૪. કાણમાતાસિક્ખાપદં

૨૩૦. ચતુત્થે ‘‘નકુલમાતાતિ’’આદીસુ (અ. નિ. ૧.૨૬૬; અ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૧.૨૬૬) નકુલસ્સ ભગવતો માતા નકુલમાતાતિ ચ નકુલઞ્ચ ભગવતો તં માતા ચાતિ નકુલમાતાતિ ચ અત્થો સમ્ભવતિ, ‘‘ઉત્તરમાતાતિ’’આદીસુ ઉત્તરાય માતા ઉત્તરમાતાતિ અત્થોયેવ સમ્ભવતિ. તેસુ ‘‘ઉત્તરમાતા’’તિપદસ્સેવ ‘‘કાણમાતા’’તિપદસ્સ કાણાય માતા કાણમાતાતિ અત્થોયેવ સમ્ભવતીતિ આહ ‘‘કાણાય માતા’’તિ. તસ્સા ધીતુયા ‘‘કાણા’’તિનામેન વિસ્સુતભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સા કિરા’’તિઆદિ. સાતિ દારિકા વિસ્સુતા અહોસીતિ સમ્બન્ધો. અસ્સાતિ મહાઉપાસિકાય. યે યેતિ પુરિસા. ‘‘રાગેન કાણા હોન્તી’’તિઇમિના કણન્તિ નિમિલન્તિ રાગેન પુરિસા એતાયાતિ કાણાતિ અત્થં દસ્સેતિ. તસ્સાતિ કાણાય. આગતન્તિ એત્થ ભાવત્થે તોતિ આહ ‘‘આગમન’’ન્તિ. અધિપ્પાયોતિ ‘‘કિસ્મિં વિયા’’તિપદસ્સ, કાણમાતાય વા અધિપ્પાયો. રિત્તાતિ તુચ્છા, સુઞ્ઞાતિ અત્થો. ‘‘અસ્મિં ગમને’’તિઇમિના બાહિરત્થસમાસં દસ્સેતિ. ‘‘અરિયસાવિકા’’તિઆદિના અરિયાનં ભિક્ખૂહિ અપટિવિભત્તભોગં દસ્સેતિ. ન કેવલં કિઞ્ચિ પરિક્ખયં અગમાસિ, અથ ખો સબ્બન્તિ આહ ‘‘સબ્બં પરિક્ખયં અગમાસી’’તિ. કાણાપીતિ પિસદ્દો ન કેવલં માતાયેવ મગ્ગફલભાગિની અહોસિ, અથ ખો કાણાપિ સોતાપન્ના અહોસીતિ દસ્સેતિ. સોપિ પુરિસોતિ કાણાય પતિભૂતો સોપિ પુરિસો. પકતિટ્ઠાનેયેવાતિ જેટ્ઠકપજાપતિટ્ઠાનેયેવ.

૨૩૧. ઇમસ્મિં પન વત્થુસ્મિન્તિ ઇમસ્મિં પૂવવત્થુસ્મિં. એતન્તિ પાથેય્યવત્થું. અરિયસાવકત્તાતિ અરિયભૂતસ્સ સાવકસ્સ ભાવતો, અરિયસ્સ વા સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સાવકભાવતો.

૨૩૩. પહેણકપણ્ણાકારસદ્દાનં અઞ્ઞમઞ્ઞવેવચનત્તા વુત્તં ‘‘પહેણકત્થાયાતિ પણ્ણાકારત્થાયા’’તિ. ઇધાતિ ‘‘પૂવેહિ વા’’તિપદે, સિક્ખાપદે વા. બદ્ધસત્તૂતિ મધુસક્ખરાદીહિ મિસ્સેત્વા બદ્ધસત્તુ. થૂપીકતન્તિ થૂપીકતં કત્વા.

‘‘દ્વત્તિપત્તપૂરે’’તિપદસ્સ વિસેસનુત્તરભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘પૂરે પત્તે’’તિ. દ્વે વા તયો વા પત્તાતિ દ્વત્તિપત્તા, વાસદ્દત્થે સઙ્ખ્યોભયબાહિરત્થસમાસો, તિસદ્દપરત્તા દ્વિસ્સ ચ અકારો હોતિ, દ્વત્તિપત્તા ચ તે પૂરા ચાતિ દ્વત્તિપત્તપૂરા, તે દ્વત્તિપત્તપૂરે ગહેત્વાતિ યોજના. ‘‘આચિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તવચનસ્સ આચિક્ખનાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અત્ર મયા’’તિઆદિ. તેનાપીતિ દુતિયેનાપિ. પઠમભિક્ખુ એકં ગહેત્વા દુતિયભિક્ખુસ્સ આરોચનઞ્ચ દુતિયભિક્ખુ એકં ગહેત્વા તતિયભિક્ખુસ્સ આરોચનઞ્ચ અતિદિસન્તો આહ ‘‘યેના’’તિઆદિ. તત્થ યેનાતિ પઠમભિક્ખુના. પટિક્કમન્તિ ભુઞ્જીત્વા એત્થાતિ પટિક્કમનન્તિ વુત્તે અસનસાલાવ ગહેતબ્બાતિ આહ ‘‘અસનસાલ’’ન્તિ. યત્થાતિ યસ્સં અસનસાલાયં. મુખોલોકનં ન વટ્ટતીતિ આહ ‘‘અત્તનો’’તિઆદિ. અઞ્ઞત્થાતિ પટિક્કમનતો અઞ્ઞત્થ. અસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ.

‘‘સંવિભજિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તવચનસ્સ સંવિભજનાકારં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સચે તયો’’તિઆદિ. યથામિત્તન્તિ યસ્સ યસ્સ મિત્તસ્સ. અકામાતિ ન કામેન. કારણત્થે ચેતં નિસ્સક્કવચનં.

૨૩૫. અન્તરામગ્ગેતિ મગ્ગસ્સ અન્તરો અન્તરામગ્ગો, સુખુચ્ચારણત્થં મજ્ઝે દીઘો, તસ્મિં. બહુમ્પિ દેન્તાનં એતેસં ઞાતકપવારિતાનં બહુમ્પિ પટિગ્ગણ્હન્તસ્સાતિ યોજના. અટ્ઠકથાસુ પન વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. અટ્ઠકથાનં વચનં પાળિયા ન સમેતીતિ. ચતુત્થં.