૮. જાતરૂપસિક્ખાપદવણ્ણના

રજતન્તિ ન કેવલં રૂપિયમેવ ઇધાધિપ્પેતં, અથ ખો યં કિઞ્ચિ વોહારગમનીયં કહાપણાદિ ચ એતં અધિપ્પેતન્તિ આહ ‘‘અપિચા’’તિઆદિ. તત્થ કહાપણોતિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૮૩-૫૮૪) સુવણ્ણમયો વા રૂપિયમયો વા પાકતિકો વા. લોહમાસકો નામ તમ્બલોહાદીહિ કતમાસકો. દારુમાસકો નામ સારદારુના વા વેળુપેસિકાય વા અન્તમસો તાલપણ્ણેનપિ રૂપં છિન્દિત્વા કતમાસકો. જતુમાસકો નામ લાખાય વા નિય્યાસેન વા રૂપં સમુટ્ઠાપેત્વા કતમાસકો. ‘‘યે વોહારં ગચ્છન્તી’’તિ ઇમિના પન પદેન યો યો યત્થ યત્થ જનપદે યદા યદા વોહારં ગચ્છતિ, અન્તમસો અટ્ઠિમયોપિ ચમ્મમયોપિ રુક્ખફલબીજમયોપિ સમુટ્ઠાપિતરૂપોપિ અસમુટ્ઠાપિતરૂપોપિ સબ્બો સઙ્ગહિતો. તદેવાતિ જાતરૂપરજતમેવ. હિરઞ્ઞં નામ કહાપણો.

‘‘સાદિયતી’’તિ વુત્તમેવત્થં વિભાવેતિ ‘‘ગણ્હિતુકામો હોતી’’તિ. ન કેવલં કાયવાચાહિ પટિક્ખિત્તમેવ પટિક્ખિત્તં હોતિ, અથ ખો મનસાપિ પટિક્ખિત્તં પટિક્ખિત્તમેવ હોતીતિ આહ ‘‘કાયવાચાહી’’તિઆદિ. સચે પન કાયવાચાહિ અપ્પટિક્ખિપિત્વા ચિત્તેન અધિવાસેતિ, કાયવાચાહિ કત્તબ્બસ્સ પટિક્ખેપસ્સ અકરણતો અકિરિયસમુટ્ઠાનં કાયવચીદ્વારે આપત્તિં આપજ્જતિ. મનોદ્વારે પન આપત્તિ નામ નત્થિ.

એકો સતં (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૮૩-૫૮૪) વા સહસ્સં વા પાદમૂલે ઠપેતિ ‘‘તુય્હિદં હોતૂ’’તિ, ભિક્ખુ ‘‘નયિદં કપ્પતી’’તિ પટિક્ખિપતિ. ઉપાસકો ‘‘પરિચ્ચત્તં મયા તુમ્હાક’’ન્તિ ગતો, અઞ્ઞો તત્થ આગન્ત્વા પુચ્છતિ ‘‘કિં, ભન્તે, ઇદ’’ન્તિ. યં તેન ચ અત્તના ચ વુત્તં, તં આચિક્ખિતબ્બં. સો ચે વદતિ ‘‘ગોપેસ્સામિ, ભન્તે, ગુત્તટ્ઠાનં દસ્સેથા’’તિ, સત્તભૂમિકમ્પિ પાસાદં અભિરુહિત્વા ‘‘ઇદં ગુત્તટ્ઠાન’’ન્તિ આચિક્ખિતબ્બં, ‘‘ઇધ નિક્ખિપાહી’’તિ ન વત્તબ્બં. એત્તાવતા કપ્પિયઞ્ચ અકપ્પિયઞ્ચ નિસ્સાય ઠિતં હોતિ, દ્વારં પિદહિત્વા રક્ખન્તેન વસિતબ્બં. સચે કિઞ્ચિ વિક્કાયિકભણ્ડં પત્તં વા ચીવરં વા આગચ્છતિ, ‘‘ઇદં ગહેસ્સથ, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘ઉપાસક, અત્થિ અમ્હાકં ઇમિના અત્થો, વત્થુ ચ એવરૂપં નામ સંવિજ્જતિ, કપ્પિયકારકો નત્થી’’તિ વત્તબ્બં. સચે સો વદતિ ‘‘અહં કપ્પિયકારકો ભવિસ્સામિ, દ્વારં વિવરિત્વા દેથા’’તિ, દ્વારં વિવરિત્વા ‘‘ઇમસ્મિં ઓકાસે ઠપિત’’ન્તિ વત્તબ્બં, ‘‘ઇમં ગણ્હા’’તિ ન વત્તબ્બં. એવઞ્ચ કપ્પિયઞ્ચ અકપ્પિયઞ્ચ નિસ્સાય ઠિતમેવ હોતિ. સો ચેતં ગહેત્વા તસ્સ કપ્પિયભણ્ડં દેતિ, વટ્ટતિ. સચે અધિકં ગણ્હાતિ, ‘‘ન મયં તવ ભણ્ડં ગણ્હામ, નિક્ખમાહી’’તિ વત્તબ્બો.

સઙ્ઘમજ્ઝેયેવ નિસ્સજ્જિતબ્બન્તિ એત્થ યસ્મા રૂપિયં નામ અકપ્પિયં, તસ્મા ‘‘નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા’’તિ ન વુત્તં. યસ્મા પન તં પટિગ્ગહિતમત્તમેવ, ન તેન કિઞ્ચિ કપ્પિયભણ્ડં ચેતાપિતં, તસ્મા ઉપાયેન પરિભોગદસ્સનત્થં ‘‘સઙ્ઘમજ્ઝેયેવ નિસ્સજ્જિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. આદિ-સદ્દેન તેલાદીનં ગહણં. સોતિ યો ગહટ્ઠો ‘‘સપ્પિ વા તેલં વા વટ્ટતિ ઉપાસકા’’તિઆદિના નયેન વુત્તો, સો. અઞ્ઞેન લભિત્વાતિ ભિક્ખુના વા આરામિકેન વા અત્તનો વસ્સગ્ગેન લભિત્વા. તતો નિબ્બત્તરુક્ખચ્છાયાપીતિ નિસ્સગ્ગિયવત્થુના આહટબીજતો નિબ્બત્તરુક્ખપરિચ્છેદેન ઠિતચ્છાયાપિ, પરિચ્છેદાતિક્કન્તા પન આગન્તુકત્તા વટ્ટતિ. નો ચે છડ્ડેતીતિ અથ નેવ ગહેત્વા ગચ્છતિ, ન છડ્ડેતિ, ‘‘કિં મય્હં ઇમિના બ્યાપારેના’’તિ યેનકામં પક્કમતિ. પઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતો ‘‘યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, છડ્ડિતાછડ્ડિતઞ્ચ જાનેય્યા’’તિ (પારા. ૫૮૪) એવં વુત્તપઞ્ચઙ્ગેહિ સમન્નાગતો. સમ્મન્નિતબ્બોતિ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું રૂપિયછડ્ડકં સમ્મન્નેય્યા’’તિઆદિના પદભાજને વુત્તાય ઞત્તિદુતિયકમ્મવાચાય સમ્મન્નિતબ્બો.

અનિમિત્તં કત્વા ગૂથં વિય છડ્ડેતબ્બન્તિ પતિતટ્ઠાનં સલ્લક્ખણવસેન નિમિત્તં અકત્વા ગૂથં વિય છડ્ડેતબ્બં, અક્ખીનિ નિમીલેત્વાવ નદિયા વા પપાતે વા વનગહને વા ગૂથં વિય અનપેક્ખેન પતિતોકાસં અસમન્નાહરન્તેન પાતેતબ્બન્તિ વુત્તં હોતિ. તેનાહ ‘‘ગૂથં વિય છડ્ડેતબ્બ’’ન્તિ. તિકપાચિત્તિયન્તિ રૂપિયસઞ્ઞિવેમતિકઅરૂપિયસઞ્ઞીનં વસેન તીણિ પાચિત્તિયાનિ. અરૂપિયે રૂપિયસઞ્ઞિનોતિ ખરપત્તાદીસુ સુવણ્ણાદિસઞ્ઞિનો. રતનસિક્ખાપદનયેનાતિ ‘‘અજ્ઝારામે વા અજ્ઝાવસથે વા’’તિ (પાચિ. ૫૦૫) એત્થ વુત્તવિધિના.

જાતરૂપસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.