૭. આવટ્ટહારવિભઙ્ગવણ્ણના

૨૯. અકુસલાનં ધમ્માનં વિદ્ધંસનસભાવત્તા, અકુસલાનં વા પજહને કુસલાનં સમ્પાદને પટ્ઠપનસભાવત્તા આરમ્ભધાતુ. તથાભૂતાતિ સીલાદીહિ સમઙ્ગીભૂતા. કામધાતુઆદિકા તિધાતુયોવ તેધાતુ. તસ્સ અભિભવનતો તેધાતુઇસ્સરો મચ્ચુરાજા. અનાદિમતિસંસારે ચિરકાલં લદ્ધપતિટ્ઠાપિ અચિરકાલં ભાવિતેહિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ સમુચ્છિન્દનીયત્તા અબલા કિલેસાતિ વુત્તં ‘‘અબલં દુબ્બલ’’ન્તિ. તેનાહ ‘‘અબલા નં બલીયન્તી’’તિ.

ઇદં વચનં અયં ગાથાપાદો. સમાધિસ્સ પદટ્ઠાનન્તિ એત્થ સમાધિસ્સ કારણં સમતાનુયોગે નિયોજનતોતિ યોજેતબ્બં. એસ નયો સેસેસુપિ. પપઞ્ચાતિ રાગાદયોવ. તથા ચેવ સંવણ્ણિતન્તિ દેસનાય પદટ્ઠાનભાવેનેવ અત્થસંવણ્ણના કતાતિ અત્થો.

ન્તિ તં દેસનં. તસ્સાતિ સભાગાદિવસેન આવટ્ટનસ્સ. પરિપક્કઞાણાનં વિસેસાધિગમાય. લાભવિનિચ્છયપરિગ્ગહમચ્છરિયાનીતિઆદીસુ લાભોતિ રૂપાદિઆરમ્મણપ્પટિલાભો. સો પરિયેસનાય સતિ હોતીતિ પરિયેસનાગ્ગહણેન ગહિતો. વિનિચ્છયોતિ ‘‘એત્તકં મે રૂપારમ્મણત્થાય ભવિસ્સતિ, એત્તકં સદ્દાદિઆરમ્મણત્થાય, એત્તકં મય્હં, એત્તકં પરસ્સ, એત્તકં પરિભુઞ્જિસ્સામિ, એત્તકં નિદહિસ્સામી’’તિ એવં પવત્તો વિતક્કો વિનિચ્છયો. સો લાપિતહેતુકત્તા પરિયેસનમૂલકતાય પરિયેસનાગ્ગહણેનેવ ગહિતો, તથા પરિગ્ગહમચ્છરિયાનિ. તત્થ પરિગ્ગહો ‘‘મમ ઇદ’’ન્તિ પરિગ્ગણ્હનં. મચ્છરિયં ‘‘મય્હેવ હોતૂ’’તિ પરેહિ સાધારણભાવાસહનં. તેનેવસ્સ પોરાણા એવં વચનત્થં વદન્તિ ‘‘મય્હેવિદમચ્છરિયં હોતુ, મા અઞ્ઞેસં અચ્છરિયં હોતૂતિ પવત્તત્તા મચ્છરિયન્તિ વુચ્ચતી’’તિ (દી. નિ. અટ્ઠ. ૨.૧૦૩; અ. નિ. અટ્ઠ. ૩.૯.૨૩). પરિભોગત્થાનં પન વિનિચ્છયાદીનં પરિભોગન્તોગધતા વેદિતબ્બા. છન્દરાગો દુબ્બલરાગો. અજ્ઝોસાનં ‘‘મમ ઇદ’’ન્તિ તણ્હાવસેન બલવસન્નિટ્ઠાનન્તિ આહ ‘‘છન્દરાગઅજ્ઝોસાના તણ્હા એવા’’તિ. આરક્ખનિમિત્તં દ્વારપિદહનમઞ્જૂસાગોપનાદિના સુટ્ઠુ રક્ખણનિમિત્તં. પાપાનિ કરોન્તો પરિભોગનિમિત્તં રત્તો ગિદ્ધો ગધિતો મુચ્છિતો હુત્વા મિગોવ પરિભુઞ્જનનિમિત્તં પમાદં આપજ્જતીતિ એવં પરિયેનારક્ખા પરિભોગનિમિત્તં. પમાદો તિવિધો તણ્હાય વસેન કથિતોતિ દસ્સેન્તો ‘‘તિવિધો તણ્હાયાતિ વુત્ત’’ન્તિ આહ.

અવિસેસેન વુત્તન્તિ ‘‘કતમેન ઉપાદાનેન સઉપાદાના’’તિ વિભાગેન પુચ્છિત્વાપિ ‘‘અવિજ્જાય ચ તણ્હાય ચા’’તિ અવિનિબ્ભુજિત્વા વુત્તં. તણ્હઞ્ચ અવિજ્જઞ્ચ ચતુરુપાદાનં વસેનાતિ કામુપાદાનાદીનં ચતુન્નં ઉપાદાનાનં વસેન વિભજિત્વા ખન્ધાનં દુક્ખભાવેન દુક્ખસચ્ચભાવેન સહ પરિઞ્ઞેય્યભાવં, ઉપાદાનાનં સમુદયભાવેન સમુદયસચ્ચભાવેન સહ પહાતબ્બભાવં દસ્સેતીતિ યોજના.

૩૦. ‘‘યો’’તિઆદિના વુત્તો તિવિધો પમાદો પરિયેસતિ, આરક્ખણઞ્ચ કરોતિ, પરિભોગનિમિત્તઞ્ચાતિ સમ્બન્ધો. પમાદો હિ પમજ્જન્તસ્સ પુગ્ગલસ્સ ભોગાનં પરિયેસનાય, આરક્ખણાય ચ હેતુભૂતો કત્તુભાવેન ઉપચરિતો, પરિભોગસ્સ પન નિમિત્તં. ‘‘તપ્પટિપક્ખેના’’તિ પદસ્સ અત્થં વિવરતિ ‘‘અપ્પમાદાનુયોગેના’’તિ, તેન સમથભાવં દસ્સેતિ. ખેપનાતિ ખયપાપના. વોદાનપક્ખવિસભાગધમ્મવસેનાતિ વોદાનપક્ખો ચ સો પમાદસ્સ વિસભાગધમ્મો ચાતિ વોદાન…પે… ધમ્મો, સમથો, તસ્સ વસેન.

સમથે સતીતિ અધિટ્ઠાનભૂતે ઝાને સતિ, તં પાદકં કત્વાતિ અત્થો. યા પઞ્ઞાતિ નામરૂપપરિચ્છેદાદિવસેન પવત્તપઞ્ઞા. તેનાહ ‘‘અયં વિપસ્સના’’તિ. પહીનેસૂતિ પહીયમાનેસુ.

વોદાનપક્ખન્તિ આરમ્ભધાતુઆદિવોદાનપક્ખં નિક્ખિપિત્વા. વિસભાગધમ્મવસેનાતિ પમાદવસેનેવ. સભાગધમ્મવસેનાતિ પુબ્બે નિક્ખિત્તસ્સ આરમ્ભધાતુઆદિવોદાનધમ્મસ્સ સમથાદિસભાગધમ્મવસેન.

પુન અપરિયોદાપનિયં સિખાપ્પત્તપરિયોદાપનં ઇધાધિપ્પેતન્તિ આહ ‘‘તં પન અરહત્તેન હોતી’’તિ.

મોહસમુટ્ઠાનતા વુત્તા ‘‘મોહો એવ સમુટ્ઠાન’’ન્તિ કત્વા. અઞ્ઞથા પિસુણાવાચાય દોસસમુટ્ઠાનતા મુસાવાદસ્સ વિય મોહસમુટ્ઠાનભાવા વત્તબ્બા સિયા.

કમ્મપથભાવં પત્તાનં, અપ્પત્તાનઞ્ચ અકુસલધમ્માનં ‘‘સબ્બપાપ’’ન્તિ પદેન પરિગ્ગહિતત્તા વુત્તં ‘‘કમ્મપથકમ્મવિભાગેના’’તિ.

૩૧. સેસપદાનન્તિ ‘‘કુસલસ્સ ઉપસમ્પદા’’તિઆદીનં (દી. નિ. ૨.૯૦; ધ. પ. ૧૮૩; નેત્તિ. ૩૦, ૫૦, ૧૧૬, ૧૨૪; પેટકો. ૨૯) ગાથાય અવસિટ્ઠપદાનં. યથાધિગતન્તિ અત્તના અધિગતપ્પકારં, પચ્છા ભૂમિદિસા.

ઉપરિ યાપેન્તીતિ મનુસ્સલોકતો ઉપરિટ્ઠિમં દેવલોકં ગમેન્તિ.

૩૨. યથાવુત્તસ્સ ધમ્મસ્સાતિ સીલસ્સ ચ મગ્ગસ્સ ચ. તણ્હાવિજ્જાદીનન્તિ આદિસદ્દેન તદેકટ્ઠકિલેસા ગય્હન્તિ, તેસં પદટ્ઠાનધમ્મા ચ. સમથવિપસ્સનાદીનન્તિ આદિસદ્દેન સામઞ્ઞફલાનં સઙ્ગહો. યદગ્ગેન ચેત્થ ‘‘નિરોધો રક્ખતી’’તિ વુત્તો, તદગ્ગેન મગ્ગો રક્ખણકિરિયાય કરણં વુત્તં ‘‘યેન રક્ખતી’’તિ. વિસભાગધમ્મવસેન પુરિમાનિ સભાગધમ્માવટ્ટનવસેન પચ્છિમાનિ સચ્ચાનિ નિદ્ધારિતાનીતિ યોજેતબ્બં.

આવટ્ટહારવિભઙ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.