૧૦. વેવચનહારવિભઙ્ગવણ્ણના

૩૭. અઞ્ઞમઞ્ઞેહીતિ અઞ્ઞેહિ અઞ્ઞેહિ. આયતિન્તિ પચ્ચવેક્ખણકાલે. કથઞ્ચીતિ યેન કેનચિ પકારેન, પઠમં વુત્તેન પરિયાયેન અપ્પટિવિજ્ઝન્તો અપરેન પરિયાયેન પટિવિજ્ઝેય્યાતિ અધિપ્પાયો. પરિયાયવચનં નિદ્દિસતીતિ સમ્બન્ધો. એવં સબ્બત્થ. તસ્મિં ખણેતિ પરિયાયવચનસ્સ વુત્તક્ખણે. વિક્ખિત્તચિત્તાનન્તિ આરમ્મણન્તરેહિ વિવિધખિત્તચિત્તાનં. અઞ્ઞવિહિતાનન્તિ અઞ્ઞં ચિન્તેન્તાનં. કસ્મા પન અઞ્ઞેન પરિયાયેન તદત્થાવબોધનં, નનુ તેન વુત્તે દળ્હીકરણં હોતીતિ ચોદનં સન્ધાયાહ ‘‘તેનેવા’’તિઆદિ. તત્થ તદઞ્ઞેસન્તિ તેહિ વિક્ખિત્તચિત્તાદીહિ અઞ્ઞેસં, યેહિ પઠમં વચનં સમ્મદેવ ગહિતં. તત્થાતિ વુત્તવચનેનેવ પુનપ્પુનં વચને. અધિગતઅન્વત્થતાય પુનરુત્તિ પરિવજ્જનત્થં વિસેસનભાવેન તાહિ તાહિ સઞ્ઞાહિપિ અયમ્પિ સદ્દો ઇમસ્સત્થસ્સ વાચકો, અયમ્પિ સદ્દો ઇમસ્સત્થસ્સ વાચકોતિ પઞ્ઞાપનેહિ. દેસેતબ્બસ્સ તસ્સ તસ્સ અત્થસ્સ અત્તનો ચિત્તે ઉપનિબન્ધનં ઠપનં. તત્થાતિ ધમ્મનિરુત્તિપટિસમ્ભિદાયં. બીજાવાપનં હેતુસમ્પાદનં.

એવં ભગવતો પરિયાયદેસનાયં અનેકાનિ પયોજનાનિ વત્વા ઇદાનિ અત્તનો સમ્માસમ્બુદ્ધતાય એવં તથાગતા બુદ્ધલીલાય અનેકેહિ પરિયાયેહિ ધમ્મં દેસેન્તીતિ દસ્સેન્તો ‘‘કિં બહુના’’તિઆદિમાહ.

પાળિયં ‘‘પિહા નામ યા વત્તમાનસ્સ અત્થસ્સ પત્થના’’તિ પચ્ચુપ્પન્નવિસયતં દસ્સેત્વા પુન અનાગતવિસયતં દસ્સેતું ‘‘સેય્યતરં વા’’તિઆદિ વુત્તન્તિ ‘‘અનાગતપચ્ચુપ્પન્નત્થવિસયા તણ્હા પિહા’’તિ આહ.

અત્થનિપ્ફત્તિપટિપાલનાતિ ઇમસ્મિં વા પદે પિહાય એવત્થવસેન અનાગતપચ્ચુપ્પન્નત્થવિસયભાવદીપનતો.

ધમ્મારમ્મણેનેવ સઙ્ગહિતા ‘‘ધમ્મારમ્મણ’’ન્ત્વેવ ગહણં ગતા. ચતુવીસતિ પદાનીતિ એત્થ ગેહસિતદોમનસ્સૂપવિચારાદીનં ચતુન્નં છક્કાનં વસેન ચતુવીસ કોટ્ઠાસા.

૩૮. સાયેવ પત્થનાકારેન ધમ્મનન્દીતિઆદિમાહાતિ એત્થ અયમત્થો – સા એવ પત્થનાકારેન પવત્તિયા આસાદિપરિયાયેન વુત્તા તણ્હા રૂપાદિધમ્મેસુ નન્દનટ્ઠેન ધમ્મનન્દી. તેસં એવ પિયાયનટ્ઠેન ધમ્મપેમં. ગિલિત્વા પરિનિટ્ઠપેત્વા ઠાનતો ધમ્મજ્ઝોસાનન્તિ.

ઇમિનાપીતિ ન કેવલં ‘‘પઞ્ઞા પજાનના’’તિઆદિઆવેણિકપરિયાયેનેવ વેવચનં વત્તબ્બં, અથ ખો ઇમિના આધિપતેય્યાદિસાધારણપરિયાયેનપિ વેવચનં વત્તબ્બન્તિ અત્થો. ઇમિનાવ નયેનાતિ એતેન પરિયાયવચનેન. ન હિ દેસનત્થસાધનં ‘‘ઇતિપિ સો ભગવા’’તિઆદિપાળિનયદસ્સનન્તિ દસ્સેતિ. બલનિપ્ફત્તિગતોતિઆદીસુ દસસુ તથાગતબલેસુ નિપ્ફત્તિં પારિપૂરિં ગતો. સમ્બોધિપહાનન્તરાયદેસના વિસેસચોદનાસુ વિસારદભાવસઙ્ખાતાનિ ચત્તારિ ઞાણાનિ પત્તો અધિગતોતિ વેસારજ્જપ્પત્તો.

લોભજ્ઝાસયાદિઅજ્ઝાસયં વિસેસેન અતિવત્તોતિ અજ્ઝાસયવીતિવત્તો. અતીતહેતુસઙ્ખેપાદિસઙ્ખેપવિરહિતતાય અસઙ્ખેપસઙ્ખાતં નિબ્બાનં, અકુપ્પધમ્મતાય ગુણેહિ વા અસઙ્ખેપં અસઙ્ખ્યેય્યં ગતો ઉપગતોતિ અસઙ્ખેપગતો. સેસં સુવિઞ્ઞેય્યમેવ. ઉદ્ધેય્યન્તિ ઉદ્ધરિતબ્બં.

ધમ્માનુસ્સતિયં એવં અત્થો દટ્ઠબ્બોતિ સમ્બન્ધો. સંસારદુક્ખતો પાતિ, સન્તેન સુખેન રમેતિ ચાતિ વા પારં.

અભૂતપુબ્બત્તાતિ અનુપ્પન્નપુબ્બત્તા, તેનસ્સ નિચ્ચતંવ વિભાવેતિ કેનચિ દેવતોપસગ્ગાદિના અનુપસજ્જનીયત્તા અનુપસટ્ઠત્તા.

‘‘દુપ્પસ્સ’’ન્તિપિ પાળિ, દુરધિગમન્તિ અત્થો. ગુણસોભાસુરભિભાવેનાતિ ગુણેહિ સોભાય, સુગન્ધિભાવેન ચ.

યથા અક્ખણવેધી પુગ્ગલો સિપ્પનિપ્ફત્તિયા રત્તન્ધકારતિમિસાય અચિરક્ખણાલોકેન અતિસુખુમમ્પિ દૂરગતં લક્ખં વિજ્ઝતિ, એવં અરિયસાવકો સીલસમ્પત્તિયા અતિસુખુમં નિબ્બાનં ચતુસચ્ચધમ્મં એકપટિવેધેનેવ પટિવિજ્ઝતીતિ આહ ‘‘સિપ્પઞ્ચ સીલં અક્ખણવેધિતાયા’’તિ. લોકિકન્તિ નિદસ્સનમત્તં દટ્ઠબ્બં લોકુત્તરધમ્મઓલોકનસ્સાપિ અધિટ્ઠાનભાવતો.

વેવચનહારવિભઙ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.