૪. ભોજનવગ્ગો

૧. આવસથપિણ્ડસિક્ખાપદ-અત્થયોજના

૨૦૩. ભોજનવગ્ગસ્સ પઠમે આવસથે પઞ્ઞત્તો પિણ્ડો આવસથપિણ્ડોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘સમન્તા’’તિઆદિ. પરિક્ખિત્તન્તિ પરિવુતં આવસથન્તિ સમ્બન્ધો. અદ્ધં પથં ગચ્છન્તીતિ અદ્ધિકા. ગિલાયન્તિ રુજન્તીતિ ગિલાના. ગબ્ભો કુચ્છિટ્ઠસત્તો એતાસન્તિ ગબ્ભિનિયો. મલં પબ્બાજેન્તીતિ પબ્બજિતા, તેસં યથાનુરૂપન્તિ સમ્બન્ધો. પઞ્ઞત્તાનિ મઞ્ચપીઠાનિ એત્થાતિ પઞ્ઞત્તમઞ્ચપીઠો, તં. અનેકગબ્ભપરિચ્છેદં અનેકપમુખપરિચ્છેદં આવસથં કત્વાતિ યોજના. તત્થાતિ આવસથે. તેસં તેસન્તિ અદ્ધિકાદીનં. હિય્યોસદ્દસ્સ અતીતાનન્તરાહસ્સ ચ અનાગતાનન્તરાહસ્સ ચ વાચકત્તા ઇધ અનાગતાનન્તરાહવાચકોતિ આહ ‘‘સ્વેપી’’તિ. કુહિં ગતા ઇતિ વુત્તેતિ યોજના. ‘‘કુક્કુચ્ચાયન્તો’’તિપદસ્સ નામધાતું દસ્સેન્તો આહ ‘‘કુક્કુચ્ચં કરોન્તો’’તિ.

૨૦૬. ‘‘અદ્ધયોજનં વા યોજનં વા’’તિઇમિના ‘‘પક્કમિતુ’’ન્તિપદસ્સ કમ્મં દસ્સેતિ. ‘‘ગન્તુ’’ન્તિઇમિના કમુસદ્દસ્સ પદવિક્ખેપત્થં દસ્સેતિ. ‘‘અનોદિસ્સા’’તિપદસ્સ ત્વાપચ્ચયન્તભાવં દસ્સેતું ‘‘અનુદ્દિસિત્વા’’તિ વુત્તં. પાસં ડેતીતિ પાસણ્ડો, સત્તાનં ચિત્તેસુ દિટ્ઠિપાસં ખિપતીતિ અત્થો. અથ વા તણ્હાપાસં, દિટ્ઠિપાસઞ્ચ ડેતિ ઉડ્ડેતીતિ પાસણ્ડો, તં પાસણ્ડં. યાવતત્થો પઞ્ઞત્તો હોતીતિ યાવતા અત્થો હોતિ, તાવતા પઞ્ઞત્તો હોતીતિ યોજના. ‘‘યાવદત્થો’’તિપિ પાઠો, અયમેવત્થો. દકારો પદસન્ધિકરો. સકિં ભુઞ્જિતબ્બન્તિ એકદિવસં સકિં ભુઞ્જિતબ્બન્તિ અત્થો. તેનાહ ‘‘એકદિવસં ભુઞ્જિતબ્બ’’ન્તિ.

એત્થાતિ ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે. એકકુલેન વા પઞ્ઞત્તન્તિ સમ્બન્ધો. ભુઞ્જિતું ન વટ્ટતિ એકતો હુત્વા પઞ્ઞત્તત્તાતિ અધિપ્પાયો. નાનાકુલેહિ પઞ્ઞત્તં પિણ્ડન્તિ યોજના. ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ નાનાકુલાનિ એકતો અહુત્વા વિસું વિસું પઞ્ઞત્તત્તાતિ અધિપ્પાયો. યોપિ પિણ્ડો છિજ્જતીતિ સમ્બન્ધો. ઉપચ્છિન્દિત્વાતિ અસદ્ધિયાદિપાપચિત્તત્તા ઉપચ્છિન્દિત્વા.

૨૦૮. અનુવસિત્વાતિ પુનપ્પુનં વસિત્વા. અન્તરામગ્ગે ગચ્છન્તત્તા ‘‘ગચ્છન્તો ભુઞ્જતી’’તિ ઇદં તાવ યુત્તં હોતુ, ગતટ્ઠાને પન ગમિતત્તા કથં? પચ્ચુપ્પન્નસમીપોપિ અતીતો તેન સઙ્ગહિતત્તા યુત્તં. ‘‘કુતો નુ ત્વં ભિક્ખુ આગચ્છસી’’તિઆદીસુ (સં. નિ. ૧.૧૩૦) વિય. તંસમીપોપિ હિ તાદિસો. નાનાટ્ઠાનેસુ નાનાકુલાનં સન્તકે પકતિયા અનાપત્તિભાવતો નાનાટ્ઠાનેસુ એકકુલસ્સેવ સન્તકં સન્ધાય વુત્તં ‘‘અનાપત્તી’’તિ. આરદ્ધસ્સ વિચ્છેદત્તા ‘‘પુન એકદિવસં ભુઞ્જિતું લભતી’’તિ વુત્તં. ‘‘ઓદિસ્સા’’તિ સામઞ્ઞતો વુત્તેપિ ભિક્ખૂયેવ ગહેતબ્બાતિ આહ ‘‘ભિક્ખૂનંયેવા’’તિ. પઠમં.

૨. ગણભોજનસિક્ખાપદં

૨૦૯. દુતિયે પહીનલાભસક્કારસ્સ હેતું દસ્સેન્તો આહ ‘‘સો કિરા’’તિઆદિ. સોતિ દેવદત્તો. ‘‘અહોસી’’તિ ચ ‘‘પાકટો જાતો’’તિ ચ યોજેતબ્બો. અજાતસત્તુનાતિ અજાતસ્સેયેવ પિતુરાજસ્સ સત્તુભાવતો અજાતસત્તુના, ‘‘મારાપેત્વા’’તિપદે કારિતકમ્મં. રાજાનન્તિ બિમ્બિસારરાજં, ‘‘મારાપેત્વા’’તિપદે ધાતુકમ્મં. અભિમારેતિ અભિનિલીયિત્વા ભગવતો મારણત્થાય પેસિતે ધનુધરે. ગૂળ્હપટિચ્છન્નોતિ ગુહિતો હુત્વા પટિચ્છન્નો. પરિકથાયાતિ પરિગુહનાય કથાય. ‘‘રાજાનમ્પી’’તિપદં ‘‘મારાપેસી’’તિપદે ધાતુકમ્મં. પવિજ્ઝીતિ પવટ્ટેસિ. તતોતિ તતો વુત્તતો પરં ઉટ્ઠહિંસૂતિ સમ્બન્ધો. નગરે નિવસન્તીતિ નાગરા. રાજાતિ અજાતસત્તુરાજા. સાસનકણ્ટકન્તિસાસનસ્સ કણ્ટકસદિસત્તા સાસનકણ્ટકં. તતોતિ નીહરતો. ઉપટ્ઠાનમ્પીતિ ઉપટ્ઠાનમ્પિ, ઉપટ્ઠાનત્થાયપિ વા. અઞ્ઞેપીતિ રાજતો અઞ્ઞેપિ. અસ્સાતિ દેવદત્તસ્સ. કિઞ્ચિ ખાદનીયભોજનીયં ‘‘દાતબ્બ’’ન્તિ ઇમિના યોજેતબ્બં. કિઞ્ચિ વા અભિવાદનાદિ ‘‘કાતબ્બ’’ન્તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. કુલેસુ વિઞ્ઞાપેત્વા ભુઞ્જનસ્સ હેતું દસ્સેન્તો આહ ‘‘મા મે’’તિઆદિ. પોસેન્તો હુત્વા ભુઞ્જતીતિ સમ્બન્ધો.

૨૧૧. ભત્તં અનધિવાસેન્તાનં કસ્મા ચીવરં પરિત્તં ઉપ્પજ્જતીતિ આહ ‘‘ભત્તં અગણ્હન્તાન’’ન્તિઆદિ.

૨૧૨. ચીવરકારકે ભિક્ખૂ ભત્તેન કસ્મા નિમન્તેન્તીતિ આહ ‘‘ગામે’’તિઆદિ.

૨૧૫. નાનાવેરજ્જકેતિ એત્થ રઞ્ઞો ઇદં રજ્જં, વિસદિસં રજ્જં વિરજ્જં, નાનપ્પકારં વિરજ્જં નાનાવિરજ્જં. નાનાવિરજ્જેહિ આગતા નાનાવેરજ્જકા. મજ્ઝે વુદ્ધિ હોતીતિ આહ ‘‘નાનાવિધેહિ અઞ્ઞરજ્જેહિ આગતે’’તિ. અઞ્ઞરજ્જેહીતિ રાજગહતો અઞ્ઞેહિ રજ્જેહિ. રઞ્જિતબ્બન્તિ રઞ્જન્તિ વુત્તે નિગ્ગહિતસ્સ અનાસનં સન્ધાય વુત્તં ‘‘નાનાવેરઞ્જકેઇતિપિ પાઠો’’તિ.

૨૧૮. ગણભોજનેતિ ગણસ્સ ભોજનં ગણભોજનં, ગણભોજનસ્સ ભોજનં ગણભોજનં, તસ્મિં ગણભોજને પાચિત્તિયન્તિ અત્થો. ‘‘રત્તૂપરતો’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૧.૧૦; મ. નિ. ૧.૨૯૩) વિય એકસ્સ ભોજનસદ્દસ્સ લોપો દટ્ઠબ્બો. નનુ ઉપોસથે વિય દ્વે તયો ગણો નામાતિ આહ ‘‘ઇધ ગણો નામ ચત્તારો’’તિઆદિ. તેન દ્વે તયો ગણો નામ ન હોન્તિ, ચત્તારો પન આદિં કત્વા તદુત્તરિ ગણો નામાતિ દસ્સેતિ. તં પનેતન્તિ એત્થ એતસદ્દો વચનાલઙ્કારો દ્વીસુ સબ્બનામેસુ પુબ્બસ્સેવ યેભુય્યેન પધાનત્તા. પસવતીતિ વડ્ઢતિ, જાયતીતિ અત્થો. વેવચનેન વાતિ ‘‘ભત્તેન નિમન્તેમિ, ભોજનેન નિમન્તેમી’’તિ પરિયાયેન વા. ભાસન્તરેન વાતિ મૂલભાસાતો અઞ્ઞાય ભાસાય વા. એકતો નિમન્તિતા ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. પમાણન્તિ કારણં. ‘‘ચત્તારો’’તિ લિઙ્ગવિપલ્લાસં કત્વા ‘‘વિહારે’’તિપદેન યોજેતબ્બં. ઠિતેસુયેવાતિ પદં નિદ્ધારણસમુદાયો. એકો નિમન્તિતોતિ સમ્બન્ધો.

ચત્તારો ભિક્ખૂ વિઞ્ઞાપેય્યુન્તિ સમ્બન્ધો. પાટેક્કન્તિ પતિએકસ્સ ભાવો પાટેક્કં, વિસુન્તિ અત્થો. એકતો વા નાનાતો વા વિઞ્ઞાપેય્યુન્તિ સમ્બન્ધો.

છવિસઙ્ખાતતો બાહિરચમ્મતો અબ્ભન્તરચમ્મસ્સ થૂલત્તા ‘‘મહાચમ્મસ્સા’’તિ વુત્તં. ફાલં એતેસં પાદાનં સઞ્જાતન્તિ ફાલિતા, ઉપ્પાદેન્તીતિ સમ્બન્ધો. પહટમત્તે સતીતિ યોજના. લેસેન કપ્પન્તિ પવત્તં ચિત્તં લેસકપ્પિયં.

સુત્તઞ્ચાતિ સૂચિપાસપવેસનસુત્તઞ્ચ. નનુ વિસું ચીવરદાનસમયો વિય ચીવરકારસમયોપિ અત્થિ, કસ્મા ‘‘યદા તદા’’તિ વુત્તન્તિ આહ ‘‘વિસું હી’’તિઆદિ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. વિસું ચીવરદાનસમયો વિય ચીવરકારસમયો નામ યસ્મા નત્થિ, તસ્મા ‘‘યદા તદા’’તિ મયા વુત્તન્તિ અધિપ્પાયો. તસ્મા યો ભિક્ખુ કરોતિ, તેન ભુઞ્જિતબ્બન્તિ યોજના. સૂચિવેઠનકોતિ સિબ્બનત્થાય દ્વે પિલોતિકખણ્ડે સમ્બન્ધિત્વા સૂચિયા વિજ્ઝનકો. વિચારેતીતિ પઞ્ચખણ્ડસત્તખણ્ડાદિવસેન સંવિદહતિ. છિન્દતીતિ સત્થકેન વા હત્થેન વા છિન્દતિ. મોઘસુત્તન્તિ મુય્હનં મોઘો, અત્થતો ગહેતબ્બછટ્ટેતબ્બટ્ઠાને મુય્હનચિત્તં, તસ્સ છિન્દનં સુત્તન્તિ મોઘસુત્તં. આગન્તુકપટ્ટન્તિ દુપટ્ટચીવરે મૂલપટ્ટસ્સ ઉપરિ ઠપિતપટ્ટં. પચ્ચાગતન્તિ પટ્ટચીવરાદીસુ લબ્ભતિ. બન્ધતીતિ મૂલપટ્ટેન આગન્તુકપટ્ટં. બન્ધતિ. અનુવાતન્તિ ચીવરં અનુપરિયાયિત્વા વીયતિ બન્ધીયતીતિ અનુવાતં, તં છિન્દતિ. ઘટ્ટેતીતિ દ્વે અનુવાતન્તે અઞ્ઞમઞ્ઞં સમ્બજ્ઝતિ. આરોપેતીતિ ચીવરસ્સ ઉપરિ આરોપેતિ. તત્થાતિ ચીવરે. સુત્તં કરોતીતિ સૂચિપાસપવેસનસુત્તં વટ્ટેતિ. વલેતીતિ વટ્ટિત્વા સુત્તવેઠનદણ્ડકે આવટ્ટેતિ. પિપ્ફલિકન્તિ સત્થકં. તઞ્હિ પિયમ્પિ ફાલેતીતિ પિપ્ફલિ, સાયેવ પિપ્ફલિકન્તિ કત્વા પિપ્ફલિકન્તિ વુચ્ચતિ, તં નિસેતિ નિસાનં કરોતીતિ અત્થો. યો પન કથેતિ, એતં ઠપેત્વાતિ યોજના.

અદ્ધાનમગ્ગસ્સ દ્વિગાવુતત્તા ‘‘અદ્ધયોજનબ્ભન્તરે ગાવુતે’’તિ વુત્તં. અભિરૂળ્હેન ભુઞ્જિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. યત્થાતિ યસ્મિં કાલે. ‘‘સન્નિપતન્તી’’તિ બહુકત્તુવસેન વુત્તં. અકુસલં પરિવજ્જેતીતિ પરિબ્બાજકો, પબ્બજ્જવેસં વા પરિગ્ગહેત્વા વજતિ ગચ્છતિ પવત્તતીતિ પરિબ્બાજકો. વિના ભાવપચ્ચયેન ભાવત્થસ્સ ઞાતબ્બતો પરિબ્બાજકભાવો પરિબ્બાજકો, તં સમાપન્નોતિ પરિબ્બાજકસમાપન્નો. અથ વા પરિબ્બાજકેસુ સમાપન્નો પરિયાપન્નોતિ પરિબ્બાજકસમાપન્નો. ‘‘એતેસ’’ન્તિપદં ‘‘યેન કેનચી’’તિપદે નિદ્ધારણસમુદાયો.

૨૨૦. યેપિ ભિક્ખૂ ભુઞ્જન્તીતિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ ‘‘દ્વે તયો એકતો’’તિવચને. અનિમન્તિતો ચતુત્થો યસ્સ ચતુક્કસ્સાતિ અનિમન્તિતચતુત્થં, અનિમન્તિતેન વા ચતુત્થં અનિમન્તિતચતુત્થં. એસેવ નયો અઞ્ઞેસુપિ ચતુત્થેસુ. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સાસને. નિમન્તેતીતિ અકપ્પિયનિમન્તનેન નિમન્તેતિ. તેસૂતિ ચતૂસુ ભિક્ખૂસુ. સોતિ ઉપાસકો. અઞ્ઞન્તિ નાગતભિક્ખુતો અઞ્ઞં, નિમન્તિતભિક્ખુતો વા. તઙ્ખણપ્પત્તન્તિ તસ્મિં પુચ્છનકથનક્ખણે પત્તં. હીતિ વિત્થારો. તત્થાતિ તસ્મિં ઠાને, ગેહે વા. તેહીતિ કરણભૂતેહિ ભિક્ખૂહિ.

સોતિ પિણ્ડપાતિકો. અનાગચ્છન્તમ્પીતિ સયં ન આગચ્છન્તમ્પિ. લચ્છથાતિ લભિસ્સથ.

સોપીતિ સામણેરોપિ, ન પિણ્ડપાતિકોયેવાતિ અત્થો.

તત્થાતિ ગિલાનચતુત્થે, તેસુ ચતૂસુ વા. ગિલાનો ઇતરેસં પન ગણપૂરકો હોતીતિ યોજના.

ગણપૂરકત્તાતિ સમયલદ્ધસ્સ ગણપૂરકત્તા. ચતુક્કાનીતિ ચીવરદાનચતુત્થં ચીવરકારચતુત્થં અદ્ધાનગમનચતુત્થં નાવાભિરુહનચતુત્થં મહાસમયચતુત્થં, સમણભત્તચતુત્થન્તિ છ ચતુક્કાનિ. પુરિમેહિ મિસ્સેત્વા એકાદસ ચતુક્કાનિ વેદિતબ્બાનિ. એકો પણ્ડિતો ભિક્ખુ નિસિન્નો હોતીતિ સમ્બન્ધો. તેસૂતિ તીસુ ભિક્ખૂસુ, ગતેસુ ગચ્છતીતિ યોજના. ભુત્વા આગન્ત્વા ઠિતેસુપિ અનાપત્તિયેવ. કસ્મા સબ્બેસં અનાપત્તિ, નનુ ચત્તારો ભિક્ખૂ એકતો ગણ્હન્તીતિ આહ ‘‘પઞ્ચન્નં હી’’તિઆદિ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. ભોજનાનંયેવાતિ ન યાગુખજ્જકફલાફલાદીનં. તાનિ ચાતિ યેહિ ભોજનેહિ વિસઙ્કેતં નત્થિ, તાનિ ચ ભોજનાનિ. તેહીતિ ચતૂહિ ભિક્ખૂહિ. તાનીતિ યાગુઆદીનિ. ઇતીતિ તસ્મા અનાપત્તિન્તિ યોજના.

કોચિ પેસિતો અપણ્ડિતમનુસ્સો વદતીતિ યોજના. કત્તુકામેન પેસિતોતિ સમ્બન્ધો. ભત્તં ગણ્હથાતિ વાતિ વાસદ્દો ‘‘ઓદનં ગણ્હથ, ભોજનં ગણ્હથ, અન્નં ગણ્હથ, કુરં ગણ્હથા’’તિ વચનાનિપિ સઙ્ગણ્હાતિ. નિમન્તનં સાદિયન્તીતિ નેમન્તનિકા. પિણ્ડપાતે ધુતઙ્ગે નિયુત્તાતિ પિણ્ડપાતિકા. પુનદિવસે ભન્તેતિ વુત્તેતિ યોજના. હરિત્વાતિ અપનેત્વા. તતોતિ તતો વદનતો પરન્તિ સમ્બન્ધો. વિક્ખેપન્તિ વિવિધં ખેપં. તેતિ અસુકા ચ અસુકા ચ ગામિકા. ભન્તેતિ વુત્તેતિ યોજના. સોપીતિ અપણ્ડિતમનુસ્સોપિ, ન ગામિકાયેવાતિ અત્થો. કસ્મા ન લભામિ ભન્તેતિ વુત્તેતિ યોજના. એવં ‘‘કથં નિમન્તેસું ભન્તે’’તિ એત્થાપિ. તતોતિ તસ્મા કારણા. એસાતિ એસો ગામો. તન્તિ ભૂમત્થે ચેતં ઉપયોગવચનં, તસ્મિં ગામે ચરથાતિ હિ અત્થો. કિં એતેનાતિ એતેન પુચ્છનેન કિં પયોજનં. એત્થાતિ પુચ્છને. મા પમજ્જિત્થાતિ વદતીતિ સમ્બન્ધો. દુતિયદિવસેતિ નિમન્તનદિવસતો દુતિયદિવસે. ધુરગામેતિ પધાનગામે, અન્તિકગામે વા. ભાવો નામ કિરિયત્તા એકોયેવ હોતિ, તસ્મા કત્તારં વા કમ્મં વા સમ્બન્ધં વા અપેક્ખિત્વા બહુવચનેન ન ભવિતબ્બં, તેન વુત્તં ‘‘ન દુબ્બચેહિ ભવિતબ્બ’’ન્તિ. તેસૂતિ ગામિકેસુ ભોજેન્તેસૂતિ સમ્બન્ધો. અસનસાલાયન્તિ ભોજનસાલાયં. સા હિ અસતિ ભુઞ્જતિ એત્થાતિ અસના, સલન્તિ પવિસન્તિ અસ્સન્તિ સાલા, અસના ચ સા સાલાચેતિ અસનસાલાતિ અત્થેન ‘‘અસનસાલા’’તિ વુચ્ચતિ.

અથ પનાતિ તતો અઞ્ઞથા પન. અપાદાનત્થો હિ અથસદ્દો. તત્થ તત્થાતિ તસ્મિં તસ્મિં ઠાને અન્તરવીથિઆદીસૂતિ અત્થો. પટિકચ્ચેવાતિ પઠમં કત્વા એવ. ભિક્ખૂસુ ગામતો અનિક્ખન્તેસુ પગેવાતિ વુત્તં હોતિ. ન વટ્ટતીતિ ‘‘ભત્તં ગણ્હથા’’તિ પહિણત્તા ન વટ્ટતિ. યે પન મનુસ્સા ભોજેન્તીતિ સમ્બન્ધો. નિવત્તથાતિ વુત્તપદેતિ ‘‘નિવત્તથા’’તિ વુત્તે કિરિયાપદે. યસ્સકસ્સચિ હોતીતિ યસ્સ કસ્સચિ અત્થાય હોતીતિ યોજના. નિવત્તિતું વટ્ટતીતિ ‘‘ભત્તં ગણ્હથા’’તિ અવુત્તત્તા નિવત્તિતું વટ્ટતિ. સમ્બન્ધં કત્વાતિ ‘‘નિવત્તથ ભન્તે’’તિ ભન્તેસદ્દેન અબ્યવહિતં કત્વા. નિસીદથ ભન્તે, ભત્તં ગણ્હથાતિ ભન્તેસદ્દેન બ્યવહિતં કત્વા વુત્તે ‘‘નિસીદથા’’તિપદે નિસીદિતું વટ્ટતિ. અથ ભન્તેસદ્દેન બ્યવહિતં અકત્વા ‘‘નિસીદથ, ભત્તં ગણ્હથા’’તિ સમ્બન્ધં કત્વા વુત્તે નિસીદિતું વટ્ટતિ. ઇચ્ચેતં નયં અતિદિસતિ ‘‘એસેવ નયો’’તિઇમિનાતિ. દુતિયં.

૩. પરમ્પરભોજનસિક્ખાપદં

૨૨૧. તતિયે ‘‘ન ખો…પે… કરોન્તી’’તિપાઠસ્સ અત્થસમ્બન્ધં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યેન નિયામેના’’તિઆદિ. તત્થ ‘‘યેન નિયામેના’’તિઇમિના ‘‘યથયિમે મનુસ્સા’’તિ એત્થ યથાસદ્દસ્સ યંસદ્દત્થભાવં દસ્સેતિ. તેનાતિ તેન નિયામેન. ઇમિના યથાસદ્દસ્સ નિયમનિદ્દિટ્ઠભાવં દસ્સેતિ. ‘‘ઞાયતી’’તિઇમિના કિરિયાપાઠસેસં દસ્સેતિ. ‘‘સાસનં વા દાનં વા’’તિપદેહિ ઇદંસદ્દસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. બુદ્ધપ્પમુખે સઙ્ઘેતિ સમ્પદાનત્થે ચેતાનિ ભુમ્મવચનાનિ, બુદ્ધપ્પમુખસ્સ સઙ્ઘસ્સ દાનં વાતિ અત્થો. ‘‘પરિત્ત’’ન્તિઇમિના ઓરકસદ્દસ્સ અત્થં દસ્સેતિ. ‘‘લામક’’ન્તિઇમિના પરિત્તસદ્દસ્સ પરિવારત્થં નિવત્તેતિ. કિરો એવ પતિભાવે નિયુત્તો કિરપતિકોતિ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘કિરપતિકોતિ એત્થા’’તિ આદિ. સોતિ કિરપતિકો. કમ્મં કારેતીતિ સમ્બન્ધો. ઉપચારવસેનાતિ વોહારવસેન, ઉપલક્ખણવસેન, પધાનવસેન વાતિ અત્થો. ન કેવલં બદરાયેવ, અઞ્ઞેપિ પન બહૂ ખાદનીયભોજનીયા પટિયત્તાતિ અધિપ્પાયો. બદરેન મિસ્સો બદરમિસ્સો, બદરસાળવોતિ આહ ‘‘બદરસાળવેના’’તિ. બદરચુણ્ણેન મિસ્સો મધુસક્ખરાદિ ‘‘બદરસાળવો’’તિ વુચ્ચતિ.

૨૨૨. ઉદ્ધં સૂરો ઉગ્ગતો અસ્મિં કાલેતિ ઉસ્સૂરોતિ વુત્તે અતિદિવાકાલોતિ આહ ‘‘અતિદિવા’’તિ.

૨૨૬. અયં ભત્તવિકપ્પના નામ વટ્ટતીતિ યોજના. પઞ્ચસુ સહધમ્મિકેસૂતિ નિદ્ધારણસમુદાયો, ઇત્થન્નામસ્સાતિ સમ્બન્ધો. યદિ પન સમ્મુખાપિ વિકપ્પિતું વટ્ટતિ, તદા અત્તના સહ ઠિતસ્સ ભગવતો કસ્મા ન વિકપ્પેતીતિ આહ ‘‘સા ચાય’’ન્તિઆદિ. સા અયં વિકપ્પના સઙ્ગહિતાતિ સમ્બન્ધો. કસ્મા ભગવતો વિકપ્પેતું ન વટ્ટતીતિ આહ ‘‘ભગવતિ હી’’તિઆદિ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. સઙ્ઘેન કતન્તિ સમ્બન્ધો.

૨૨૯. ‘‘દ્વે તયો નિમન્તને’’તિપદાનિ લિઙ્ગવિપલ્લાસાનીતિ આહ ‘‘દ્વે તીણિ નિમન્તનાની’’તિ. નિમન્તિતબ્બો એતેહીતિ નિમન્તનાનિ ભોજનાનિ ભુઞ્જતીતિ સમ્બન્ધો. દ્વે તીણિ કુલાનિ આકિરન્તીતિ યોજના. સૂપબ્યઞ્જનન્તિ સૂપો ચ બ્યઞ્જનઞ્ચ સૂપબ્યઞ્જનં. અનાપત્તિ એકતો મિસ્સિતત્તાતિ અધિપ્પાયો. મૂલનિમન્તનન્તિ પઠમનિમન્તનં ભોજનં. અન્તોતિ હેટ્ઠા. એકમ્પિ કબળન્તિ એકમ્પિ આલોપં. યથા તથા વાતિ યેન વા તેન વા આકારેન. તત્થાતિ તસ્મિં ભોજને. રસં વાતિ ખીરતો અઞ્ઞં રસં વા. યેન ખીરરસેન અજ્ઝોત્થતં ભત્તં એકરસં હોતિ, તં ખીરં વા તં રસં વા આકિરન્તીતિ યોજના. યંસદ્દો હિ ઉત્તરવાક્યે ઠિતો પુબ્બવાક્યે તંસદ્દં અવગમયતિ. ખીરેન સંસટ્ઠં ભત્તં ખીરભત્તં. એવં રસભત્તં. અઞ્ઞેપીતિ ખીરભત્તરસભત્તદાયકતો અઞ્ઞેપિ. અનાપત્તિ ભત્તેન અમિસ્સિતત્તાતિ અધિપ્પાયો. ‘‘ભુઞ્જન્તેના’’તિપદં ‘‘ભુઞ્જિતુ’’ન્તિપદે ભાવકત્તા. સપ્પિપાયાસેપીતિ સપ્પિના ચ પાયાસેન ચ કતે ભત્તેપિ.

તસ્સાતિ મહાઉપાસકસ્સ. આપત્તીતિ ચ વટ્ટતીતિ ચ દ્વિન્નં અટ્ઠકથાવાદાનં યુત્તભાવં મહાપચ્ચરિવાદેન દસ્સેતું વુત્તં ‘‘મહાપચ્ચરિય’’ન્તિઆદિ. દ્વે અટ્ઠકથાવાદા હિ સન્ધાયભાસિતમત્તમેવ વિસેસા, અત્થતો પન એકા. મહાપચ્ચરિયં વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. એકોવાતિ કુમ્ભિયા એકોવ. પરમ્પરભોજનન્તિ પરસ્સ પરસ્સ ભોજનં. નિમન્તિતમ્હાતિ અહં નિમન્તિતો અમ્હિ નનૂતિ અત્થો. આપુચ્છિત્વાપીતિ મહાઉપાસકં આપુચ્છિત્વાપિ.

સોતિ અનુમોદકો ભિક્ખુ. તન્તિ ભિક્ખું. અઞ્ઞોતિ અઞ્ઞતરો. કિન્તિ કસ્મા. નિમન્તિતત્તાતિ નિમન્તિતભાવતો.

સકલેન ગામેન નિમન્તિતોપિ એકતો હુત્વાવ નિમન્તિતસ્સ કપ્પતિ, ન વિસું વિસુન્તિ આહ ‘‘એકતો હુત્વા’’તિ. પૂગેપીતિ સમાદપેત્વા પુઞ્ઞં કરોન્તાનં સમૂહેપિ. ‘‘નિમન્તિયમાનો’’તિપદસ્સ નિમન્તનાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ભત્તં ગણ્હા’’તિ. યદગ્ગેનાતિ યં અગ્ગેન યેન કોટ્ઠાસેનાતિ અત્થો. દ્વીસુ થેરવાદેસુ મહાસુમત્થેરવાદોવ યુત્તોતિ સો પચ્છા વુત્તોતિ. તતિયં.

૪. કાણમાતાસિક્ખાપદં

૨૩૦. ચતુત્થે ‘‘નકુલમાતાતિ’’આદીસુ (અ. નિ. ૧.૨૬૬; અ. નિ. અટ્ઠ. ૧.૧.૨૬૬) નકુલસ્સ ભગવતો માતા નકુલમાતાતિ ચ નકુલઞ્ચ ભગવતો તં માતા ચાતિ નકુલમાતાતિ ચ અત્થો સમ્ભવતિ, ‘‘ઉત્તરમાતાતિ’’આદીસુ ઉત્તરાય માતા ઉત્તરમાતાતિ અત્થોયેવ સમ્ભવતિ. તેસુ ‘‘ઉત્તરમાતા’’તિપદસ્સેવ ‘‘કાણમાતા’’તિપદસ્સ કાણાય માતા કાણમાતાતિ અત્થોયેવ સમ્ભવતીતિ આહ ‘‘કાણાય માતા’’તિ. તસ્સા ધીતુયા ‘‘કાણા’’તિનામેન વિસ્સુતભાવં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સા કિરા’’તિઆદિ. સાતિ દારિકા વિસ્સુતા અહોસીતિ સમ્બન્ધો. અસ્સાતિ મહાઉપાસિકાય. યે યેતિ પુરિસા. ‘‘રાગેન કાણા હોન્તી’’તિઇમિના કણન્તિ નિમિલન્તિ રાગેન પુરિસા એતાયાતિ કાણાતિ અત્થં દસ્સેતિ. તસ્સાતિ કાણાય. આગતન્તિ એત્થ ભાવત્થે તોતિ આહ ‘‘આગમન’’ન્તિ. અધિપ્પાયોતિ ‘‘કિસ્મિં વિયા’’તિપદસ્સ, કાણમાતાય વા અધિપ્પાયો. રિત્તાતિ તુચ્છા, સુઞ્ઞાતિ અત્થો. ‘‘અસ્મિં ગમને’’તિઇમિના બાહિરત્થસમાસં દસ્સેતિ. ‘‘અરિયસાવિકા’’તિઆદિના અરિયાનં ભિક્ખૂહિ અપટિવિભત્તભોગં દસ્સેતિ. ન કેવલં કિઞ્ચિ પરિક્ખયં અગમાસિ, અથ ખો સબ્બન્તિ આહ ‘‘સબ્બં પરિક્ખયં અગમાસી’’તિ. કાણાપીતિ પિસદ્દો ન કેવલં માતાયેવ મગ્ગફલભાગિની અહોસિ, અથ ખો કાણાપિ સોતાપન્ના અહોસીતિ દસ્સેતિ. સોપિ પુરિસોતિ કાણાય પતિભૂતો સોપિ પુરિસો. પકતિટ્ઠાનેયેવાતિ જેટ્ઠકપજાપતિટ્ઠાનેયેવ.

૨૩૧. ઇમસ્મિં પન વત્થુસ્મિન્તિ ઇમસ્મિં પૂવવત્થુસ્મિં. એતન્તિ પાથેય્યવત્થું. અરિયસાવકત્તાતિ અરિયભૂતસ્સ સાવકસ્સ ભાવતો, અરિયસ્સ વા સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ સાવકભાવતો.

૨૩૩. પહેણકપણ્ણાકારસદ્દાનં અઞ્ઞમઞ્ઞવેવચનત્તા વુત્તં ‘‘પહેણકત્થાયાતિ પણ્ણાકારત્થાયા’’તિ. ઇધાતિ ‘‘પૂવેહિ વા’’તિપદે, સિક્ખાપદે વા. બદ્ધસત્તૂતિ મધુસક્ખરાદીહિ મિસ્સેત્વા બદ્ધસત્તુ. થૂપીકતન્તિ થૂપીકતં કત્વા.

‘‘દ્વત્તિપત્તપૂરે’’તિપદસ્સ વિસેસનુત્તરભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘પૂરે પત્તે’’તિ. દ્વે વા તયો વા પત્તાતિ દ્વત્તિપત્તા, વાસદ્દત્થે સઙ્ખ્યોભયબાહિરત્થસમાસો, તિસદ્દપરત્તા દ્વિસ્સ ચ અકારો હોતિ, દ્વત્તિપત્તા ચ તે પૂરા ચાતિ દ્વત્તિપત્તપૂરા, તે દ્વત્તિપત્તપૂરે ગહેત્વાતિ યોજના. ‘‘આચિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તવચનસ્સ આચિક્ખનાકારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘અત્ર મયા’’તિઆદિ. તેનાપીતિ દુતિયેનાપિ. પઠમભિક્ખુ એકં ગહેત્વા દુતિયભિક્ખુસ્સ આરોચનઞ્ચ દુતિયભિક્ખુ એકં ગહેત્વા તતિયભિક્ખુસ્સ આરોચનઞ્ચ અતિદિસન્તો આહ ‘‘યેના’’તિઆદિ. તત્થ યેનાતિ પઠમભિક્ખુના. પટિક્કમન્તિ ભુઞ્જીત્વા એત્થાતિ પટિક્કમનન્તિ વુત્તે અસનસાલાવ ગહેતબ્બાતિ આહ ‘‘અસનસાલ’’ન્તિ. યત્થાતિ યસ્સં અસનસાલાયં. મુખોલોકનં ન વટ્ટતીતિ આહ ‘‘અત્તનો’’તિઆદિ. અઞ્ઞત્થાતિ પટિક્કમનતો અઞ્ઞત્થ. અસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ.

‘‘સંવિભજિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તવચનસ્સ સંવિભજનાકારં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘સચે તયો’’તિઆદિ. યથામિત્તન્તિ યસ્સ યસ્સ મિત્તસ્સ. અકામાતિ ન કામેન. કારણત્થે ચેતં નિસ્સક્કવચનં.

૨૩૫. અન્તરામગ્ગેતિ મગ્ગસ્સ અન્તરો અન્તરામગ્ગો, સુખુચ્ચારણત્થં મજ્ઝે દીઘો, તસ્મિં. બહુમ્પિ દેન્તાનં એતેસં ઞાતકપવારિતાનં બહુમ્પિ પટિગ્ગણ્હન્તસ્સાતિ યોજના. અટ્ઠકથાસુ પન વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. અટ્ઠકથાનં વચનં પાળિયા ન સમેતીતિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમપવારણસિક્ખાપદં

૨૩૬. પઞ્ચમે પવારિતાતિ એત્થ વસ્સંવુત્થપવારણા, પચ્ચયપવારણા, પટિક્ખેપપવારણા, યાવદત્થપવારણા ચાતિ ચતુબ્બિધાસુ પવારણાસુ યાવદત્થપવારણા ચ પટિક્ખેપપવારણા ચાતિ દ્વે પવારણા અધિપ્પેતાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘બ્રાહ્મણેના’’તિઆદિ. બ્રાહ્મણેન પવારિતાતિ સમ્બન્ધો. સયન્તિ તતિયન્તનિપાતો ‘‘પવારિતા’’તિપદેન સમ્બન્ધો. ચસદ્દો અઞ્ઞત્થ યોજેતબ્બો યાવદત્થપવારણાય ચ પટિક્ખેપપવારણાય ચાતિ. પટિમુખં અત્તનો ગેહં વિસન્તિ પવિસન્તીતિ પટિવિસ્સકાતિ વુત્તે આસન્નગેહવાસિકા ગહેતબ્બાતિ આહ ‘‘સામન્તઘરવાસિકે’’તિ.

૨૩૭. ઉદ્ધઙ્ગમો રવો ઓરવો, સોયેવ સદ્દો ઓરવસદ્દો, કાકાનં ઓરવસદ્દો કકોરવસદ્દોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘કાકાન’’ન્તિઆદિ.

૨૩૯. તવન્તુપચ્ચયસ્સ અતીતત્થભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘તત્થ ચા’’તિઆદિ. તત્થાતિ ‘‘ભુત્તવા’’તિપદે. યસ્મા યેન ભિક્ખુના અજ્ઝોહરિતં હોતિ, તસ્મા સો ‘‘ભુત્તાવી’’તિ સઙ્ખ્યં ગચ્છતીતિ યોજના. સઙ્ખાદિત્વાતિ દન્તેહિ ચુણ્ણં કત્વા. તેનાતિ તેન હેતુના. અસ્સાતિ ‘‘ભુત્તાવી’’તિપદસ્સ. પવારેતિ પટિક્ખિપતીતિ પવારિતો ભિક્ખૂતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘કતપવારણો’’તિ. સોપિ ચાતિ સો પટિક્ખેપો ચ હોતીતિ સમ્બન્ધો. અસ્સાતિ ‘‘પવારિતો’’તિપદસ્સ. તત્થાતિ ‘‘અસનં પઞ્ઞાયતી’’તિઆદિવચને. યસ્મા ભુત્તાવીતિપિ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ, તસ્મા ન પસ્સામાતિ યોજના. ‘‘અસનં પઞ્ઞાયતી’’તિ પદભાજનિયા ‘‘ભુત્તાવી’’તિ માતિકાપદસ્સ અસંસન્દનભાવં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘અસનં પઞ્ઞાયતીતિ ઇમિના’’તિઆદિ. યઞ્ચાતિ યઞ્ચ ભોજનં. દિરત્તાદીતિ એત્થ આદિસદ્દેન પઞ્ચાદિવચનં સઙ્ગણ્હાતિ. એતન્તિ ‘‘ભુત્તાવી’’તિપદં.

‘‘અસનં પઞ્ઞાયતી’’તિઆદીસુ વિનિચ્છયો એવં વેદિતબ્બોતિ સમ્બન્ધો. ‘‘પઞ્ઞાયતી’’તિ એત્થ ઞાધાતુયા ખાયનત્થં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘દિસ્સતી’’તિ. ‘‘હત્થપાસે’’તિપદસ્સ દ્વાદસહત્થપ્પમાણો હત્થપાસો નાધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘અડ્ઢતેય્યહત્થપ્પમાણે’’તિ. વાચાય અભિહરણં નાધિપ્પેતં. તેનાહ ‘‘કાયેના’’તિ. અભિહરતીતિ અભિમુખં હરતિ. તન્તિ ભોજનં. એતન્તિ પઞ્ચઙ્ગભાવં, ‘‘પઞ્ચહિ…પે… પઞ્ઞાયતી’’તિ વચનં વા.

તત્રાતિ ‘‘અસનં પઞ્ઞાયતી’’તિઆદિવચને. અસ્નાતીતિ કીયાદિગણત્તા, તસ્સ ચ એકક્ખરધાતુત્તા સકારનકારાનં સંયોગો દટ્ઠબ્બો. તન્તિ ભોજનં. ઉન્દતિ પસવતિ ભુઞ્જન્તાનં આયુબલં જનેતીતિ ઓદનો. યવાદયો પૂતિં કત્વા કતત્તા કુચ્છિતેન મસીયતિ આમસીયતીતિ કુમાસો. સચતિ સમવાયો હુત્વા ભવતીતિ સત્તુ. બ્યઞ્જનત્થાય મારેતબ્બોતિ મચ્છો. માનીયતિ ભુઞ્જન્તેહીતિ મંસં. તત્થાતિ ઓદનાદીસુ પઞ્ચસુ ભોજનેસુ. સારો અસ્સત્થિ અઞ્ઞેસં ધઞ્ઞાનન્તિ સાલી. વહતિ ભુઞ્જન્તાનં જીવિતન્તિ વીહિ. યવતિ અમિસ્સિતોપિ મિસ્સિતો વિય ભવતીતિ યવો. ગુધતિ પરિવેઠતિ મિલક્ખભોજનત્તાતિ ગોધુમો. સોભનસીસત્તા કમનીયભાવં ગચ્છતીતિ કઙ્ગુ. મહન્તસીસત્તા, મધુરરસનાળત્તા ચ વરીયતિ પત્થીયતિ જનેહીતિ વરકો. કોરં રુધિરં દૂસતિ ભુઞ્જન્તાનન્તિ કુદ્રૂસકો. નિબ્બત્તો ઓદનો નામાતિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ સત્તસુ ધઞ્ઞેસુ. સાલીતીતિ એત્થ ઇતિસદ્દો નામપરિયાયો. સાલી નામાતિ અત્થો. એસેવ નયો ‘‘વીહીતી’’તિઆદીસુપિ.

એત્થાતિ તિણધઞ્ઞજાતીસુ. નીવારો સાલિયા અનુલોમો, વરકચોરકો વરકસ્સ અનુલોમો. અમ્બિલપાયાસાદીસૂતિ એત્થ આદિસદ્દેન ખીરભત્તાદયો સઙ્ગણ્હન્તિ. ઓધીતિ અવધિ, મરિયાદોતિ અત્થો. સો હિ અવહીયતિ ચજીયતિ અસ્માતિ ઓધીતિ વુચ્ચતિ.

યોપિ પાયાસો વા યાપિ અમ્બિલયાગુ વા ઓધિં ન દસ્સેતિ, સો પવારણં ન જનેતીતિ યોજના. પયેન ખીરેન કતત્તા પાયાસો. પાતબ્બસ્સ, અસિતબ્બસ્સ ચાતિ દ્વિન્નં બ્યુપ્પત્તિનિમિત્તાનં સમ્ભવતો વા પાયાસોતિ વુચ્ચતિ. ઉદ્ધનતોતિ ચુલ્લિતો. સા હિ ઉપરિ ધીયન્તિ ઠપિયન્તિ થાલ્યાદયો એત્થાતિ ઉદ્ધનન્તિ વુચ્ચતિ. આવજ્જિત્વાતિ પરિણામેત્વા. ઘનભાવન્તિ કથિનભાવં. એત્થાપિ વાક્યે ‘‘યો સો’’તિ પદાનિ યોજેતબ્બાનિ. પુબ્બેતિ અબ્ભુણ્હકાલે. નિમન્તનેતિ નિમન્તનટ્ઠાને. ભત્તે આકિરિત્વા દેન્તીતિ સમ્બન્ધો. યાપનં ગચ્છતિ ઇમાયાતિ યાગુ. કિઞ્ચાપિ તનુકા હોતિ, તથાપીતિ યોજના. ઉદકાદીસૂતિઆદિસદ્દેન કિઞ્જિકખીરાદયો સઙ્ગય્હન્તિ. યાગુસઙ્ગહમેવ ગચ્છતિ, કસ્મા? ઉદકાદીનં પક્કુથિતત્તાતિ અધિપ્પાયો. તસ્મિં વાતિ સભત્તે, પક્કુથિતઉદકાદિકે વા. અઞ્ઞસ્મિં વાતિ પક્કુથિતઉદકાદિતો અઞ્ઞસ્મિં ઉદકાદિકે વા. યત્થ યસ્મિં ઉદકાદિકે પક્ખિપન્તિ, તં પવારણં જનેતીતિ યોજના.

સુદ્ધરસકોતિ મચ્છમંસખણ્ડન્હારૂહિ અમિસ્સો સુદ્ધો મચ્છાદિરસકો. રસકયાગૂતિ રસકભૂતા દ્રવભૂતા યાગુ. ઘનયાગૂતિ કથિનયાગુ. એત્થાતિ ઘનયાગુયં. પુપ્ફિઅત્થાયાતિ પુપ્ફં ફુલ્લં ઇમસ્સ ખજ્જકસ્સાતિ પુપ્ફી, પુપ્ફિનો અત્થો પયોજનં પુપ્ફિઅત્થો, તદત્થાય કતન્તિ સમ્બન્ધો. તે તણ્ડુલેતિ તે સેદિતતણ્ડુલે. અચુણ્ણત્તા નેવ સત્તુસઙ્ખ્યં, અપક્કત્તા ન ભત્તસઙ્ખ્યં ગચ્છન્તિ. તેહીતિ સેદિતતણ્ડુલેહિ. તે તણ્ડુલે પચન્તિ, કરોન્તીતિ સમ્બન્ધો.

‘‘યવેહી’’તિ બહુવચનેન સત્ત ધઞ્ઞાનિપિ ગહિતાનિ. એસ નયો સાલિવીહિયવેહીતિ એત્થાપિ. થુસેતિ ધઞ્ઞતચે. પલાપેત્વાતિ પટિક્કમાપેત્વા. તન્તિ ચુણ્ણં ગચ્છતીતિ સમ્બન્ધો. ખરપાકભજ્જિતાનન્તિ ખરો પાકો ખરપાકો, ખરપાકેન ભજ્જિતા ખરપાકભજ્જિતા, તેસં. ન પવારેન્તિ અસત્તુસઙ્ગહત્તાતિ અધિપ્પાયો. કુણ્ડકમ્પીતિ કણમ્પિ. પવારેતિ સત્તુસઙ્ગહત્તાતિ અધિપ્પાયો. તેહીતિ લાજેહિ. સુદ્ધખજ્જકન્તિ પિટ્ઠેહિ અમિસ્સિતં સુદ્ધં ફલાફલાદિખજ્જકં. યાગું પિવન્તસ્સ દેન્તીતિ યોજના. તાનીતિ દ્વે મચ્છમંસખણ્ડાનિ. ન પવારેતિ દ્વિન્નં મચ્છમંસખણ્ડાનં અખાદિતત્તાતિ અધિપ્પાયો. તતોતિ દ્વેમચ્છમંસખણ્ડતો નીહરિત્વા એકન્તિ સમ્બન્ધો, તેસુ વા. સોતિ ખાદકો ભિક્ખુ. અઞ્ઞન્તિ દ્વીહિ મચ્છમંસખણ્ડેહિ અઞ્ઞં પવારણપહોનકં ભોજનં.

અવત્થુતાયાતિ પવારણાય અવત્થુભાવતો. તં વિત્થારેન્તો આહ ‘‘યં હી’’તિ. હિસદ્દો વિત્થારજોતકો. યન્તિ મંસં. ઇદં પનાતિ ઇદં મંસં પન. પટિક્ખિત્તમંસં કપ્પિયભાવતો અપટિક્ખિપિતબ્બટ્ઠાને ઠિતત્તા પટિક્ખિત્તમ્પિ મંસભાવં ન જહાતિ. નનુ ખાદિતમંસં પન અકપ્પિયભાવતો પટિક્ખિપિતબ્બટ્ઠાને ઠિતત્તા ખાદિયમાનમ્પિ મંસભાવં જહાતીતિ આહ ‘‘યં પના’’તિઆદિ. કુલદૂસકકમ્મઞ્ચ વેજ્જકમ્મઞ્ચ ઉત્તરિમનુસ્સધમ્મારોચનઞ્ચ સાદિતરૂપિયઞ્ચ કુલ…પે… રૂપિયાનિ, તાનિ આદીનિ યેસં કુહનાદીનન્તિ કુલ…પે… રૂપિયાદયો, તેહિ. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ વારેસુ.

એવન્તિઆદિ નિગમનનિદસ્સનં. તન્તિ ભોજનં. યથાતિ યેનાકારેન. યેન અજ્ઝોહટં હોતિ, સો પટિક્ખિપતિ પવારેતીતિ યોજના. કત્થચીતિ કિસ્મિઞ્ચિ પત્તાદિકે. તસ્મિં ચે અન્તરેતિ તસ્મિં ખણે ચે. અઞ્ઞત્રાતિ અઞ્ઞસ્મિં ઠાને. પત્તે વિજ્જમાનભોજનં અનજ્ઝોહરિતુકામો હોતિ યથા, એવન્તિ યોજના. હીતિ સચ્ચં. સબ્બત્થાતિ સબ્બેસુ પદેસુ. તત્થાતિ કુરુન્દીયં. આનિસદસ્સાતિ આગમ્મ નિસીદતિ એતેનાતિ આનિસદો, તસ્સ પચ્છિમન્તતોતિ સમ્બન્ધો. પણ્હિઅન્તતોતિ પસતિ ઠિતકાલે વા ગમનકાલે વા ભૂમિં ફુસતીતિ પણ્હી, તસ્સ અન્તતો. ‘‘દાયકસ્સા’’તિપદં ‘‘પસારિતહત્થ’’ન્તિ પદેન ચ ‘‘અઙ્ગ’’ન્તિ પદેન ચ અવયવીસમ્બન્ધો. હત્થપાસોતિ હત્થસ્સ પાસો સમીપો હત્થપાસો, હત્થો પસતિ ફુસતિ અસ્મિં ઠાનેતિ વા હત્થપાસો, અડ્ઢતેય્યહત્થો પદેસો. તસ્મિન્તિ હત્થપાસે.

ઉપનામેતીતિ સમીપં નામેતિ. અનન્તરનિસિન્નોપીતિ હત્થપાસં અવિજહિત્વા અનન્તરે ઠાને નિસિન્નોપિ ભિક્ખુ વદતીતિ યોજના. ભત્તપચ્છિન્તિ ભત્તેન પક્ખિત્તં પચ્છિં. ઈસકન્તિ ભાવનપુંસકં. ઉદ્ધરિત્વા વા અપનામેત્વા વાતિ સમ્બન્ધિતબ્બં. દૂરેતિ નવાસને. ઇતોતિ પત્તતો. ગતો દૂતોતિ સમ્બન્ધો.

પરિવેસનાયાતિ પરિવેસનત્થાય, ભત્તગ્ગે વા. તત્રાતિ અસ્મિં પરિવેસને. તન્તિ ભત્તપચ્છિં. ફુટ્ઠમત્તાવાતિ ફુસિયમત્તાવ. કટચ્છુના ઉદ્ધટભત્તે પન પવારણા હોતીતિ યોજના. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. તસ્સાતિ પરિવેસકસ્સ. અભિહટે પટિક્ખિત્તત્તાતિ અભિહટસ્સ ભત્તસ્સ પટિક્ખિત્તભાવતો.

‘‘કાયેન વાચાય વા પટિક્ખિપન્તસ્સ પવારણા હોતી’’તિ સઙ્ખેપેન વુત્તમત્થં વિત્થારેન દસ્સેન્તો આહ ‘‘તત્થા’’તિઆદિ. તત્થાતિ તેસુ કાયવાચાપટિક્ખેપેસુ. મચ્છિકબીજનિન્તિ મક્ખિકાનં ઉત્તાસનિં બીજનિં. ખકારસ્સ હિ છકારં કત્વા ‘‘મચ્છિકા’’તિ વુચ્ચતિ ‘‘સચ્છિકત્વા’’તિઆદીસુ વિય (અ. નિ. ૩.૧૦૩). એત્થ હિ ‘‘સક્ખિકત્વા’’તિ વત્તબ્બે ખકારસ્સ છકારો હોતિ.

એકો વદતીતિ સમ્બન્ધો. અપનેત્વાતિ પત્તતો અપનેત્વા. એત્થાતિ વચને. કથન્તિ કેનાકારેન હોતીતિ યોજના. વદન્તસ્સ નામાતિ એત્થ નામસદ્દો ગરહત્થો ‘‘અત્થી’’તિપદેન યોજેતબ્બો. અત્થિ નામાતિ અત્થો. ઇતોપીતિ પત્તતોપિ. તત્રાપીતિ તસ્મિં વચનેપિ.

સમંસકન્તિ મંસેન સહ પવત્તં. રસન્તિ દ્રવં. તન્તિ વચનં. પટિક્ખિપતો હોતિ. કસ્મા? મચ્છો ચ રસો ચ મચ્છેન મિસ્સો રસો ચાતિ અત્થસ્સ સમ્ભવતો. ઇદન્તિ વત્થું. મંસં વિસું કત્વાતિ ‘‘મંસસ્સ રસં મંસરસ’’ન્તિ મંસપદત્થસ્સ પધાનભાવં અકત્વા, રસપદત્થસ્સેવ પધાનભાવં કત્વાતિ અત્થો.

આપુચ્છન્તન્તિ ‘‘મંસરસં ગણ્હથા’’તિ આપુચ્છન્તં. તન્તિ મંસં. કરમ્બકોતિ મિસ્સકાધિવચનમેતં. યઞ્હિ અઞ્ઞેન અઞ્ઞેન મિસ્સેત્વા કરોન્તિ, સો ‘‘કરમ્બકો’’તિ વુચ્ચતિ. અયં પનેત્થ વચનત્થો – કરોતિ સમૂહં અવયવિન્તિ કરો, કરીયતિ વા સમૂહેન અવયવિનાતિ કરો, અવયવો, તં વકતિ આદદાતીતિ કરમ્બકો, સમૂહો. ‘‘કદમ્બકો’’તિપિ પાઠો, સોપિ યુત્તોયેવ અનુમતત્તા પણ્ડિતેહિ. અભિધાનેપિ એવમેવ અત્થી. અત્થો પન અઞ્ઞથા ચિન્તેતબ્બો. ઇમસ્મિં વા અત્થે રકારસ્સ દકારો કાતબ્બો. મંસેન મિસ્સો, લક્ખિતો વા કરમ્બકો મંસકરમ્બકો. ન પવારેતીતિ યેસં કેસઞ્ચિ મિસ્સકત્તા ન પવારેતિ. પવારેતીતિ મંસેન મિસ્સિતત્તા પવારેતિ.

યો પન પટિક્ખિપતિ, સો પવારિતોવ હોતીતિ યોજના. નિમન્તનેતિ નિમન્તનટ્ઠાને. હીતિ સચ્ચં. તત્થાતિ કુરુન્દિયં. યેનાતિ યેન ભત્તેન. એત્થાતિ ‘‘યાગું ગણ્હથા’’તિઆદિવચને. અધિપ્પાયોતિ અટ્ઠકથાચરિયાનં અધિપ્પાયો. એત્થાતિ ‘‘યાગુમિસ્સકં ગણ્હથા’’તિઆદિવચને. દુદ્દસન્તિ દુક્કરં દસ્સનં. ઇદઞ્ચાતિ ‘‘મિસ્સકં ગણ્હથા’’તિવચનઞ્ચ. ન સમાનેતબ્બન્તિ સમં ન આનેતબ્બં, સમાનં વા ન કાતબ્બં. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. ઇદં પનાતિ મિસ્સકં પન. એત્થાતિ મિસ્સકે. વિસું કત્વાતિ રસખીરસપ્પીનિ આવેણિં કત્વા. તન્તિ રસાદિં.

કદ્દીયતિ મદ્દીયતીતિ કદ્દમો. ઉન્દતિ પસવતિ વડ્ઢતીતિ ઉદકં. ઉન્દતિ વા ક્લેદનં કરોતીતિ ઉદકં, નિલીને સત્તે ગુપતિ રક્ખતીતિ ગુમ્બો, ગુહતિ સંવરતીતિ વા ગુમ્બો. અનુપરિયાયન્તેનાતિ અનુક્કમેન પરિવત્તિત્વા આયન્તેન. તન્તિ નાવં વા સેતું વા. મજ્ઝન્હિકન્તિ અહસ્સ મજ્ઝં મજ્ઝન્હં, અહસદ્દસ્સ ન્હાદેસો, મજ્ઝન્હં એવ મજ્ઝન્હિકં. પોત્થકેસુ પન મજ્ઝન્તિકન્તિ પાઠો અત્થિ, સો અપાઠોયેવ. યો ઠિતો પવારેતિ, તેન ઠિતેનેવ ભુઞ્જિતબ્બન્તિ યોજના. આનિસદન્તિ પીઠે ફુટ્ઠઆનિસદમંસં. અચાલેત્વાતિ અચાવેત્વા. અયમેવ વા પાઠો. ઉપરિ ચ પસ્સેસુ ચ અમોચેત્વાતિ વુત્તં હોતિ. અદિન્નાદાને વિય ઠાનાચાવનં ન વેદિતબ્બં. સંસરિતુન્તિ સંસબ્બિતું. નન્તિ ભિક્ખું.

અતિરેકં રિચતિ ગચ્છતીતિ અતિરિત્તં, ન અતિરિત્તં અનતિરિત્તન્તિ અત્થં દસ્સેન્તો આહ ‘‘ન અતિરિત્ત’’ન્તિ. ‘‘અધિક’’ન્તિઇમિના અતિરિત્તસદ્દસ્સ અતિસુઞ્ઞત્થં નિવત્તેતિ. અધિ હુત્વા એતિ પવત્તતીતિ અધિકં. તં પનાતિ અનતિરિત્તં પન હોતીતિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ ‘‘અકપ્પિયકત’’ન્તિઆદિવચને. વિત્થારો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. તત્થાતિ અતિરિત્તં કાતબ્બેસુ વત્થૂસુ. યં ફલં વા યં કન્દમૂલાદિ વા અકતન્તિ યોજના. અકપ્પિયભોજનં વાતિ કુલદૂસકકમ્માદીહિ નિબ્બત્તં અકપ્પિયભોજનં વા અત્થીતિ સમ્બન્ધો. યોતિ વિનયધરો ભિક્ખુ. તેન કતન્તિ યોજના. ‘‘ભુત્તાવિના પવારિતેન આસના વુટ્ઠિતેન કત’’ન્તિવચનતો ભુત્તાવિના અપવારિતેન આસના વુટ્ઠિતેન કત્તબ્બન્તિ સિદ્ધં. તસ્મા પાતો અદ્ધાનં ગચ્છન્તેસુ દ્વીસુ એકો પવારિતો, તસ્સ ઇતરો પિણ્ડાય ચરિત્વા લદ્ધં ભિક્ખં અત્તના અભુત્વાપિ ‘‘અલમેતં સબ્બ’’ન્તિ કાતું લભતિ એવ. યન્તિ ખાદનીયભોજનીયં. ‘‘તદુભયમ્પી’’તિઇમિના અતિરિત્તઞ્ચ અતિરિત્તઞ્ચ અતિરિત્તં, ન અતિરિત્તં અનતિરિત્તન્તિ અત્થં દસ્સેતિ.

તસ્સેવાતિ અનતિરિત્તસ્સેવ. એત્થાતિ અનતિરિત્તે, ‘‘કપ્પિયકત’’ન્તિ આદીસુ સત્તસુ વિનયકમ્માકારેસુ વા. અનન્તરેતિ વિનયધરસ્સ અનન્તરે આસને. પત્તતો નીહરિત્વાતિ સમ્બન્ધો. તત્થેવાતિ ભુઞ્જનટ્ઠાનેયેવ. તસ્સાતિ નિસિન્નસ્સ. તેનાતિ ભત્તં આનેન્તેન ભિક્ખુના ભુઞ્જિતબ્બન્તિ યોજના. ‘‘નિસિન્નેન ભિક્ખુના’’તિ કારિતકમ્મં આનેતબ્બં. કસ્મા ‘‘હત્થં ધોવિત્વા’’તિ વુત્તન્તિ પુચ્છન્તો આહ ‘‘કસ્મા’’તિ. હીતિ કારણં. યસ્મા અકપ્પિયં હોતિ, તસ્મા હત્થં ધોવિત્વાતિ મયા વુત્તન્તિ અધિપ્પાયો. તસ્સાતિ ભત્તં આનેન્તસ્સ. યેનાતિ વિનયધરેન. પુન યેનાતિ એવમેવ. યઞ્ચાતિ ખાદનીયભોજનીયઞ્ચ. યેન વિનયધરેન પઠમં અકતં, તેનેવ કત્તબ્બં. યઞ્ચ ખાદનીયભોજનીયં પઠમં અકતં, તઞ્ઞેવ કત્તબ્બન્તિ વુત્તં હોતિ. તત્થાતિ પઠમભાજને. હીતિ સચ્ચં. પઠમભાજનં સુદ્ધં ધોવિત્વા કતમ્પિ નિદ્દોસમેવ. તેન ભિક્ખુનાતિ પવારિતેન ભિક્ખુના.

કુણ્ડેપીતિ ઉક્ખલિયમ્પિ. સા હિ કુડતિ ઓદનાદિં દાહં કરોતીતિ કુણ્ડોતિ વુચ્ચતિ. તન્તિ અતિરિત્તકતં ખાદનીયભોજનીયં. યેન પનાતિ વિનયધરેન પન. ભિક્ખું નિસીદાપેન્તીતિ સમ્બન્ધો. મઙ્ગલનિમન્તનેતિ મઙ્ગલત્થાય નિમન્તનટ્ઠાને. તત્થાતિ મઙ્ગલનિમન્તને. કરોન્તેનાતિ કરોન્તેન વિનયધરેન.

ગિલાનેન ભુઞ્જિતાવસેસમેવ ન કેવલં ગિલાનાતિરિત્તં નામ, ગિલાનં પન ઉદ્દિસ્સ આભતં ગિલાનાતિરિત્તમેવ નામાતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ન કેવલ’’ન્તિઆદિ. યંકિઞ્ચિ ગિલાનન્તિ ઉપસમ્પન્નં વા અનુપસમ્પન્નં વા યંકિઞ્ચિ ગિલાનં. યં દુક્કટં વુત્તં, તં અસંસટ્ઠવસેન વુત્તન્તિ યોજના. અનાહારત્થાયાતિ પિપાસચ્છેદનઆબાધવૂપસમત્થાય.

૨૪૧. સતિ પચ્ચયેતિ એત્થ પચ્ચયસ્સ સરૂપં દસ્સેતું ‘‘પિપાસાય સતી’’તિ ચ ‘‘આબાધે સતી’’તિ ચ વુત્તં. તેન તેનાતિ સત્તાહકાલિકેન ચ યાવજીવિકેન ચ. તસ્સાતિ આબાધસ્સ. ઇદં પદં ‘‘ઉપસમનત્થ’’ન્તિ એત્થ સમુધાતુયા સમ્બન્ધે સમ્બન્ધો, યુપચ્ચયેન સમ્બન્ધે કમ્મન્તિ દટ્ઠબ્બન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયપવારણસિક્ખાપદં

૨૪૨. છટ્ઠે ન આચરિતબ્બોતિ અનાચારોતિ વુત્તે પણ્ણત્તિવીતિક્કમોતિ આહ ‘‘પણ્ણત્તિવીતિક્કમ’’ન્તિ. ‘‘કરોતી’’તિઇમિના ‘‘અત્તાનમાચરતી’’તિઆદીસુ વિય ચરસદ્દો કરસદ્દત્થોતિ દસ્સેતિ. ઉપનન્ધીતિ એત્થ ઉપસદ્દો ઉપનાહત્થો, નહધાતુ બન્ધનત્થોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ઉપનાહ’’ન્તિઆદિ. જનિતો ઉપનાહો યેનાતિ જનિતઉપનાહો. ઇમિના ‘‘ઉપનન્ધો’’તિ પદસ્સ ઉપનહતીતિ ઉપનન્ધોતિ કત્થુત્થં દસ્સેતિ.

૨૪૩. અભિહટ્ઠુન્તિ એત્થ તુંપચ્ચયો ત્વાપચ્ચયત્થોતિ આહ ‘‘અભિહરિત્વા’’તિ. પદભાજને પન વુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. સાધારણમેવ અત્થન્તિ યોજના. અસ્સાતિ ભિક્ખુસ્સ. તીહાકારેહીતિ સામં જાનનેન ચ અઞ્ઞેસમારોચનેન ચ તસ્સારોચનેન ચાતિ તીહિ કારણેહિ. આસાદીયતે મઙ્કું કરીયતે આસાદનં, તં અપેક્ખો આસાદનાપેક્ખોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘આસાદન’’ન્તિઆદિ.

યસ્સ અત્થાય અભિહટન્તિ સમ્બન્ધો. ઇતરસ્સાતિ અભિહારકતો અઞ્ઞસ્સ ભુત્તસ્સાતિ. છટ્ઠં.

૭. વિકાલભોજનસિક્ખાપદં

૨૪૭. સત્તમે ગિરિમ્હીતિ પબ્બતમ્હિ. સો હિ હિમવમનાદિવસેન જલં, સારભૂતાનિ ચ ભેસજ્જાદિવત્થૂનિ ગિરતિ નિગ્ગિરતીતિ ગિરીતિ વુચ્ચતિ. અગ્ગસમજ્જોતિ ઉત્તમસમજ્જો. ઇમેહિ પદેહિ અગ્ગો સમજ્જો અગ્ગસમજ્જો, ગિરિમ્હિ પવત્તો અગ્ગસમજ્જો ગિરગ્ગસમજ્જોતિ અત્થં દસ્સેતિ. સમજ્જોતિ ચ સભા. સા હિ સમાગમં અજન્તિ ગચ્છન્તિ જના એત્થાતિ સમજ્જોતિ વુચ્ચતિ. ‘‘ગિરિસ્સ વા’’તિઆદિના ગિરિસ્સ અગ્ગો કોટિ ગિરગ્ગો, તસ્મિં પવત્તો સમજ્જો ગિરગ્ગસમજ્જોતિ અત્થો દસ્સિતો. સોતિ ગિરગ્ગસમજ્જો. ભવિસ્સતિ કિરાતિ યોજના. ભૂમિભાગેતિ અવયવિઆધારો, સન્નિપતતીતિ સમ્બન્ધો. નટઞ્ચ નાટકઞ્ચ નટનાટકાનિ. ‘‘નચ્ચં ગીતં વાદિતઞ્ચા’’તિ ઇદં તયં ‘‘નાટક’’ન્તિ વુચ્ચતિ. તેસન્તિ નટનાટકાનં. દસ્સનત્થન્તિ દસ્સનાય ચ સવનાય ચ. સવનમ્પિ હિ દસ્સનેનેવ સઙ્ગહિતં. અપઞ્ઞત્તે સિક્ખાપદેતિ ઊનવીસતિવસ્સસિક્ખાપદસ્સ તાવ અપઞ્ઞત્તત્તા. તેતિ સત્તરસવગ્ગિયા. તત્થાતિ ગિરગ્ગસમજ્જં. અથાતિ તસ્મિં કાલે. નેસન્તિ સત્તરસવગ્ગિયાનં અદંસૂતિ સમ્બન્ધો. વિલિમ્પેત્વાતિ વિલેપનેહિ વિવિધાકારેન લિમ્પેત્વા.

૨૪૯. ‘‘વિકાલે’’તિ સામઞ્ઞેન વુત્તેપિ વિસેસકાલોવ ગહેતબ્બોતિ આહ ‘‘કાલો’’તિઆદિ. સો ચાતિ ભોજનકાલો ચ. મજ્ઝન્હિકો હોતીતિ યોજના. તેનેવાતિ ભોજનકાલસ્સ અધિપ્પેતત્તા એવ. અસ્સાતિ ‘‘વિકાલે’’તિપદસ્સ. ‘‘વિકાલો નામ…પે… અરુણુગ્ગમના’’તિ પદભાજનેન અરુણુગ્ગમનતો યાવ મજ્ઝન્હિકા કાલો નામાતિ અત્થો નયેન દસ્સિતો હોતિ. તતોતિ ઠિતમજ્ઝન્હિકતો. સૂરિયસ્સ અતિસીઘત્તા વેગેન ઠિતમજ્ઝન્હિકં વીતિવત્તેય્યાતિ આહ ‘‘કુક્કુચ્ચકેન પન ન કત્તબ્બ’’ન્તિ. કાલત્થમ્ભોતિ કાલસ્સ જાનનત્થાય થૂણો. કાલન્તરેતિ કાલસ્સ અબ્ભન્તરે.

અવસેસં ખાદનીયં નામાતિ એત્થ વિનિચ્છયો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. યન્તિ ખાદનીયં અત્થીતિ સમ્બન્ધો. વનમૂલાદિપભેદં યમ્પિ ખાદનીયં અત્થિ, તમ્પિ આમિસગતિકં હોતીતિ યોજના. સેય્યથિદન્તિ પુચ્છાવાચકનિપાતસમુદાયો. ઇદં ખાદનીયં સેય્યથા કતમન્તિ અત્થો. ઇદમ્પીતિ ઇદં દ્વાદસવિધમ્પિ. પિસદ્દેન ન પૂવાદિયેવાતિ દસ્સેતિ.

તત્થાતિ દ્વાદસસુ ખાદનીયેસુ, આધારે ભુમ્મં. મૂલતિ પતિટ્ઠાતિ એત્થ, એતેનાતિ વા મૂલં. ખાદિતબ્બન્તિ ખાદનીયં. મૂલમેવ ખાદનીયં મૂલખાદનીયં, તસ્મિં વિનિચ્છયો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. મૂલકમૂલાદીનિ લોકસઙ્કેતો પદેસતોયેવ વેદિતબ્બાનિ. તં તઞ્હિ નામં અજાનન્તાનં અતિસમ્મૂળ્હકારણત્તા સહ પરિયાયન્તરેન વચનત્થં વક્ખામ. સૂપસ્સ હિતં સૂપેય્યં, સૂપેય્યં પણ્ણં એતેસન્તિ સૂપેય્યપણ્ણા, તેસં મૂલાનિ સૂપેય્યપણ્ણમૂલાનિ. આમીયતિ અન્તો પવેસીયતીતિ આમિસો, આકારો અન્તોકરણત્થો, આમિસસ્સ ગતિ વિય ગતિ એતેસન્તિ આમિસગતિકાનિ . એત્થાતિ મૂલેસુ. જરડ્ઢન્તિ જરભૂતં ઉપડ્ઢં. અઞ્ઞમ્પીતિ વજકલિમૂલતો અઞ્ઞમ્પિ.

યાનિ પન મૂલાનિ વુત્તાનિ, તાનિ યાવજીવિકાનીતિ યોજના. પાળિયં વુત્તાનીતિ સમ્બન્ધો. ખાદનીયત્થન્તિ ખાદનીયસ્સ, ખાદનીયે વા વિજ્જમાનં, ખાદનીયેન વા કાતબ્બં કિચ્ચં, પયોજનં વાતિ ખાદનીયત્થં. ‘‘ખાદનીયે’’તિઇમિના ‘‘તત્થ વુત્તાભિધમ્મત્થા’’તિઆદીસુ વિય ખાદનીયત્થપદસ્સ ઉત્તરપદત્થપધાનભાવં દસ્સેતિ. તત્થ ખાદનીયસ્સ, ખાદનીયે વા વિજ્જમાનં, ખાદનીયેન વા કાતબ્બં કિચ્ચં નામ જિઘચ્છાહરણમેવ. યઞ્હિ પૂવાદિખાદનીયં ખાદિત્વા જિઘચ્છાહરણં હોતિ, તસ્સ કિચ્ચં કિચ્ચં નામાતિ વુત્તં હોતિ. તં કિચ્ચં, પયોજનં વા નેવ ફરન્તિ, નેવ નિપ્ફાદેન્તિ. એસેવ નયો ‘‘ન ભોજનીયે ભોજનીયત્થં ફરન્તી’’તિએત્થાપિ.

તેસન્તિ મૂલાનં અન્તો, લક્ખણન્તિ વા સમ્બન્ધો. એકસ્મિં જનપદે ખાદનીયત્થભોજનીયત્થેસુ ફરમાનેસુ અઞ્ઞેસુપિ જનપદેસુ ફરન્તિયેવાતિ દસ્સનત્થં ‘‘તેસુ તેસુ જનપદેસૂ’’તિ વિચ્છાપદં વુત્તં. કિઞ્ચાપિ હિ બહૂસુ જનપદેસુ પથવીરસઆપોરસસમ્પત્તિવસેન ખાદનીયત્થભોજનીયત્થં ફરમાનમ્પિ એકસ્મિં જનપદે પથવીરસઆપોરસવિપત્તિવસેન અફરમાનં ભવેય્ય, વિકારવસેન પન તત્થ પવત્તત્તા તં જનપદં પમાણં ન કાતબ્બં, ગહેતબ્બમેવાતિ વુત્તં હોતિ. પકતિઆહારવસેનાતિ અઞ્ઞેહિ યાવકાલિક, સત્તાહકાલિકેહિ અમિસ્સિતં અત્તનો પકતિયાવ આહારકિચ્ચકરણવસેન. ‘‘મનુસ્સાન’’ન્તિઇમિના અઞ્ઞેસં તિરચ્છાનાદીનં ખાદનીયત્થભોજનીયત્થં ફરમાનમ્પિ ન પમાણન્તિ દસ્સેતિ. તન્તિ મૂલં. હીતિ સચ્ચં. નામસઞ્ઞાસૂતિ નામસઙ્ખાતાસુ સઞ્ઞાસુ.

યથા મૂલે લક્ખણં દસ્સિતં, એવં કન્દાદીસુપિ યં લક્ખણં દસ્સિતન્તિ યોજના. ન કેવલં પાળિયં આગતાનં હલિદ્દાદીનં મૂલંયેવ યાવજીવિકં હોતિ, અથ ખો તચાદયોપીતિ આહ ‘‘યઞ્ચેત’’ન્તિઆદિ. યં એતં અટ્ઠવિધન્તિ સમ્બન્ધો.

એવં મૂલખાદનીયે વિનિચ્છયં દસ્સેત્વા ઇદાનિ કન્દખાદનીયે તં દસ્સેન્તો આહ ‘‘કન્દખાદનીયે’’તિઆદિ. તત્થ કન્દખાદનીયેતિ કં સુખં દદાતીતિ કન્દો, પદુમાદિકન્દો, સુખસ્સ અદાયકા પન કન્દા રુળ્હીવસેન કન્દાતિ વુચ્ચન્તિ, કન્દો એવ ખાદનીયં કન્દખાદનીયં, તસ્મિં વિનિચ્છયો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. એસેવ નયો ઉપરિપિ. યન્તિ કન્દં. ઇમિના તંસદ્દાનપેક્ખો યંસદ્દોપિ અત્થીતિ ઞાપેતિ. તત્થાતિ કન્દખાદનીયે. તરુણો, સુખખાદનીયોતિ વિસેસનપદાનિ યથાવચનં ઉપરિપિ યોજેતબ્બાનિ. એવમાદયો ફરણકકન્દા યાવકાલિકાતિ સમ્બન્ધો.

અધોતોતિ વિસરસો ઉદકેન અધૂનિતો. તેતિ કન્દા સઙ્ગહિતાતિ સમ્બન્ધો.

મૂલે અલતિ પવત્તતીતિ મુળાલો, ઉદકતો વા ઉદ્ધટમત્તે મિલતિ નિમિલતીતિ મુળાલં. એવમાદિ ફરણકમુળાલં યાવકાલિકન્તિ યોજના. તં સબ્બમ્પીતિ સબ્બમ્પિ તં મુળાલં સઙ્ગહિતન્તિ સમ્બન્ધો.

મસતિ વિજ્ઝતીતિ મત્થકો. એવમાદિ મત્થકો યાવકાલિકોતિ યોજના. જરડ્ઢબુન્દોતિ જરભૂતઅડ્ઢસઙ્ખાતો પાદો.

ખનીયતિ અવદારીયતીતિ ખન્ધો, ખાયતીતિ વા ખન્ધો. ‘‘અન્તોપથવીગતો’’તિપદં ‘‘સાલકલ્યાણિખન્ધો’’તિપદેનેવ યોજેતબ્બં, ન અઞ્ઞેહિ. એવમાદિ ખન્ધો યાવકાલિકોતિ યોજના. અવસેસાતિ તીહિ દણ્ડકાદીહિ અવસેસા.

તચતિ સંવરતિ પટિચ્છાદેતીતિ તચો. સરસોતિ એત્થ એવકારો યોજેતબ્બો, સરસો એવાતિ અત્થો. તેસં સઙ્ગહોતિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં. એતન્તિ કસાવભેસજ્જં, ‘‘અનુજાનામિ …પે… ભોજનીયત્થ’’ન્તિ વચનં વા. એત્થાતિ કસાવભેસજ્જે. એતેસમ્પીતિ મત્થકખન્ધત્તચાનમ્પિ.

પતતીતિ પત્તં. એતેસન્તિ મૂલકાદીનં. એવરૂપાનિ પત્તાનિ ચ એકંસેન યાવકાલિકાનીતિ યોજના. યા લોણી આરોહતિ, તસ્સા લોણિયા પત્તં યાવજીવિકન્તિ યોજના. દીપવાસિનોતિ તમ્બપણ્ણિદીપવાસિનો, જમ્બુદીપવાસિનો વા. યાનિ વા ફરન્તીતિ વુત્તાનીતિ સમ્બન્ધો. તેસન્તિ નિમ્બાદીનં. ઇદં પદં પુબ્બપરાપેક્ખકં, તસ્મા દ્વિન્નં મજ્ઝે વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. પણ્ણાનં અન્તો નત્થીતિ સમ્બન્ધો.

પુપ્ફતિ વિકસતીતિ પુપ્ફં. એવમાદિ પુપ્ફં યાવકાલિકન્તિ યોજના. તસ્સાતિ પુપ્ફસ્સ. અસ્સાતિ એવમેવ.

ફલતીતિ ફલં. યાનીતિ ફલાનિ. ફરન્તીતિ સમ્બન્ધો. નેસન્તિ ફલાનં પરિયન્તન્તિ સમ્બન્ધો. યાનિ વુત્તાનિ, તાનિ યાવજીવિકાનીતિ યોજના. તેસમ્પીતિ ફલાનમ્પિ પરિયન્તન્તિ સમ્બન્ધો.

અસીયતિ ખિપીયતિ, છડ્ડીયતીતિ વા અટ્ઠિ. એવમાદીનિ ફરણકાનિ અટ્ઠીનિ યાવકાલિકાનીતિ યોજના. તેસન્તિ અટ્ઠીનં.

પિસીયતિ ચુણ્ણં કરીયતીતિ પિટ્ઠં. એવમાદીનિ ફરણકાનિ પિટ્ઠાનિ યાવકાલિકાનીતિ યોજના. અધોતકન્તિ ઉદકેન અધૂનિતં. તેસન્તિ પિટ્ઠાનં.

નિરન્તરં અસતિ સમ્બજ્ઝતીતિ નિય્યાસો. સેસાતિ ઉચ્છુનિય્યાસતો સેસા. પાળિયં વુત્તનિય્યાસાતિ સમ્બન્ધો. તત્થાતિ નિય્યાસખાદનીયે. સઙ્ગહિતાનં નિય્યાસાનં પરિયન્તન્તિ યોજના. એવન્તિઆદિ નિગમનં.

વુત્તમેવાતિ હેટ્ઠા પઠમપવારણસિક્ખાપદે વુત્તમેવાતિ. સત્તમં.

૮. સન્નિધિકારકસિક્ખાપદં

૨૫૨. અટ્ઠમે અબ્ભન્તરે જાતો અબ્ભન્તરો. મહાથેરોતિ મહન્તેહિ થિરગુણેહિ યુત્તો. ઇમિના ‘‘બેલટ્ઠો’’તિ સઞ્ઞાનામસ્સ સઞ્ઞિનામિં દસ્સેતિ. પધાનઘરેતિ સમથવિપસ્સનાનં પદહનટ્ઠાનઘરસઙ્ખાતે એકસ્મિં આવાસે. સુક્ખકુરન્તિ એત્થ સોસનકુરત્તા ન સુક્ખકુરં હોતિ, કેવલં પન અસૂપબ્યઞ્જનત્તાતિ આહ ‘‘અસૂપબ્યઞ્જનં ઓદન’’ન્તિ. સોસનકુરમ્પિ યુત્તમેવ. વક્ખતિ હિ ‘‘તં પિણ્ડપાતં ઉદકેન તેમેત્વા’’તિ. ‘‘ઓદન’’ન્તિઇમિના કુરસદ્દસ્સ ઓદનપરિયાયતં દસ્સેતિ. ઓદનઞ્હિ કરોતિ આયુવણ્ણાદયોતિ ‘‘કુર’’ન્તિ વુચ્ચતિ. સોતિ બેલટ્ઠસીસો. તઞ્ચ ખોતિ તઞ્ચ સુક્ખકુરં આહરતીતિ સમ્બન્ધો. પચ્ચયગિદ્ધતાયાતિ પિણ્ડપાતપચ્ચયે લુદ્ધતાય. થેરો ભુઞ્જતીતિ સમ્બન્ધો. મનુસ્સાનં એકાહારસ્સ સત્તાહમત્તટ્ઠિતત્તા ‘‘સત્તાહ’’ન્તિ વુત્તં. તતોતિ ભુઞ્જનતો પરન્તિ સમ્બન્ધો. ચત્તારિપીતિ એત્થ પિસદ્દેન અધિકાનિપિ સત્તાહાનિ ગહેતબ્બાનિ.

૨૫૩. ઇતીતિ ઇદં તયં. ‘‘સન્નિધિ કારો અસ્સા’’તિ સમાસો વિસેસનપરનિપાતવસેન ગહેતબ્બો. ‘‘સન્નિધિકિરિયન્તિ અત્થો’’તિ ઇમિના કરીયતીતિ કારોતિ કમ્મત્થં દસ્સેતિ. એકરત્તન્તિ અન્તિમપરિચ્છેદવસેન વુત્તં તદધિકાનમ્પિ અધિપ્પેતત્તા. અસ્સાતિ ‘‘સન્નિધિકારક’’ન્તિ પદસ્સ.

સન્નિધિકારકસ્સ સત્તાહકાલિકસ્સ નિસ્સગ્ગિયપાચિત્તિયાપત્તિયા પચ્ચયત્તા સન્નિધિકારકં યામકાલિકં ખાદનીયભોજનીયં અસમાનમ્પિ સુદ્ધપાચિત્તિયાપત્તિયા પચ્ચયો હોતીતિ આહ ‘‘યામકાલિકં વા’’તિ. પટિગ્ગહણેતિ પટિગ્ગહણે ચ ગહણે ચ. અજ્ઝોહરિતુકામતાય હિ પટિગ્ગહણે ચ પટિગ્ગહેત્વા ગહણે ચાતિ વુત્તં હોતિ. યં પત્તં અઙ્ગુલિયા ઘંસન્તસ્સ લેખા પઞ્ઞાયતિ, સો પત્તો દુદ્ધોતો હોતિ સચેતિ યોજના ઉત્તરવાક્યે યંસદ્દં દિસ્વા પુબ્બવાક્યે તંસદ્દસ્સ ગમનીયત્તા. ગણ્ઠિકપત્તસ્સાતિ બન્ધનપત્તસ્સ. સોતિ સ્નેહો. પગ્ઘરતિ સન્દિસ્સતીતિ સમ્બન્ધો. તાદિસેતિ દુદ્ધોતે, ગણ્ઠિકે વા. તત્થાતિ ધોવિતપત્તે આસિઞ્ચિત્વાતિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં. અબ્બોહારિકાતિ ન વોહરિતબ્બા, વોહરિતું ન યુત્તાતિ અત્થો. યન્તિ ખાદનીયભોજનીયં પરિચ્ચજન્તીતિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. તતોતિ અપરિચ્ચત્તખાદનીયભોજનીયતો નીહરિત્વાતિ સમ્બન્ધો.

અકપ્પિયમંસેસૂતિ નિદ્ધારણસમુદાયો. સતિ પચ્ચયેતિ પિપાસસઙ્ખાતે પચ્ચયે સતિ. અનતિરિત્તકતન્તિ અતિરિત્તેન અકતં સન્નિધિકારકં ખાદનીયભોજનીયન્તિ યોજના. એકમેવ પાચિત્તિયન્તિ સમ્બન્ધો. વિકપ્પદ્વયેતિ સામિસનિરામિસસઙ્ખાતે વિકપ્પદ્વયે. સબ્બવિકપ્પેસૂતિ વિકાલસન્નિધિઅકપ્પિયમંસયામકાલિકપચ્ચયસઙ્ખાતેસુ સબ્બેસુ વિકપ્પેસુ.

૨૫૫. આમિસસંસટ્ઠન્તિ આમિસેન સંસટ્ઠં સત્તાહકાલિકં યાવજીવિકં.

૨૫૬. ચતુબ્બિધકાલિકસ્સ સરૂપઞ્ચ વચનત્થઞ્ચ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વિકાલભોજનસિક્ખાપદે’’તિઆદિ. તત્થ નિદ્દિટ્ઠં ખાદનીયભોજનીય’’ન્તિઇમિના યાવકાલિકસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. ‘‘યાવ…પે… કાલિક’’ન્તિઇમિના વચનત્થં દસ્સેતિ. ‘‘સદ્ધિં…પે… પાન’’ન્તિઇમિના યામકાલિકસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. ‘‘યાવ…પે… કાલિક’’ન્તિઇમિના વચનત્થં દસ્સેતિ. ‘‘સબ્બિઆદિ પઞ્ચવિધં ભેસજ્જ’’ન્તિઇમિના સત્તાહકાલિકસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. ‘‘સત્તાહં…પે… કાલિક’’ન્તિઇમિના વચનત્થં દસ્સેતિ. ‘‘ઠપેત્વા…પે… સબ્બમ્પી’’તિઇમિના યાવજીવિકસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ. ‘‘યાવ…પે… જીવિક’’ન્તિઇમિના વચનત્થં દસ્સેતિ. સબ્બવચનત્થો લહુકમત્તમેવ, ગરુકો પનેવં વેદિતબ્બો – યાવ યત્તકો મજ્ઝન્હિકો કાલો યાવકાલો, સો અસ્સત્થી, તં વા કાલં ભુઞ્જિતબ્બન્તિ યાવકાલિકં. યામો કાલો યામકાલો, સો અસ્સત્થિ, તં વા કાલં પરિભુઞ્જીતબ્બન્તિ યામકાલિકં. સત્તાહો કાલો સત્તાહકાલો, સો અસ્સત્થિ, તં વા કાલં નિદહિત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બન્તિ સત્તાહકાલિકં. યાવ યત્તકો જીવો યાવજીવો, સો અસ્સત્થિ, યાવજીવં વા પરિહરિત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બન્તિ યાવજીવિકન્તિ.

તત્થાતિ ચતુબ્બિધેસુ કાલિકેસુ. સતક્ખત્તુન્તિ અનેકવારં. યાવ કાલો નાતિક્કમતિ, તાવ ભુઞ્જન્તસ્સાતિ યોજના. અહોરત્તં ભુઞ્જન્તસ્સાતિ સમ્બન્ધોતિ. અટ્ઠમં.

૯. પણીતભોજનસિક્ખાપદં

૨૫૭. નવમે પકટ્ઠભાવં નીતન્તિ પણીતન્તિ વુત્તે પણીતસદ્દો ઉત્તમત્થોતિ આહ ‘‘ઉત્તમભોજનાની’’તિ. સમ્પન્નો નામ ન મધુરગુણો, અથ ખો મધુરગુણયુત્તં ભોજનમેવાતિ આહ ‘‘સમ્પત્તિયુત્ત’’ન્તિ. કસ્સાતિ કરણત્થે ચેતં સામિવચનં, કેનાતિ હિ અત્થો. ‘‘સુરસ’’ન્તિઇમિના સાદીયતિ અસ્સાદીયતીતિ સાદૂતિ વચનત્થસ્સ સરૂપં દસ્સેતિ.

૨૫૯. ‘‘યો પન…પે… ભુઞ્જેય્યા’’તિ એત્થ વિનિચ્છયો એવં વેદિતબ્બોતિ યોજના. સુદ્ધાનીતિ ઓદનેન અસંસટ્ઠાનિ. ઓદનસંસટ્ઠાનિ સબ્બિઆદીનીતિ સમ્બન્ધો. એત્થાતિ ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે. હીતિ સચ્ચં. ‘‘પણીતસંસટ્ઠાની’’તિઇમિના પણીતેહિ સબ્બિઆદીહિ સંસટ્ઠાનિ ભોજનાનિ પણીતભોજનાનીતિ અત્થં દસ્સેતિ. ‘‘સત્તધઞ્ઞનિબ્બત્તાની’’તિ ઇમિના ભોજનાનં સરૂપં દસ્સેતિ.

‘‘સબ્બિના ભત્ત’’ન્તિઆદીનં પઞ્ચન્નં વિકપ્પાનં મજ્ઝે તીસુપિ વિકપ્પેસુ ‘‘ભત્ત’’ન્તિ યોજેતબ્બં. એવં વાક્યં કત્વા વિઞ્ઞાપને આપત્તિં દસ્સેત્વા સમાસં કત્વા વિઞ્ઞાપને તં દસ્સેન્તો આહ ‘‘સબ્બિભત્તં દેહી’’તિઆદિ.

ઇતોતિ ગાવિતો લદ્ધેનાતિ સમ્બન્ધો. વિસઙ્કેતન્તિ સઙ્કેતતો ઞાપિતતો વિગતં વિરહિતન્તિ અત્થો. હીતિ સચ્ચં. ઇમિના વિસઙ્કેતસ્સ ગુણદોસં દસ્સેતિ.

કપ્પિયસબ્બિના દેહીતિ કપ્પિયસબ્બિના સંસટ્ઠં ભત્તં દેહીતિ યોજના. એસેવ નયો સેસેસુપિ. યેન યેનાતિ યેન યેન સબ્બિઆદિના. તસ્મિં તસ્સાતિ એત્થાપિ વિચ્છાવસેન અત્થો દટ્ઠબ્બો. પાળિયં આગતસબ્બિ નામ ગોસબ્બિ, અજિકાસબ્બિ, મહિંસસબ્બિ, યેસં મંસં કપ્પતિ, તેસં સબ્બિ ચ. નવનીતં નામ એવમેવ. તેલં નામ તિલતેલં, સાસપતેલં, મધુકતેલં, એરણ્ડતેલં, વસાતેલઞ્ચ. મધુ નામ મક્ખિકામધુ. ફાણિતં નામ ઉચ્છુમ્હા નિબ્બત્તં. મચ્છો નામ ઉદકચરો. પાળિઅનાગતો મચ્છો નામ નત્થિ. મંસં નામ યેસં મંસં કપ્પતિ, તેસં મંસં. ખીરદધીનિ સબ્બિસદિસાનેવ. વુત્તં યથા એવં ‘‘નવનીતભત્તં દેહી’’તિઆદીસુપિ સૂપોદનવિઞ્ઞત્તિદુક્કટમેવ હોતીતિ યોજના. હીતિ સચ્ચં. સો ચાતિ સો ચત્થો. તત્થાતિ તસ્મિં અત્થે. કિં પયોજનં. નત્થેવ પયોજનન્તિ અધિપ્પાયો.

પટિલદ્ધં ભોજનન્તિ સમ્બન્ધો. એકરસન્તિ એકકિચ્ચં. તતોતિ નવપણીતભોજનતો નીહરિત્વાતિ સમ્બન્ધો.

સબ્બાનીતિ નવ પાચિત્તિયાનિ સન્ધાય વુત્તં.

૨૬૧. ઉભયેસમ્પીતિ ભિક્ખુભિક્ખુનીનમ્પિ. સબ્બીતિ ચેત્થ યો નં પરિભુઞ્જતિ, તસ્સ બલાયુવડ્ઢનત્થં સબ્બતિ ગચ્છતિ પવત્તતીતિ સબ્બિ, ઘતં. તતિયક્ખરેનેવ સજ્ઝાયિતબ્બં લિખિતબ્બઞ્ચ. કસ્મા? તતિયક્ખરટ્ઠાનેયેવ સબ્બ ગતિયન્તિ ગતિઅત્થસ્સ સબ્બધાતુસ્સ ધાતુપાઠેસુ આગતત્તાતિ. નવમં.

૧૦. દન્તપોનસિક્ખાપદં

૨૬૩. દસમે દન્તકટ્ઠન્તિ દન્તપોનં. તઞ્હિ દન્તો કસીયતિ વિલેખીયતિ અનેનાતિ ‘‘દન્તકટ્ઠ’’ન્તિ વુચ્ચતિ. ‘‘સબ્બ’’ન્તિ આદિના સબ્બમેવ પંસુકૂલં સબ્બપંસુકૂલં, તમસ્સત્થીતિ ‘‘સબ્બપંસુકૂલિકો’’તિ અત્થં દસ્સેતિ. સોતિ ભિક્ખુ પરિભુઞ્જતિ કિરાતિ સમ્બન્ધો. સુસાનેતિ આળહને. તઞ્હિ છવાનં સયનટ્ઠાનત્તા ‘‘સુસાન’’ન્તિ વુચ્ચતિ નિરુત્તિનયેન. તત્થાતિ સુસાને. પુન તત્થાતિ એવમેવ. અય્યસરૂપઞ્ચ વોસાટિતકસરૂપઞ્ચ દસ્સેતું વુત્તં ‘‘અય્યવોસાટિતકાનીતિ એત્થા’’તિ. તત્થ ‘‘અય્યા…પે… પિતામહા’’તિઇમિના અય્યસરૂપં દસ્સેતિ. ‘‘વો…પે… ભોજનીયાની’’તિઇમિના વોસાટિતકસરૂપં. અય્યસઙ્ખાતાનં પિતિપિતામહાનં અત્થાય, તે વા ઉદ્દિસ્સ છડ્ડિતાનિ વોસાટિતકસઙ્ખતાનિ ખાદનીયભોજનીયાનિ અય્યવોસાટિતકાનીતિ વિગ્ગહો કાતબ્બો. મનુસ્સા ઠપેન્તિ કિરાતિ સમ્બન્ધો. યન્તિ ખાદનીયભોજનીયં. તેસન્તિ ઞાતકાનં. પિણ્ડં પિણ્ડં કત્વાતિ સઙ્ઘાટં સઙ્ઘાટં કત્વા. અઞ્ઞન્તિ વુત્તખાદનીયભોજનીયતો અઞ્ઞં. ઉમ્મારેપીતિ સુસાનસ્સ ઇન્દખીલેપિ. સો હિ ઉદ્ધટો કિલેસમારો એત્થાતિ ‘‘ઉમ્મારો’’તિ વુચ્ચતિ. બોધિસત્તો હિ અભિનિક્ખમનકાલે પુત્તં ચુમ્બિસ્સામીતિ ઓવરકસ્સ ઇન્દખીલે ઠત્વા પસ્સન્તો માતરં પુત્તસ્સ નલાટે હત્થં ઠપેત્વા સયન્તિં દિસ્વા ‘‘સચે મે પુત્તં ગણ્હેય્યં, માતા તસ્સ પબુજ્ઝેય્ય, પબુજ્ઝમાનાય અન્તરાયો ભવેય્યા’’તિ અભિનિક્ખમનન્તરાયભયેન પુત્તદારે પરિચ્ચજિત્વા ઇન્દખીલતો નિવત્તિત્વા મહાભિનિક્ખમનં નિક્ખમિ. તસ્મા બોધિસત્તસ્સ ઠત્વા પુત્તદારેસુ અપેક્ખાસઙ્ખાતસ્સ મારસ્સ ઉદ્ધટટ્ઠાનત્તા સો ઇન્દખીલો નિપ્પરિયાયેન ‘‘ઉમ્મારો’’તિ વુચ્ચતિ, અઞ્ઞે પન રૂળ્હીવસેન. થિરોતિ થદ્ધો. ઘનબદ્ધોતિ ઘનેન બદ્ધો. કથિનેન મંસેન આબદ્ધોતિ અત્થો. વઠતિ થૂલો ભવતીતિ વઠો, મુદ્ધજદુતિયોયં, સો અસ્સત્થીતિ વઠરોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘વઠરોતિ થૂલો’’તિ. ‘‘સલ્લક્ખેમા’’તિઇમિના ‘‘મઞ્ઞે’’તિ એત્થ મનધાતુ સલ્લક્ખણત્થો, મકારસ્સેકારોતિ દસ્સેતિ. હીતિ સચ્ચં. તેસન્તિ મનુસ્સાનં.

૨૬૪. સમ્માતિ અવિપરીતં. અસલ્લક્ખેત્વાતિ આહારસદ્દસ્સ ખાદનીયભોજનીયાદીસુ નિરૂળ્હભાવં અમઞ્ઞિત્વા. ભગવા પન ઠપેસીતિ સમ્બન્ધો. યથાઉપ્પન્નસ્સાતિ યેનાકારેન ઉપ્પન્નસ્સ. પિતા પુત્તસઙ્ખાતે દારકે સઞ્ઞાપેન્તો વિય ભગવા તે ભિક્ખૂ સઞ્ઞાપેન્તોતિ યોજના.

૨૬૫. એતદેવાતિ તિણ્ણમાકારાનમઞ્ઞતરવસેન અદિન્નમેવ સન્ધાયાતિ સમ્બન્ધો. હીતિ સચ્ચં. માતિકાયં ‘‘દિન્ન’’ન્તિ વુત્તટ્ઠાનં નત્થિ, અથ કસ્મા પદભાજનેયેવ વુત્તન્તિ આહ ‘‘દિન્નન્તિ ઇદ’’ન્તિઆદિ. ‘‘દિન્ન’’ન્તિ ઇદં ઉદ્ધટન્તિ સમ્બન્ધો. અસ્સાતિ ‘‘દિન્ન’’ન્તિ પદસ્સ. નિદ્દેસે ચ ‘‘કાયેન…પે… દેન્તે’’તિ ઉદ્ધટન્તિ યોજના. એવન્તિ ઇમેહિ તીહાકારેહિ દદમાનેતિ સમ્બન્ધો. એવન્તિ ઇમેહિ દ્વીહાકારેહિ. આદીયમાનન્તિ સમ્બન્ધો. રથરેણુમ્પીતિ રથિકવીથિયં ઉટ્ઠિતપંસુમ્પિ. પુબ્બેતિ પઠમપવારણસિક્ખાપદે. એવં પટિગ્ગહિતં એતં આહારં દિન્નં નામ વુચ્ચતીતિ યોજના. ‘‘એતમેવા’’તિ એવસ્સ સમ્ભવતો તસ્સ ફલં દસ્સેતું વુત્તં ‘‘ન ઇદ’’ન્તિઆદિ. નિસ્સટ્ઠં ન વુચ્ચતીતિ યોજના.

તત્થાતિ ‘‘કાયેના’’તિઆદિવચને. હીતિ સચ્ચં. નત્થુ કરીયતિ ઇમાયાતિ નત્થુકરણી, તાય. નાસાપુટેન પટિગ્ગણ્હાતીતિ સમ્બન્ધો. અકલ્લકોતિ ગિલાનો. હીતિ સચ્ચં. કાયેન પટિબદ્ધો કાયપટિબદ્ધો કટચ્છુઆદીતિ આહ ‘‘કટચ્છુઆદીસૂ’’તિઆદિ. હીતિ સચ્ચં. પાતિયમાનન્તિ પાતાપિયમાનં.

એત્થાતિ ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે. ‘‘પઞ્ચહઙ્ગેહી’’તિ પદસ્સ વિત્થારં દસ્સેન્તો આહ ‘‘થામમજ્ઝિમસ્સા’’તિઆદિ. તન્તિ દાતબ્બવત્થું.

તત્થાતિ ‘‘હત્થપાસો પઞ્ઞાયતી’’તિવચને. ગચ્છન્તોપિ ઠિતેનેવ સઙ્ગહિતો. ભૂમટ્ઠસ્સાતિ ભૂમિયં ઠિતસ્સ. આકાસટ્ઠસ્સાતિ આકાસે ઠિતસ્સ. ‘‘હત્થં અઙ્ગ’’ન્તિ પદેહિ અવયવિસમ્બન્ધો કાતબ્બો. વુત્તનયેનેવાતિ ‘‘ભૂમટ્ઠસ્સ ચ સીસેના’’તિઆદિના વુત્તનયેનેવ. પક્ખીતિ સકુણો. સો હિ પક્ખયુત્તત્તા પક્ખીતિ વુચ્ચતિ. હત્થીતિ કુઞ્જરો. સો હિ સોણ્ડસઙ્ખાતહત્થયુત્તત્તા હત્થીતિ વુચ્ચતિ. અદ્ધેન અટ્ઠમં રતનમસ્સાતિ અદ્ધટ્ઠમરતનો, હત્થી, તસ્સ. તેનાતિ હત્થિના.

એકો દાયકો વદતીતિ સમ્બન્ધો. ઓણમતીતિ હેટ્ઠા નમતિ. એત્તાવતાતિ એકદેસસમ્પટિચ્છનમત્તેન. તતોતિ સમ્પટિચ્છનતો. ઉગ્ઘાટેત્વાતિ વિવરિત્વા. કાજેનાતિ બ્યાભઙ્ગિયા. સા હિ કચતિ બન્ધતિ વિવિધં ભારં અસ્મિન્તિ કાચોતિ વુચ્ચતિ, ચકારસ્સ જકારે કતે કાજોપિ યુત્તોયેવ. તિંસ હત્થા રતનાનિ ઇમસ્સાતિ તિંસહત્થો, વેણુ. ગુળકુમ્ભોતિ ફાણિતેન પૂરિતો ઘટો. પટિગ્ગહિતમેવાતિ કુમ્ભેસુ હત્થપાસતો બહિ ઠિતેસુપિ અભિહારકસ્સ હત્થપાસે ઠિતત્તા પટિગ્ગહિતમેવાતિ વુત્તં હોતિ. ઉચ્છુયન્તદોણિતોતિ ઉચ્છું પીળનયન્તસ્સ અમ્બણતો.

બહૂ પત્તા ઠપિતા હોન્તીતિ સમ્બન્ધો. યત્થાતિ યસ્મિં ઠાને. ઠિતસ્સ ભિક્ખુનો હત્થપાસેતિ યોજના. ઠત્વા ફુસિત્વા ‘‘નિસિન્નસ્સ ભિક્ખુનો’’તિ પાઠસેસેન યોજેતબ્બં. ઠિતેન વા નિસિન્નેન વા નિપન્નેન વા દાયકેન દિય્યતીતિ સમ્બન્ધો.

પથવિયં ઠિતા હોન્તીતિ સમ્બન્ધો. યં યન્તિ યં યં પત્તં. યત્થ કત્થચીતિ યેસુ કેસુચીતિ સમ્બન્ધો. તન્તિ તં વચનં.

તત્થ તસ્મિં ઠાને જાતો તત્થજાતો, અલુત્તસમાસોયં, સોયેવ તત્થજાતકો, તસ્મિં. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. તત્થજાતકે ન રુહતિ યથા, એવં ન રુહતિયેવાતિ યોજના. થામમજ્ઝિમેન પુરિસેન સુટ્ઠુ હરિતબ્બન્તિ સંહારિયં, તંયેવ સંહારિમં યકારસ્સ મકારં કત્વા, ન સંહારિમં અસંહારિમં, તસ્મિં. તેપીતિ તે અસંહારિમાપિ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. તત્થજાતકસઙ્ખેપૂપગાતિ તત્થજાતકે સમોધાનેત્વા ખેપં પક્ખેપં ઉપગતા. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. ઇદઞ્હિ વાક્યન્તરત્તા પુનપ્પુનં વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. તાનીતિ તિન્તિણિકાદિપણ્ણાનિ. સન્ધારેતુન્તિ સમ્મા ધારેતું. ઠિતો દાયકોતિ સમ્બન્ધો.

લદ્ધસ્સ લદ્ધસ્સ વત્થુસ્સ સન્નિધિટ્ઠાનત્તા, પક્ખિત્તટ્ઠાનત્તા વા થવીયતિ પસંસીયતીતિ થવિકા, તતો. પુઞ્છિત્વા પટિગ્ગહેત્વાતિ ‘‘પુઞ્છિત્વા વા પટિગ્ગહેત્વા વા’’તિ અનિયમવિકપ્પત્થો વાસદ્દો અજ્ઝાહરિતબ્બો. તેસુ તેસુ વત્થૂસુ રઞ્જતિ લગ્ગતીતિ રજો, તં. વિનયે પઞ્ઞત્તં દુક્કટં વિનયદુક્કટં. તં પનાતિ ભિક્ખં પન. પટિગ્ગહેત્વા દેથાતિ મં પટિગ્ગહાપેત્વા મમ દેથાતિ અધિપ્પાયો.

તતો તતોતિ તસ્મા તસ્મા ઠાના ઉટ્ઠાપેત્વાતિ સમ્બન્ધો. તન્તિ ભિક્ખં. તસ્સાતિ અનુપસમ્પન્નસ્સ.

સો વત્તબ્બોતિ સો દિય્યમાનો ભિક્ખુ દાયકેન ભિક્ખુના વત્તબ્બોતિ યોજના. ઇમન્તિ સરજપત્તં. તેનાતિ દિય્યમાનભિક્ખુના. તથા કાતબ્બન્તિ યથા દાયકેન ભિક્ખુના વુત્તં, તથા કાતબ્બન્તિ અત્થો. ઉપ્લવતીતિ ઉપરિ ગચ્છતિ, પ્લુ ગતિયન્તિ હિ ધાતુપાઠેસુ (સદ્દનીતિધાતુમાલાયં ૧૬ ળકારન્તધાતુ) વુત્તં. એત્થ ઉઇતિ ઉપસગ્ગસ્સ અત્થદસ્સનત્થં ‘‘ઉપરી’’તિ વુત્તં, પકારલકારસંયોગો દટ્ઠબ્બો. પોત્થકેસુ પન ‘‘ઉપ્પિલવતી’’તિ લિખન્તિ, સો અપાઠો. કઞ્જિકન્તિ બિલઙ્ગં. તઞ્હિ કેન જલેન અઞ્જિયં અભિબ્યત્તં અસ્સાતિ ‘‘કઞ્જિય’’ન્તિ વુચ્ચતિ, તમેવ કઞ્જિકં યકારસ્સ કકારં કત્વા. તં પવાહેત્વા, અપનેત્વાતિ અત્થો. યત્થાતિ યસ્મિં ઠાને. સુક્ખમેવ ભત્તં ભજિતબ્બટ્ઠેન સેવિતબ્બટ્ઠેનાતિ સુક્ખભત્તં, તસ્મિં. પુરતોતિ ભિક્ખુસ્સ પુરતો, પુબ્બે વા. ફુસિતાનીતિ બિન્દૂનિ. તાનિ હિ સમ્બાધટ્ઠાનેસુપિ ફુસન્તીતિ ફુસિતાનીતિ વુચ્ચન્તિ.

ઉળુઙ્કોતિ કોસિયસકુણનામો દીઘદણ્ડકો એકો ભાજનવિસેસો, તેન. થેવાતિ ફુસિતાનિ. તાનિ હિ સમ્બાધટ્ઠાનેસુપિ ફુસિતત્તા થવીયન્તિ પસંસીયન્તીતિ ‘‘થેવા’’તિ વુચ્ચન્તિ. ચરુકેનાતિ ચરીયતિ ભક્ખીયતીતિ ચરુ, હબ્યપાકો, તં કરોતિ અનેનાતિ ચરુકં, થાલ્યાદિકં ખુદ્દકભાજનં, તેન આકિરિયમાનેતિ સમ્બન્ધો. કાળવણ્ણકામેહિ માનીયતીતિ મસિ. ખાદતીતિ છારો ખકારસ્સ છકારં, દકારસ્સ ચ રકારં કત્વા, ખારરસો, સો ઇમિસ્સત્થીતિ છારિકા. ઉપ્પતિત્વાતિ ઉદ્ધં ગન્ત્વા. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા.

ફાલેત્વાતિ છિન્દિત્વા. દેન્તાનં અનુપસમ્પન્નાનન્તિ સમ્બન્ધો. પાયાસસ્સાતિ પાયાસેન. તથાપીતિ તેન મુખવટ્ટિયા ગહણાકારેનપિ.

આભોગં કત્વાતિ ‘‘પટિગ્ગહેસ્સામી’’તિ મનસિકારં કત્વા. સોતિ નિદ્દં ઓક્કન્તો ભિક્ખુ. વટ્ટતિયેવાતિ આભોગસ્સ કતત્તા વટ્ટતિયેવ. અનાદરન્તિ અનાદરેન, કરણત્થે ચેતં ઉપયોગવચનં, અનાદરં હુત્વાતિ વા યોજેતબ્બં. કેચીતિ અભયગિરિવાસિનો. કાયેન પટિબદ્ધો કાયપટિબદ્ધો, તેન પટિબદ્ધો કાયપટિબદ્ધપટિબદ્ધો, તેન. વચનમત્તમેવાતિ ‘‘પટિબદ્ધપટિબદ્ધ’’ન્તિ એકં અતિરેકં પટિબદ્ધવચનમત્તમેવ નાનં, અત્થતો પન કાયપટિબદ્ધમેવાતિ અધિપ્પાયો. યમ્પીતિ યમ્પિ વત્થુ. તત્રાતિ તસ્મિં વટ્ટને. તન્તિ અનુજાનનં.

નેય્યો અધિપ્પાયં નેત્વા ઞાતો અત્થો ઇમસ્સાતિ નેય્યત્થં. એત્થાતિ સુત્તે, સુત્તસ્સ વા. યન્તિ વત્થુ પતતીતિ સમ્બન્ધો. પરિગળિત્વાતિ ભસ્સિત્વા. સુદ્ધાયાતિ નિરજાય. સામન્તિ સયં. પુઞ્છિત્વા વાતિઆદીસુ તયો વાસદ્દા અનિયમવિકપ્પત્થા. પુઞ્છિતાદીસુ હિ એકસ્મિં કિચ્ચે કતે ઇતરકિચ્ચં કાતબ્બં નત્થીતિ અધિપ્પાયો. તેનાતિ તેન ભિક્ખુના, ‘‘આહરાપેતુમ્પી’’તિપદે કારિતકમ્મં. ‘‘કસ્મા ન વટ્ટતી’’તિ પુચ્છા. હીતિ વિત્થારો. વદન્તેન ભગવતાતિ સમ્બન્ધો. એત્થાતિ સુત્તવચનેસુ. ‘‘પરિચ્ચત્તં તં ભિક્ખવે દાયકેહી’’તિ વચનેનાતિ યોજના. અધિપ્પાયોતિ નીતત્થો અધિપ્પાયો, નિપ્પરિયાયેન ઇતત્થો ઞાતત્થો અધિપ્પાયોતિ વુત્તં હોતિ.

એવં નીતત્થમધિપ્પાયં દસ્સેત્વા નેય્યત્થ, મધિપ્પાયં દસ્સેન્તો આહ ‘‘યસ્મા ચા’’તિ આદિ. તન્તિ પરિભુઞ્જનં અનુઞ્ઞાતન્તિ સમ્બન્ધો. દુતિયદિવસેપીતિ પિસદ્દો સમ્પિણ્ડનત્થો, અપરદિવસેપીતિ અત્થો. અધિપ્પાયોતિ નેય્યત્થો અધિપ્પાયો નેત્વા ઇય્યત્થો ઞાતત્થો અધિપ્પાયોતિ વુત્તં હોતિ.

ભુઞ્જન્તાનં ભિક્ખૂનન્તિ સમ્બન્ધો. હીતિ વિત્થારો. દન્તાતિ દસના. તે હિ દંસીયન્તિ ભક્ખીયન્તિ એતેહીતિ ‘‘દન્તા’’તિ વુચ્ચન્તિ. સત્થંયેવ સત્થકં ખુદ્દકટ્ઠેન, તેન પટિગ્ગહિતેન સત્થકેન. એતન્તિ મલં. તન્તિ લોહગન્ધમત્તં. પરિહરન્તીતિ પટિગ્ગહેત્વા હરન્તિ. હીતિ સચ્ચં, યસ્મા વા. તં સત્થકં પરિભોગત્થાય યસ્મા ન પરિહરન્તિ, તસ્મા એસેવ નયોતિ અત્થો. ઉગ્ગહિતપચ્ચયા, સન્નિધિપચ્ચયા વા દોસો નત્થીતિ વુત્તં હોતિ. તત્થાતિ તેસુ તક્કખીરેસુ. નીલિકાતિ નીલવણ્ણા સ્નેહા. આમકતક્કાદીસૂતિ અપક્કેસુ તક્કખીરેસુ.

કિલિટ્ઠઉદકન્તિ સમલં ઉદકં. તસ્સાતિ સામણેરસ્સ. પત્તગતં ઓદનન્તિ સમ્બન્ધો. અસ્સાતિ સામણેરસ્સ. ઉગ્ગહિતકોતિ અવગહિતકો. ‘‘ઉઞ્ઞાતો’’તિઆદીસુ (સં. નિ. ૧.૧૧૨) વિય ઉકારો ઓકારવિપરીતો હોતિ, અપટિગ્ગહેત્વા ગહિતત્તા દુગ્ગહિતકોતિ વુત્તં હોતિ.

એતેનાતિ ઓદનેન. પટિગ્ગહિતમેવ હોતિ હત્થતો અમુત્તત્તાતિ અધિપ્પાયો.

પુન પટિગ્ગહેતબ્બં સાપેક્ખે સતીતિ અધિપ્પાયો. એત્તોતિ ઇતો પત્તતો. સામણેરો પક્ખિપતીતિ સમ્બન્ધો. તતોતિ પત્તતો. કેચીતિ અભયગિરિવાસિનો. તન્તિ ‘‘પુન પટિગ્ગહેતબ્બ’’ન્તિ વદન્તાનં કેસઞ્ચિ આચરિયાનં વચનં વેદિતબ્બન્તિ સમ્બન્ધો. યન્તિ પૂવભત્તાદિ.

અત્તનો વાતિ સામણેરસ્સ વા. સામણેરાતિ આમન્તનં. તસ્સાતિ સામણેરસ્સ. ભાજનેતિ યાગુપચનકભાજને. યાગુકુટન્તિ યાગુયા પૂરિતં કુટં. તન્તિ યાગુકુટં. ‘‘ભિક્ખુના પટિગ્ગણ્હાપેતુ’’ન્તિ કારિતકમ્મં ઉપનેતબ્બં. ગીવં ઠપેત્વા આવજ્જેતીતિ સમ્બન્ધો. આવજ્જેતીતિ પરિણામેતિ.

પટિગ્ગહણૂપગં ભારન્તિ થામમજ્ઝિમેન પુરિસેન સંહારિમં ભારં. બલવતા સામણેરેનાતિ સમ્બન્ધો. તેલઘટં વાતિ તેલેન પક્ખિત્તં ઘટં વા. લગ્ગેન્તીતિ લમ્બેન્તિ. અયમેવ વા પાઠો.

નાગસ્સ દન્તો વિયાતિ નાગદન્તકો, સદિસત્થે કો. અઙ્કીયતે લક્ખીયતે અનેનાતિ અઙ્કુસો, ગજમત્થકમ્હિ વિજ્ઝનકણ્ડકો. અઙ્કુસો વિયાતિ અઙ્કુસકો, તસ્મિં અઙ્કુસકે વા લગ્ગિતા હોન્તીતિ સમ્બન્ધો. ગણ્હતોતિ ગણ્હન્તસ્સ. મઞ્ચસ્સ હેટ્ઠા હેટ્ઠામઞ્ચો, તસ્મિં. તન્તિ તેલથાલકં.

આરોહન્તેહિ ચ ઓરોહન્તેહિ ચ નિચ્ચં સેવીયતીતિ નિસ્સેણી, તસ્સા મજ્ઝં નિસ્સેણિમજ્ઝં, તસ્મિં. કણ્ણે ઉટ્ઠિતં કણ્ણિકં, કણ્ણમલં, કણ્ણિકં વિય કણ્ણિકં, યથા હિ કણ્ણમલં કણ્ણતો ઉટ્ઠહિત્વા સયં પવત્તતિ, એવં તેલાદિતો ઉટ્ઠહિત્વા સયં પવત્તતીતિ વુત્તં હોતિ. ઘનચુણ્ણન્તિ કથિનચુણ્ણં. તંસમુટ્ઠાનમેવ નામાતિ તતો તેલાદિતો સમુટ્ઠાનમેવ નામ હોતીતિ અત્થો. એતન્તિ કણ્ણિકાદિ. ઇદં પદં પુબ્બાપરાપેક્ખં.

યોત્તેનાતિ રજ્જુના. અઞ્ઞો દેતીતિ સમ્બન્ધો.

પવિસન્તે ચ નિક્ખમન્તે ચ વરતિ આવરતિ ઇમાયાતિ વતિ, તં. ઉચ્છૂતિ રસાલો. સો હિ ઉસતિ વિસં દાહેતીતિ ઉચ્છૂતિ વુચ્ચતિ, તં. તિમ્બરુસકન્તિ તિન્દુકં. તઞ્હિ તેમેતિ ભુઞ્જન્તં પુગ્ગલં અદ્દેતિ રસેનાતિ તિમ્બો, રુસતિ ખુદ્દિતં નાસેતીતિ રુસકો, તિમ્બો ચ સો રુસકો ચાતિ ‘‘તિમ્બરુસકો’’તિ વુચ્ચતિ, તં. વતિદણ્ડકેસૂતિ વતિયા અત્થાય નિક્ખણિતેસુ દણ્ડકેસુ. મયં પનાતિ સઙ્ગહકારાચરિયભૂતા બુદ્ધઘોસનામકા મયં પન, અત્તાનં સન્ધાય બહુવચનવસેન વુત્તં. ન પુથુલો પાકારોતિ અડ્ઢતેય્યહત્થપાસાનતિક્કમં સન્ધાય વુત્તં. હત્થસતમ્પીતિ રતનસતમ્પિ.

સોતિ સામણેરો. ભિક્ખુસ્સ દેતીતિ યોજના. અપરોતિ સામણેરો.

ફલં ઇમિસ્સત્થીતિ ફલિની, ઇનપચ્ચયો ઇત્થિલિઙ્ગજોતકો ઈ, તં સાખન્તિ યોજના. ફલિનિસાખન્તિ સમાસતોપિ પાઠો અત્થિ. મચ્છિકવારણત્થન્તિ મધુફાણિતાદીહિ મક્ખનટ્ઠાને નિલીયન્તીતિ મક્ખિકા, તાયેવ મચ્છિકા ખકારસ્સ છકારં કત્વા, તાસં નિવારણાય. મૂલપટિગ્ગહમેવાતિ મૂલે પટિગ્ગહણમેવ, પઠમપટિગ્ગહમેવાતિ વુત્તં હોતિ.

ભિક્ખુ ગચ્છતીતિ સમ્બન્ધો. અરિત્તેનાતિ કેનિપાતેન. તઞ્હિ અરતિ નાવા ગચ્છતિ અનેનાતિ અરિત્તં, તેન. તન્તિ પટિગ્ગહણારહં ભણ્ડં. અનુપસમ્પન્નેનાતિ કારિતકમ્મં. તસ્મિમ્પીતિ ચાટિકુણ્ડકેપિ. તન્તિ અનુપસમ્પન્નં.

પાથેય્યતણ્ડુલેતિ પથસ્સ હિતે તણ્ડુલે. તેસન્તિ સામણેરાનં. ઇતરેહીતિ ભિક્ખૂહિ ગહિતતણ્ડુલેહિ. સબ્બેહિ ભિક્ખૂહિ ભુત્તન્તિ સમ્બન્ધો. એત્થાતિ ભિક્ખૂહિ ગહિતેહિ સામણેરસ્સ તણ્ડુલેહિ યાગુપચને ન દિસ્સતીતિ સમ્બન્ધો. કારણન્તિ પરિવત્તેત્વા ભુત્તસ્સ ચ અપરિવત્તેત્વા ભુત્તસ્સ ચ કારણં.

ભત્તં પચિતુકામો સામણેરોતિ યોજના. ભિક્ખુના આરોપેતબ્બં, અગ્ગિ ન કાતબ્બોતિ સમ્બન્ધો. પુન પટિગ્ગહણકિચ્ચં નત્થિ મૂલે પટિગ્ગહિતત્તાતિ અધિપ્પાયો.

અસ્સાતિ સામણેરસ્સ. તતોતિ અગ્ગિજાલનતો.

તત્તે ઉદકેતિ ઉદકે તાપે. તતોતિ તણ્ડુલપક્ખિપનતો.

પિધાનન્તિ ઉક્ખલિપિધાનં. તસ્સેવાતિ હત્થકુક્કુચ્ચકસ્સ ભિક્ખુનો એવ. દબ્બિં વાતિ કટચ્છું વા. સો હિ દરીયતિ વિલોળીયતિ ઇમાયાતિ દબ્બીતિ વુચ્ચતિ.

તત્રાતિ તસ્મિં ઠપને. તસ્સેવાતિ લોલભિક્ખુસ્સેવ. તતોતિ પત્તતો. પુન તતોતિ સાખાદિતો. તત્થાતિ ફલરુક્ખે.

વિતક્કં સોધેતુન્તિ ‘‘મય્હમ્પિ દસ્સતી’’તિ વિતક્કં સોધેતું. તતોતિ અમ્બફલાદિતો.

પુન તતોતિ માતાપિતૂનમત્થાય ગહિતતેલાદિતો. તેતિ માતાપિતરો. તતોયેવાતિ તેહિયેવ તણ્ડુલેહિ સમ્પાદેત્વાતિ સમ્બન્ધો.

એત્થાતિ તાપિતઉદકે. અમુઞ્ચન્તેનેવ હત્થેનાતિ યોજના. અઙ્ગન્તિ વિનાસં ગચ્છન્તીતિ અઙ્ગારા. દરીયન્તિ ફલીયન્તીતિ દારૂનિ.

વુત્તો સામણેરોતિ યોજના.

ગવતિ પરિભુઞ્જન્તાનં વિસ્સટ્ઠં સદ્દં કરોતીતિ ગુળો, ગુળતિ વિસતો જીવિતં રક્ખતીતિ વા ગુળો, તં ભાજેન્તો ભિક્ખૂતિ સમ્બન્ધો. તસ્સાતિ લોલસામણેરસ્સ.

ધૂમસ્સત્થાય વટ્ટીયતિ વટ્ટિત્વા કરીયતીતિ ધૂમવટ્ટિ, તં. મુખીયતિ વિપરીયતીતિ મુખં. કં વુચ્ચતિ સીસં, તં તિટ્ઠતિ એત્થાતિ કણ્ઠો.

ભત્તુગ્ગારોતિ ઉદ્ધં ગિરતિ નિગ્ગિરતીતિ ઉગ્ગારો, ભત્તમેવ ઉગ્ગારો ભત્તુગ્ગારો, ઉગ્ગારભત્તન્તિ અત્થો. દન્તન્તરેતિ દન્તવિવરે.