૧. સુક્કવિસ્સટ્ઠિસિક્ખાપદવણ્ણના

અઞ્ઞત્ર સુપિનન્તાતિ સ્વાયં દુબ્બલવત્થુકત્તા ચેતનાય પટિસન્ધિં આકડ્ઢિતું અસમત્થા, સુપિને ઉપટ્ઠિતં નિમિત્તઞ્હિ દુબ્બલં. પવત્તે પન અઞ્ઞેહિ કુસલાકુસલેહિ ઉપત્થમ્ભિતા વિપાકં દેતિ. કિઞ્ચાપિ વિપાકં દેતિ, અથ ખો અવિસયે ઉપ્પન્નત્તા અબ્બોહારિકાવ સુપિનન્તચેતનાતિ લિખિતં. યં પનેત્થ ‘‘સુપિને ઉપટ્ઠિતં નિમિત્તઞ્હિ દુબ્બલ’’ન્તિ વુત્તં, તં અનેકન્તં, ન ચ આરમ્મણદુબ્બલતાય ચિત્તપ્પવત્તિ દુબ્બલા અતીતાનાગતારમ્મણાય, પઞ્ઞત્તારમ્મણાય વા અદુબ્બલત્તા. તસ્મા દુબ્બલવત્થુકત્તાતિ દુબ્બલહદયવત્થુકત્તાતિ નો તક્કોતિ (વજિર. ટી. પારાજિક ૨૩૬-૨૩૭) આચરિયો. અવત્થુકતાય દુબ્બલભાવો યુજ્જતીતિ ચે? ન, અવત્થુકાય ભાવનાપભવાય અતિરેકબલવસમ્ભવતો. ભાવનાબલસમપ્પિતઞ્હિ ચિત્તં અરૂપમ્પિ સમાનં અતિભારમ્પિ કરજકાયં ગહેત્વા એકચિત્તક્ખણેનેવ બ્રહ્મલોકમ્પિ પાપેત્વા ઠપેતિ, તપ્પટિભાગં અનપ્પિતમ્પિ કામાવચરચિત્તં કરજકાયં આકાસે લઙ્ઘનસમત્થં કરોતિ. કિં પનેત્થ તં અનુમાનકરણં? યેન ચિત્તસ્સેવ આનુભાવોતિ પઞ્ઞાયેય્ય ચિત્તાનુભાવેન ઠપનલઙ્ઘનાદિકિરિયાવિસેસનિબ્બત્તિદસ્સનતો. પકતિચિત્તસમુટ્ઠાનરૂપં વિય અસંસટ્ઠત્તા, નિક્ખમનત્તા ચ વત્થિસીસં, કટિ, કાયોતિ તિધા સુક્કસ્સ ઠાનં પકપ્પેન્તિ આચરિયા. સપ્પવિસં વિય તં દટ્ઠબ્બં, ન ચ વિસે ઠાનનિયમો, કોધવસેન પસ્સન્તસ્સ હોતિ. એવમસ્સ ન ઠાનનિયમો, રાગવસેન ઉપક્કમન્તસ્સ હોતીતિ નો તક્કોતિ આચરિયો.

‘‘દકસોતં અનોતિણ્ણેપી’’તિ ઇદં ‘‘ઓતિણ્ણમત્તે’’તિ ઇમિના વિરુજ્ઝતીતિ ચે, તં દસ્સેતું ‘‘ઠાનતો પન ચુત’’ન્તિઆદિમાહ. તસ્સત્થો – નિમિત્તે ઉપક્કમં કત્વા સુક્કં ઠાના ચાવેત્વા પુન વિપ્પટિસારવસેન દકસોતોરોહણં નિવારેતું ન સક્કા, તથાપિ અધિવાસાધિપ્પાયેન અધિવાસેત્વા અન્તરા દકસોતતો ઉદ્ધં નિવારેતું અસક્કુણેય્યતાય ‘‘બહિ નિક્ખન્તે વા’’તિ વુત્તં, તસ્મા ઠાના ચુતઞ્હિ અવસ્સં દકસોતં ઓતરતીતિ અટ્ઠકથાય અધિપ્પાયો. તસ્મા ઉભયં સમેતીતિ ગહેતબ્બો.

એત્થાહ – કસ્મા ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે ‘‘યો પન ભિક્ખૂ’’તિઆદિના કારકો ન નિદ્દિટ્ઠોતિ? વુચ્ચતે – અધિપ્પાયાપેક્ખાય ભાવતો કારકો ન નિદ્દિટ્ઠો તસ્સ સાપેક્ખભાવદસ્સનત્થં. કથં? કણ્ડુવનાદિઅધિપ્પાયચેતનાવસેન ચેતેન્તસ્સ કણ્ડુવનાદિઉપક્કમેન ઉપક્કમન્તસ્સ મેથુનરાગવસેન ઊરુઆદીસુ દુક્કટવત્થૂસુ, વણાદીસુ થુલ્લચ્ચયવત્થૂસુ ચ ઉપક્કમન્તસ્સ સુક્કવિસટ્ઠિયા સતિપિ ન સઙ્ઘાદિસેસો ‘‘અનાપત્તિ ભિક્ખુ ન મોચનાધિપ્પાયસ્સા’’તિ (પારા. ૨૬૩) વચનતો. તસ્મા તદત્થદસ્સનત્થં ઇધ કારકો ન નિદ્દિટ્ઠો. અઞ્ઞથા ‘‘યો પન ભિક્ખુ સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસટ્ઠિં આપજ્જેય્ય, સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ નિદ્દિટ્ઠે કારકે ‘‘ચેતેતિ ન ઉપક્કમતિ મુચ્ચતિ, અનાપત્તી’’તિ (પારા. ૨૬૨) વુત્તવચનવિરોધો. તથા ‘‘સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસટ્ઠિયા અઞ્ઞત્ર સુપિનન્તા સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ ભુમ્મે નિદ્દિટ્ઠેપિ સો એવ વિરોધો હેત્વત્થનિયમસિદ્ધિતો. તસ્મા તદુભયમ્પિ વચનક્કમં અવત્વા ‘‘સઞ્ચેતનિકા સુક્કવિસટ્ઠિ અઞ્ઞત્ર સુપિનન્તા સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ વુત્તં. તત્થ નિમિત્તત્થે ભુમ્મવચનાભાવતો હેત્વત્થનિયમો ન કતો હોતિ. તસ્મિં અકતે સઞ્ચેતનિકા સુક્કવિસટ્ઠિ અઞ્ઞત્ર સુપિનન્તા સઙ્ઘાદિસેસોતિ, ઉપક્કમે અસતિ અનાપત્તીતિ અયમત્થો દીપિતો હોતીતિ વેદિતબ્બં.

ઇમસ્મિં સિક્ખાપદે દ્વે આપત્તિસહસ્સાનિ હોન્તિ. કથં? અત્તનો હત્થાદિભેદે અજ્ઝત્તરૂપે રાગૂપત્થમ્ભનવસેન અઙ્ગજાતે કમ્મનિયપ્પત્તે આરોગ્યત્થાય નીલં મોચેન્તસ્સ એકા આપત્તિ, અજ્ઝત્તરૂપે એવ રાગૂપત્થમ્ભે પીતકાદીનં મોચનવસેન નવાતિ દસ. એવં ‘‘સુખત્થાયા’’તિઆદીનં નવન્નં વસેનાતિ રાગૂપત્થમ્ભે અજ્ઝત્તરૂપવસેન સતં. એવમેવં વચ્ચપ્પસ્સાવવાતઉચ્ચાલિઙ્ગપાણકદટ્ઠૂપત્થમ્ભેસુ ચ સતં સતં કત્વા સબ્બં પઞ્ચસતં. યથા અજ્ઝત્તરૂપે પઞ્ચસતં, એવં બહિદ્ધારૂપે વા અજ્ઝત્તબહિદ્ધારૂપે વા આકાસે વા કટિં કમ્પેન્તોતિ દ્વે સહસ્સાનિ આપત્તિયો હોન્તીતિ.

સુક્કવિસ્સટ્ઠિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.