બન્ધો. અમ્હીતિ અસ્મિ. નુસદ્દો પરિવિતક્કત્થે નિપાતો. યન્તિ યાદિસં પઠમં ચિત્તન્તિ સમ્બન્ધો. ઇમિના પટિસન્ધિચિત્તં દસ્સેતિ. ‘‘પઠમં વિઞ્ઞાણ’’ન્તિ તસ્સેવ વેવચનં. તન્તિ પઠમં ચિત્તં પઠમં વિઞ્ઞાણં. અસ્સાતિ સત્તસ્સ. સાવ જાતીતિ સા એવ પટિસન્ધિ, ગબ્ભો નામ હોતીતિ સમ્બન્ધો.

તત્થાતિ પાળિયં, વિનિચ્છયો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. યોતિ પુગ્ગલો. મહાપવારણાયાતિ અસ્સયુજપુણ્ણમિયં. સા હિ પૂજિતપવારણત્તા મહાપવારણાતિ વુચ્ચતિ. તતોતિ પવારણાય જાતકાલતો. તન્તિ મહાપવારણં. પાટિપદે ચાતિ એત્થ ચસદ્દો અનિયમવિકપ્પત્થો, પવારણદિવસપાટિપદદિવસેસુ અઞ્ઞતરસ્મિં દિવસે ઉપસમ્પાદેતબ્બોતિ અત્થો. હાયનવડ્ઢનન્તિ કુચ્છિમ્હિ વસિતમાસેસુ અધિકેસુ હાયનઞ્ચ ઊનેસુ વડ્ઢુનઞ્ચ વેદિતબ્બં.

પોરાણકત્થેરા પન ઉપસમ્પાદેન્તીતિ સમ્બન્ધો. એકૂનવીસતિવસ્સન્તિ અનન્તરે વુત્તં એકૂનવીસતિવસ્સં. નિક્ખમનીયોતિ સાવણમાસો. સો હિ અન્તોવીથિતો બાહિરવીથિં નિક્ખમતિ સૂરિયો અસ્મિન્તિ ‘‘નિક્ખમનીયો’’તિ વુચ્ચતિ. પાટિપદદિવસેતિ પચ્છિમિકાય વસ્સૂપગમનદિવસે. તં ઉપસમ્પાદનં. કસ્માતિ પુચ્છા. એત્થ ઠત્વા પરિહારો વુચ્ચતે મયાતિ યોજના. વીસતિયા વસ્સેસૂતિ ઉપસમ્પન્નપુગ્ગલસ્સ વીસતિયા વસ્સેસુ. તિંસરત્તિદિવસ્સ એકમાસત્તા ‘‘ચત્તારો માસા પરિહાયન્તી’’તિ વુત્તં. ઉક્કડ્ઢન્તીતિ એકસ્સ અધિકમાસસ્સ નાસનત્થાય વસ્સં ઉપરિ કડ્ઢન્તિ. તતોતિ છમાસતો અપનેત્વાતિ સમ્બન્ધો. એત્થાતિ ‘‘એકૂનવીસતિવસ્સ’’ન્તિઆદિવચને. પન-સદ્દો હિસદ્દત્થો, સચ્ચન્તિ અત્થો. યોતિ પુગ્ગલો. તસ્માતિ યસ્મા ગબ્ભમાસાનમ્પિ ગણનૂપગત્તા ગહેત્વા ઉપસમ્પાદેન્તિ, તસ્મા છ માસે વસિત્વાતિ સમ્બન્ધો. અટ્ઠ માસે વસિત્વા જાતોપિ ન જીવતીતિ સુત્તન્તઅટ્ઠકથાસુ (દી. નિ. અટ્ઠ. ૨.૨૪-૨૫; મ. નિ. અટ્ઠ. ૩.૨૦૫) વુત્તં.

૪૦૬. દસવસ્સચ્ચયેનાતિ ઉપસમ્પદતો દસવસ્સાતિક્કમેન. ઉપસમ્પાદેતીતિ ઉપજ્ઝાયો વા કમ્મવાચાચરિયો વા હુત્વા ઉપસમ્પાદેતિ. તન્તિ ઉપજ્ઝાચરિયભૂતં અનુપસમ્પન્નપુગ્ગલં. કમ્મવાચાચરિયો હુત્વા ઉપસમ્પાદેન્તો તં મુઞ્ચિત્વા સચે અઞ્ઞોપિ કમ્મવાચાચરિયો અત્થિ, સૂપસમ્પન્નો. સોવ સચે કમ્મવાચં સાવેતિ, નુપસમ્પન્નો. ઞત્વા પન પુન અનુપસમ્પાદેન્તે સગ્ગન્તરાયોપિ મગ્ગન્તરાયોપિ હોતિયેવાતિ દટ્ઠબ્બન્તિ. પઞ્ચમં.