૧૧. પઞ્ઞત્તિહારવિભઙ્ગવણ્ણના

૩૯. ભગવતો સાભાવિકધમ્મકથાયાતિ અત્તનો ભાવો સભાવો, સભાવેન નિબ્બત્તા, તતો વા આગતાતિ સાભાવિકા, સા એવ ધમ્મકથાતિ સાભાવિકધમ્મકથા, બુદ્ધાનં સામુક્કંસિકધમ્મકથાતિ અત્થો, તાય કરણભૂતાય ધમ્મદેસનાય અનઞ્ઞત્તેપિ કથાદેસનાનં ઉપચારસિદ્ધેન ભેદેનેવં વુત્તં, અવયવસમુદાયવિભાગેન વા. તેનાહ ‘‘કા ચ પકતિકથાય દેસના? ચત્તારિ સચ્ચાની’’તિ. ઇદઞ્હિ અત્થસ્સ દેસનાય અભેદોપચારં કત્વા વુત્તં. તસ્સા દેસનાય પઞ્ઞાપના. અયં પઞ્ઞત્તિહારોતિ સઙ્ખેપેનેવ પઞ્ઞત્તિહારસ્સ સરૂપમાહ. સાતિ યથાવુત્તદેસના. તથા તથાતિ યથા યથા સચ્ચાનિ દેસેતબ્બાનિ, તથા તથા. કથઞ્ચેતાનિ દેસેતબ્બાનિ? પરિઞ્ઞેય્યાદિપ્પકારેન. યથાધિપ્પેતન્તિ અધિપ્પેતાનુરૂપં, બોધનેય્યબન્ધવાનં બોધનાધિપ્પાયાનુકૂલન્તિ અત્થો. અત્થન્તિ દેસેતબ્બત્થં, દુક્ખાદિઅત્થમેવ વા. નિક્ખિપતીતિ પતિટ્ઠાપેતિ. યતો ‘‘ચત્તારો સુત્તનિક્ખેપા’’તિઆદિ (મ. નિ. અટ્ઠ. ૧.મૂલપરિયાયસુત્તવણ્ણના) અટ્ઠકથાસુ વુચ્ચતિ.

તત્થાતિ નિક્ખેપદેસનાયન્તિ અત્થો. મગ્ગપક્ખિયાતિ દુક્ખસચ્ચતો બહિકતાતિ અધિપ્પાયો.

યસ્મિં ઠાનેતિ યસ્મિં ભવાદિસઙ્ખાતે ઠાને. યથાવુત્તા દેસનાતિ ચતુરાહારપટિબદ્ધરાગાદિમુખેન વટ્ટદીપની વુત્તપ્પકારા દેસના.

૪૧. તેપરિવટ્ટવસેનાતિ એત્થાપિ ‘‘સચ્ચેસૂ’’તિ યોજેતબ્બં. પરિઞ્ઞાપઞ્ઞત્તીતિ આહાતિ સમ્બન્ધો. અજ્ઝત્તરતો, સમાહિતોતિ પદદ્વયેન સમાધાનવિસિટ્ઠં અજ્ઝત્તરતતાભાવનં દીપેતિ ગોચરજ્ઝત્તતાદીપનતો. કેવલો હિ અજ્ઝત્તસદ્દો અજ્ઝત્તજ્ઝત્તગોચરજ્ઝત્તેસુપિ વત્તતિ. અજ્ઝત્તરતતાવિસિટ્ઠઞ્ચ સમાધાનં સાતિસયં ચિત્તટ્ઠિતિં દીપેતીતિ ઇમમત્થં દસ્સેતિ ‘‘સમાધાનવિસિટ્ઠસ્સા’’તિઆદિના.

આસજ્જનટ્ઠેનાતિ આસઙ્ગનટ્ઠેન. તથા દસ્સનન્તિ અતથાભૂતસ્સાપિ ભબ્બરૂપસ્સ વિય અત્તનો વિદંસનં. અલક્ખિકોતિ વિલક્ખિકો.

કામાનન્તિ કામાવચરધમ્માનં. રૂપાનન્તિ રૂપાવચરધમ્માનં. નિસ્સરણન્તિ કામાનં રૂપાવચરધમ્મા નિસ્સરણં, તેસં અરૂપાવચરધમ્મા નિસ્સરણં. એવં તંસભાવાનન્તિ સઉત્તરસભાવાનં. તથાતિ યથા સઙ્ખતધમ્માનં નિસ્સરણભાવતો, કિલેસસમુચ્છેદકસ્સ અરિયમગ્ગસ્સ આરમ્મણભાવતો ચ અત્થેવ અસઙ્ખતા ધાતુ, તથા વુચ્ચમાનેનાપિ કારણેન અત્થેવ અસઙ્ખતા ધાતૂતિ દસ્સેતિ. કત્થચિ વિસયેતિ અસઙ્ખતધાતું સન્ધાય વદતિ. અવિપરીતત્થોતિ ભૂતત્થો. ‘‘યતો ખો ભો અયં અત્તા પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગીભૂતો પરિચારેતિ, એત્તાવતા ખો ભો અયં અત્તા પરમદિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો હોતિ (દી. નિ. ૧.૯૪), સપકટ્ઠનિબ્બાનભાવિનો’’તિ ચ એવમાદીસુ ઉપચારવુત્તિસબ્ભાવતો. યથા તં સીહસદ્દોતિ યથા ‘‘સીહો માણવકો’’તિઆદિના માણવકાદીસુ ઉપચારવુત્તિના વત્તમાનો મિગરાજે ભૂતત્થવિસયે દિટ્ઠો, એવં નિબ્બાનસદ્દોપિ કામગુણરૂપજ્ઝાનસમઙ્ગિતાસુ ઉપચારવુત્તિયા વત્તમાનો કત્થચિ વિસયે અવિપરીતત્થો. યત્થ ચ વિસયે અવિપરીતત્થો, સા અસઙ્ખતા ધાતુ. હત્થતલે સઆમલકં વિય ઞેય્યં પચ્ચક્ખતો પસ્સન્તસ્સ એકપ્પમાણસ્સ સત્થુવચનમેવેત્થ પમાણન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘કિં વા એતાય યુત્તિચિન્તાયા’’તિઆદિમાહ. ‘‘પટિઞ્ઞાતસ્સ અત્થસ્સ સિદ્ધિયા પકાસનાપઞ્ઞત્તી’’તિ નિગમં સન્ધાયાહાતિ.

પઞ્ઞત્તિહારવિભઙ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.