૨. એળકલોમવગ્ગો

૧. કોસિયસિક્ખાપદવણ્ણના

કોસિયમિસ્સકન્તિ ‘‘કોસકારકા’’તિ લદ્ધવોહારાનં પાણકાનં કોસતો નિબ્બત્તં અંસુ કોસિયં, તેન મિસ્સં કોસિયમિસ્સકં. તેન પન કોસિયેન અપ્પકેનાપિ મિસ્સિતં કોસિયમિસ્સકમેવ, ન ઇદં અબ્બોહારિકન્તિ વત્તું લબ્ભા. તેનાહ ‘‘એકેનાપી’’તિઆદિ. કોસિયંસુનાતિ કિમિકોસસમ્ભવેન અંસુના. ‘‘અન્તમસો’’તિઆદિકં પન ઇમસ્સ સિક્ખાપદસ્સ અચિત્તકત્તા વુત્તં. સન્થતં નામ સન્થરિત્વા કતં અવાયિમં. તેનાહ ‘‘સમે ભૂમિભાગે’’તિઆદિ. ઇમસ્સેવ વચનસ્સ અનુસારેનાતિ ઇમસ્સેવ પઠમસન્થતસ્સ નિસ્સજ્જનવિધાનવચનાનુસારેન. સબ્બસન્થતન્તિ સબ્બસન્થતનિસ્સજ્જનવિધાનં.

અઞ્ઞસ્સત્થાય કારાપને દુક્કટત્તા અત્તનો અત્થાય કારાપનવસેન ‘‘સાણત્તિક’’ન્તિ વુત્તં. અત્તના વિપ્પકતપરિયોસાપનનયેનાતિ ‘‘અત્તના વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. અત્તના વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. પરેહિ વિપ્પકતં અત્તના પરિયોસાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. પરેહિ વિપ્પકતં પરેહિ પરિયોસાપેતિ, નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિય’’ન્તિ (પારા. ૫૪૫) ઇમિના નયેન. વિતાનાદિકરણેતિ વિતાનભૂમત્થરણસાણિપાકારભિસિબિબ્બોહનકરણે. યથા ચ વિતાનાદિકરણે, એવં તેનાકારેન પરિભોગેપિ અનાપત્તિ. ‘‘અવાયિમ’’ન્તિ (પારા. ૫૪૪) વુત્તત્તા વાયિત્વા કરોન્તસ્સાપિ અનાપત્તિ.

કોસિયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. સુદ્ધકાળકસિક્ખાપદવણ્ણના

કાળકાનન્તિ સભાવેન વા રજનેન વા કાળકાનં. યથાહ ‘‘કાળકં નામ દ્વે કાળકાનિ જાતિયા કાળકં વા રજનકાળકં વા’’તિ. અઞ્ઞેહિ અમિસ્સિતાનન્તિ અઞ્ઞેહિ અમિસ્સિતકાળકાનન્તિ અત્થો. ‘‘યથા પઠમે ‘એકેનાપિ કોસિયંસુના’તિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. કોસિયસિક્ખાપદવણ્ણના) વુત્તં, તથા ઇધાપિ ‘એકેનાપિ અઞ્ઞેન અમિસ્સેત્વા’તિ અવુત્તત્તા અઞ્ઞેન પન મિસ્સકભોગેપિ અપઞ્ઞાયમાનરૂપકં ચે ‘સુદ્ધકાળક’મિચ્ચેવ વુચ્ચતી’’તિ (વજિર. ટી. પારાજિક ૫૪૭) વદન્તિ.

એત્થ ચ ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, સુદ્ધકાળકાનં એળકલોમાનં સન્થત’’ન્તિઆદિના (પારા. ૫૪૯) નિસ્સજ્જનવિધાનં વેદિતબ્બં. સેસન્તિ પુબ્બપયોગદુક્કટચતુક્કપાચિત્તિયાદિકં. અઙ્ગેસુ પન ‘‘સુદ્ધકાળકભાવો’’તિ અયં વિસેસો.

સુદ્ધકાળકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. દ્વેભાગસિક્ખાપદવણ્ણના

ગહેતબ્બાતિ યથા કાળકા અધિકા ન હોન્તિ, તથા ગહેતબ્બા. ઠપેત્વા ચેત્થ કાળકઓદાતે અવસેસા ગોચરિયેસુયેવ સઙ્ગહં ગચ્છન્તીતિ (સારત્થ. ટી. ૨.૫૫૨) દટ્ઠબ્બં. એત્થ ચ દ્વે ભાગાતિ ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદો કાળકાનં અધિકગ્ગહણસ્સ પટિક્ખેપવસેન સિક્ખાપદસ્સ પઞ્ઞત્તત્તા. તસ્મા કાળકાનં ભાગદ્વયતો અધિકં ન વટ્ટતિ, ઊનકં વટ્ટતિ. તેનાહ ‘‘એકસ્સાપી’’તિઆદિ. એકસ્સાપિ કાળકલોમસ્સ અતિરેકભાવેતિ તુલાય ધારયિત્વા ઠપિતેસુ અન્તમસો વાતવેગેનપિ પહિતસ્સ એકસ્સાપિ કાળકલોમસ્સ અધિકભાવે સતીતિ અત્થો. ‘‘તતિયં ઓદાતાનં, ચતુત્થં ગોચરિયાન’’ન્તિ ઇદં પન હેટ્ઠિમપરિચ્છેદો તેસં અધિકગ્ગહણે પટિક્ખેપાભાવતો. તસ્મા તેસં વુત્તપ્પમાણતો અધિકમ્પિ વટ્ટતિ.

એત્થ ચ ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, સન્થતં અનાદિયિત્વા દ્વે તુલે સુદ્ધકાળકાનં એળકલોમાનં, તુલં ઓદાતાનં, તુલં ગોચરિયાનં સન્થતં કારાપિતં નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિ (પારા. ૫૫૪) ઇમિના નયેન નિસ્સજ્જનવિધાનં વેદિતબ્બં. આદાય ચ વુત્તપરિચ્છેદેન અનાદાય ચ કરણતો કિરિયાકિરિયં. સેસન્તિ પુબ્બપયોગદુક્કટચતુક્કપાચિત્તિયાદિકં. અયં પન વિસેસો – તુલં ઓદાતાનં તુલં ગોચરિયાનં આદિયિત્વા કરણે, બહુતરં ઓદાતાનં બહુતરં ગોચરિયાનં આદિયિત્વા કરણે, સુદ્ધં ઓદાતાનં સુદ્ધં ગોચરિયાનં આદિયિત્વા કરણે ચ અનાપત્તીતિ.

અઙ્ગેસુ પન પઠમઙ્ગં કાળકાનં દ્વેભાગતો અતિરેકભાવોતિ દટ્ઠબ્બં. ઇમાનિ તીણિ ન કેવલં અનિસ્સટ્ઠાનેવ પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટન્તીતિ આહ ‘‘ઇમાનિ પના’’તિઆદિ. ‘‘પરિભુઞ્જિતું ન વટ્ટન્તી’’તિ ઇમિના યદિ પરિભુઞ્જતિ, દુક્કટન્તિ દસ્સેતિ.

દ્વેભાગસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. છબ્બસ્સસિક્ખાપદવણ્ણના

યં સન્થતસમ્મુતિં દેતીતિ સમ્બન્ધો. ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનોતિ યસ્સ વિના સન્થતા ન ફાસુ હોતિ, ન સક્કોતિ ચ સન્થતં આદાય પક્કમિતું, એવંભૂતસ્સ ગિલાનસ્સ ભિક્ખુનો. સન્થતસમ્મુતિં દેતીતિ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, અયં ઇત્થન્નામો ભિક્ખુ ગિલાનો ન સક્કોતિ સન્થતં આદાય પક્કમિતુ’’ન્તિઆદિના (પારા. ૫૬૦) પદભાજને વુત્તાય ઞત્તિદુતિયકમ્મવાચાય સન્થતસમ્મુતિં દેતિ.

સાતિ સન્થતસમ્મુતિ. વૂપસન્તો વા પુન કુપ્પતીતિ વૂપસન્તો વા સો આબાધો પુન કુપ્પતિ, અનુવસ્સમ્પિ કાતું વટ્ટતિ, પુન સમ્મુતિદાનકિચ્ચં નત્થીતિ અધિપ્પાયો. ન કેવલં તસ્મિંયેવ રોગે કુપ્પિતે, અથ ખો અઞ્ઞસ્મિં રોગે કુપ્પિતેપિ ગતગતટ્ઠાને અનુવસ્સં કાતું લભતિ. તેનેવ હિ સમન્તપાસાદિકાયં ‘‘સચે અરોગો હુત્વા પુન મૂલબ્યાધિનાવ ગિલાનો હોતિ, સોયેવ પરિહારો, નત્થઞ્ઞં ‘સમ્મુતિકિચ્ચ’ન્તિ ફુસ્સદેવત્થેરો આહ. ઉપતિસ્સત્થેરો પન સો વા બ્યાધિ પટિકુપ્પતુ, અઞ્ઞો વા, સકિં ‘ગિલાનો’તિ નામં લદ્ધં લદ્ધમેવ, પુન ‘સમ્મુતિકિચ્ચં નત્થી’તિ આહા’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૫૭) ઉપતિસ્સત્થેરવાદો પચ્છા વુત્તો.

એત્થ ચ ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, સન્થતં ઊનકછબ્બસ્સાનિ કારાપિતં અઞ્ઞત્ર ભિક્ખુસમ્મુતિયા નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિ (પારા. ૫૬૨) ઇમિના નયેન નિસ્સજ્જનવિધાનં વેદિતબ્બં. ‘‘સેસં પઠમસદિસમેવા’’તિ ઇમિના ‘‘અત્તના કતં પરેહિ પરિયોસાપેતી’’તિઆદિકં અતિદિટ્ઠં. અયં પન વિસેસો – પરિપુણ્ણે છબ્બસ્સે વા અતિરેકછબ્બસ્સે વા અનાપત્તિ. અઙ્ગેસુ ચ છબ્બસ્સાનં અન્તોભાવો નાનાત્તં.

છબ્બસ્સસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. નિસીદનસિક્ખાપદવણ્ણના

નિસીદનસન્થતન્તિ ‘‘નિસીદનં નામ સદસં વુચ્ચતી’’તિ એત્થ પદભાજનિયં (પારા. ૫૬૮) વુત્તત્તા સદસં સન્થતં, એત્થ ચ નિસીદનગ્ગહણં સન્થતે ચીવરસઞ્ઞાનિવારણત્થં, યતો તે ભિક્ખૂ કમ્બલચીવરસઞ્ઞાય સન્થતં છડ્ડેત્વા ધુતઙ્ગાનિ સમાદિયિંસુ. સયનાસનપ્પયોજનત્તા સન્થતસ્સ ‘‘પુરાણસન્થતં નામા’’તિઆદિ વુત્તં. યત્થાતિ યસ્મિં સન્થતે. વિદત્થિમત્તન્તિ સુગતવિદત્થિમત્તં. ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદો ચાયં ‘‘અનાપત્તિ અલભન્તો થોકતરં આદિયિત્વા કરોતી’’તિ (પારા. ૫૭૦) પદભાજને વુત્તત્તા. એકદેસેતિ ઇદાનિ કત્તબ્બનવસન્થતસ્સ એકપ્પદેસે. વિજટેત્વાતિ વિદ્ધંસેત્વા. અનાદાતિ ય-કારલોપેનાયં નિદ્દેસોતિ આહ ‘‘સતિ પુરાણસન્થતે અગ્ગહેત્વા’’તિ.

એત્થ ચ ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, નિસીદનસન્થતં અનાદિયિત્વા પુરાણસન્થતસ્સ સામન્તા સુગતવિદત્થિં કારાપિતં નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિ (પારા. ૫૬૮) ઇમિના નયેન નિસ્સજ્જનવિધાનં વેદિતબ્બં. સન્થતવિસ્સજ્જનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તન્તિ ભગવતા સન્થતાનિ વિપ્પકિણ્ણાનિ દિસ્વા ‘‘સદ્ધાદેય્યવિનિપાતને કારણં નત્થિ, પરિભોગુપાયં નેસં દસ્સેસ્સામી’’તિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૬૬) સન્થતવિસ્સજ્જનવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં. કિરિયાકિરિયત્તા ઇમસ્સ સિક્ખાપદસ્સ ‘‘સેસં તતિયસદિસમેવા’’તિ વુત્તં, દ્વેભાગસિક્ખાપદસદિસમેવાતિ અત્થો. અયં પન વિસેસો – પુરાણસન્થતસ્સ સામન્તા સુગતવિદત્થિયા આદાય કરણે, અલભન્તસ્સ થોકતરં આદાય કરણે, સબ્બથા અલભન્તસ્સ અનાદાય કરણે ચ અનાપત્તીતિ. અઙ્ગેસુ પનેત્થ પઠમઙ્ગપુરાણસન્થતસ્સ સામન્તા સુગતવિદત્થિઅનાદિયનાતિ દટ્ઠબ્બં.

નિસીદનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. એળકલોમસિક્ખાપદવણ્ણના

અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નસ્સાતિ અદ્ધાનમેવ મગ્ગો અદ્ધાનમગ્ગો, તં પટિપન્નસ્સાતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘અદ્ધાનસઙ્ખાત’’ન્તિઆદિ. અદ્ધાનસદ્દેન વિસેસિતત્તા પન ‘‘દીઘમગ્ગ’’ન્તિ વુત્તં. અદ્ધાનગમનસમયસ્સ વિભઙ્ગે ‘‘અદ્ધયોજનં ગચ્છિસ્સામીતિ ભુઞ્જિતબ્બ’’ન્તિઆદિવચનતો (પાચિ. ૨૧૮) અદ્ધયોજનમ્પિ અદ્ધાનમગ્ગો હોતિ. એળકલોમાનિ ચેતાનિ અદ્ધાનમગ્ગતો અઞ્ઞત્થ ઉપ્પન્નાનિ પટિગ્ગહેતું ન વટ્ટન્તિ, યતો ‘‘અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નસ્સા’’તિઆદિકં વુત્તન્તિ અનુયોગં સન્ધાયાહ ‘‘સબ્બઞ્ચેત’’ન્તિઆદિ. તત્થ સબ્બઞ્ચેતન્તિ ‘‘ભિક્ખુનો પનેવ અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્નસ્સ એળકલોમાનિ ઉપ્પજ્જેય્યુ’’ન્તિઆદિકં એતં સબ્બં. વત્થુમત્તદીપનમેવાતિ ‘‘તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ ભિક્ખુનો કોસલેસુ જનપદે સાવત્થિં ગચ્છન્તસ્સ અન્તરામગ્ગે એળકલોમાનિ ઉપ્પજ્જિંસૂ’’તિઆદિકસ્સ (પારા. ૫૭૧) વત્થુમત્તસ્સ દીપનમેવ. યત્થ કત્થચીતિ અદ્ધાનતો અઞ્ઞત્થાપિ યત્થ કત્થચિ ઠાનેસુ. સહત્થાતિ કરણત્થે નિસ્સક્કવચનન્તિ આહ ‘‘સહત્થેના’’તિ. લક્ખણવચનઞ્ચેતં, તસ્મા યેન કેનચિ સરીરાવયવેનાતિ અત્થો દટ્ઠબ્બો. તેનાહ ‘‘અત્તના હરિતબ્બાનીતિ અત્થો’’તિ. અસન્તે હારકેતિ એત્થ પદાનં અન્તોગધાવધારણતો અવધારણત્થો લબ્ભતીતિ આહ ‘‘અસન્તેયેવા’’તિઆદિ.

એત્થ ચ ‘‘ઇમાનિ મે, ભન્તે, એળકલોમાનિ તિયોજનં અતિક્કામિતાનિ નિસ્સગ્ગિયાની’’તિઆદિના (પારા. ૫૭૩) નિસ્સજ્જનવિધાનં વેદિતબ્બં. તિકપાચિત્તિયન્તિ અતિરેકતિયોજને અતિરેકતિયોજનસઞ્ઞિવેમતિકઊનકસઞ્ઞીનં વસેન તીણિ પાચિત્તિયાનિ. વાસાધિપ્પાયેન ગન્ત્વા તતો પરં હરણેતિ યત્થ ગતો, તત્થ ઉદ્દેસપરિપુચ્છાદીનં વા પચ્ચયાદીનં વા અલાભેન તતો પરં અઞ્ઞત્થ હરણે, તતોપિ અઞ્ઞત્થાતિ એવં યોજનસતમ્પિ હરણે અનાપત્તિ. અચ્છિન્નં વા નિસ્સટ્ઠં વાતિ ચોરેહિ અચ્છિન્નં વા વિનયકમ્મકતં વા. કતભણ્ડન્તિ કતં ભણ્ડં કમ્બલકોજવસન્થતાદિ યં કિઞ્ચિ અન્તમસો સુત્તકેન બદ્ધમત્તમ્પિ. તેનાહ ‘‘અન્તમસો’’તિઆદિ. યો પન તનુકપત્તત્થવિકન્તરે (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૭૫) વા આયોગઅંસબદ્ધકકાયબન્ધનાદીનં અન્તરેસુ વા પિપ્ફલિકાદીનં મલરક્ખણત્થં સિપાટિકાયં વા અન્તમસો વાતાબાધિકો કણ્ણચ્છિદ્દેપિ લોમાનિ પક્ખિપિત્વા ગચ્છતિ, આપત્તિયેવ. સુત્તકેન પન બન્ધિત્વા પક્ખિત્તં કતભણ્ડટ્ઠાને તિટ્ઠતિ, વેણિં કત્વા હરતિ, ઇદં નિધાનમુખં નામ, આપત્તિયેવ.

પઠમપ્પટિલાભોતિ અત્તનો અત્થાય એળકલોમાનં પઠમુપ્પત્તિ. એતેન અચ્છિન્નનિસ્સટ્ઠપ્પટિલદ્ધાનં પટિક્ખેપો. અઞ્ઞસ્સ અજાનન્તસ્સ યાને પક્ખિપિત્વાતિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૭૨) ગચ્છન્તે રથાદિકે વા હત્થિપિટ્ઠિઆદીસુ વા સામિકસ્સ અજાનન્તસ્સેવ ‘‘હરિસ્સતી’’તિ પક્ખિપિત્વા. અગચ્છન્તેપિ એસેવ નયો. સચે પન અગચ્છન્તે રથાદિમ્હિ વા હત્થિપિટ્ઠિઆદીસુ વા ઠપેત્વા આરોહિત્વા સારેતિ, હેટ્ઠા વા ગચ્છન્તો ચોદેતિ, પક્કોસન્તો વા અનુબન્ધાપેતિ, ‘‘અઞ્ઞં હરાપેતી’’તિ (પારા. ૫૭૫) વચનતો અનાપત્તિ. એત્થ ચ ‘‘અજાનન્તસ્સ યાને’’તિ ઇમિના જાનન્તસ્સ ચે યાને પક્ખિપતિ, અઞ્ઞં હરાપેતિ નામાતિ દસ્સેતિ. અહરણપચ્ચાહરણન્તિ હરણપચ્ચાહરણાનમભાવો.

એળકલોમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭. એળકલોમધોવાપનસિક્ખાપદવણ્ણના

સક્કેસૂતિ ‘‘સક્યા વત, ભો કુમારા’’તિ (દી. નિ. ૧.૨૬૭) ઉદાનં પટિચ્ચ ‘‘સક્યા’’તિ લદ્ધનામાનં નિવાસો એકોપિ જનપદો રુળ્હિસદ્દેન ‘‘સક્કા’’તિ વુચ્ચતિ, તસ્મિં સક્કેસુ જનપદે. છબ્બગ્ગિયા નામ પણ્ડુકલોહિતકાદયો છમૂલકા, તેસં સિસ્સા ચ.

એળકલોમધોવાપનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૮. જાતરૂપસિક્ખાપદવણ્ણના

રજતન્તિ ન કેવલં રૂપિયમેવ ઇધાધિપ્પેતં, અથ ખો યં કિઞ્ચિ વોહારગમનીયં કહાપણાદિ ચ એતં અધિપ્પેતન્તિ આહ ‘‘અપિચા’’તિઆદિ. તત્થ કહાપણોતિ (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૮૩-૫૮૪) સુવણ્ણમયો વા રૂપિયમયો વા પાકતિકો વા. લોહમાસકો નામ તમ્બલોહાદીહિ કતમાસકો. દારુમાસકો નામ સારદારુના વા વેળુપેસિકાય વા અન્તમસો તાલપણ્ણેનપિ રૂપં છિન્દિત્વા કતમાસકો. જતુમાસકો નામ લાખાય વા નિય્યાસેન વા રૂપં સમુટ્ઠાપેત્વા કતમાસકો. ‘‘યે વોહારં ગચ્છન્તી’’તિ ઇમિના પન પદેન યો યો યત્થ યત્થ જનપદે યદા યદા વોહારં ગચ્છતિ, અન્તમસો અટ્ઠિમયોપિ ચમ્મમયોપિ રુક્ખફલબીજમયોપિ સમુટ્ઠાપિતરૂપોપિ અસમુટ્ઠાપિતરૂપોપિ સબ્બો સઙ્ગહિતો. તદેવાતિ જાતરૂપરજતમેવ. હિરઞ્ઞં નામ કહાપણો.

‘‘સાદિયતી’’તિ વુત્તમેવત્થં વિભાવેતિ ‘‘ગણ્હિતુકામો હોતી’’તિ. ન કેવલં કાયવાચાહિ પટિક્ખિત્તમેવ પટિક્ખિત્તં હોતિ, અથ ખો મનસાપિ પટિક્ખિત્તં પટિક્ખિત્તમેવ હોતીતિ આહ ‘‘કાયવાચાહી’’તિઆદિ. સચે પન કાયવાચાહિ અપ્પટિક્ખિપિત્વા ચિત્તેન અધિવાસેતિ, કાયવાચાહિ કત્તબ્બસ્સ પટિક્ખેપસ્સ અકરણતો અકિરિયસમુટ્ઠાનં કાયવચીદ્વારે આપત્તિં આપજ્જતિ. મનોદ્વારે પન આપત્તિ નામ નત્થિ.

એકો સતં (પારા. અટ્ઠ. ૨.૫૮૩-૫૮૪) વા સહસ્સં વા પાદમૂલે ઠપેતિ ‘‘તુય્હિદં હોતૂ’’તિ, ભિક્ખુ ‘‘નયિદં કપ્પતી’’તિ પટિક્ખિપતિ. ઉપાસકો ‘‘પરિચ્ચત્તં મયા તુમ્હાક’’ન્તિ ગતો, અઞ્ઞો તત્થ આગન્ત્વા પુચ્છતિ ‘‘કિં, ભન્તે, ઇદ’’ન્તિ. યં તેન ચ અત્તના ચ વુત્તં, તં આચિક્ખિતબ્બં. સો ચે વદતિ ‘‘ગોપેસ્સામિ, ભન્તે, ગુત્તટ્ઠાનં દસ્સેથા’’તિ, સત્તભૂમિકમ્પિ પાસાદં અભિરુહિત્વા ‘‘ઇદં ગુત્તટ્ઠાન’’ન્તિ આચિક્ખિતબ્બં, ‘‘ઇધ નિક્ખિપાહી’’તિ ન વત્તબ્બં. એત્તાવતા કપ્પિયઞ્ચ અકપ્પિયઞ્ચ નિસ્સાય ઠિતં હોતિ, દ્વારં પિદહિત્વા રક્ખન્તેન વસિતબ્બં. સચે કિઞ્ચિ વિક્કાયિકભણ્ડં પત્તં વા ચીવરં વા આગચ્છતિ, ‘‘ઇદં ગહેસ્સથ, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘ઉપાસક, અત્થિ અમ્હાકં ઇમિના અત્થો, વત્થુ ચ એવરૂપં નામ સંવિજ્જતિ, કપ્પિયકારકો નત્થી’’તિ વત્તબ્બં. સચે સો વદતિ ‘‘અહં કપ્પિયકારકો ભવિસ્સામિ, દ્વારં વિવરિત્વા દેથા’’તિ, દ્વારં વિવરિત્વા ‘‘ઇમસ્મિં ઓકાસે ઠપિત’’ન્તિ વત્તબ્બં, ‘‘ઇમં ગણ્હા’’તિ ન વત્તબ્બં. એવઞ્ચ કપ્પિયઞ્ચ અકપ્પિયઞ્ચ નિસ્સાય ઠિતમેવ હોતિ. સો ચેતં ગહેત્વા તસ્સ કપ્પિયભણ્ડં દેતિ, વટ્ટતિ. સચે અધિકં ગણ્હાતિ, ‘‘ન મયં તવ ભણ્ડં ગણ્હામ, નિક્ખમાહી’’તિ વત્તબ્બો.

સઙ્ઘમજ્ઝેયેવ નિસ્સજ્જિતબ્બન્તિ એત્થ યસ્મા રૂપિયં નામ અકપ્પિયં, તસ્મા ‘‘નિસ્સજ્જિતબ્બં સઙ્ઘસ્સ વા ગણસ્સ વા પુગ્ગલસ્સ વા’’તિ ન વુત્તં. યસ્મા પન તં પટિગ્ગહિતમત્તમેવ, ન તેન કિઞ્ચિ કપ્પિયભણ્ડં ચેતાપિતં, તસ્મા ઉપાયેન પરિભોગદસ્સનત્થં ‘‘સઙ્ઘમજ્ઝેયેવ નિસ્સજ્જિતબ્બ’’ન્તિ વુત્તં. આદિ-સદ્દેન તેલાદીનં ગહણં. સોતિ યો ગહટ્ઠો ‘‘સપ્પિ વા તેલં વા વટ્ટતિ ઉપાસકા’’તિઆદિના નયેન વુત્તો, સો. અઞ્ઞેન લભિત્વાતિ ભિક્ખુના વા આરામિકેન વા અત્તનો વસ્સગ્ગેન લભિત્વા. તતો નિબ્બત્તરુક્ખચ્છાયાપીતિ નિસ્સગ્ગિયવત્થુના આહટબીજતો નિબ્બત્તરુક્ખપરિચ્છેદેન ઠિતચ્છાયાપિ, પરિચ્છેદાતિક્કન્તા પન આગન્તુકત્તા વટ્ટતિ. નો ચે છડ્ડેતીતિ અથ નેવ ગહેત્વા ગચ્છતિ, ન છડ્ડેતિ, ‘‘કિં મય્હં ઇમિના બ્યાપારેના’’તિ યેનકામં પક્કમતિ. પઞ્ચઙ્ગસમન્નાગતો ‘‘યો ન છન્દાગતિં ગચ્છેય્ય, ન દોસાગતિં ગચ્છેય્ય, ન મોહાગતિં ગચ્છેય્ય, ન ભયાગતિં ગચ્છેય્ય, છડ્ડિતાછડ્ડિતઞ્ચ જાનેય્યા’’તિ (પારા. ૫૮૪) એવં વુત્તપઞ્ચઙ્ગેહિ સમન્નાગતો. સમ્મન્નિતબ્બોતિ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, યદિ સઙ્ઘસ્સ પત્તકલ્લં, સઙ્ઘો ઇત્થન્નામં ભિક્ખું રૂપિયછડ્ડકં સમ્મન્નેય્યા’’તિઆદિના પદભાજને વુત્તાય ઞત્તિદુતિયકમ્મવાચાય સમ્મન્નિતબ્બો.

અનિમિત્તં કત્વા ગૂથં વિય છડ્ડેતબ્બન્તિ પતિતટ્ઠાનં સલ્લક્ખણવસેન નિમિત્તં અકત્વા ગૂથં વિય છડ્ડેતબ્બં, અક્ખીનિ નિમીલેત્વાવ નદિયા વા પપાતે વા વનગહને વા ગૂથં વિય અનપેક્ખેન પતિતોકાસં અસમન્નાહરન્તેન પાતેતબ્બન્તિ વુત્તં હોતિ. તેનાહ ‘‘ગૂથં વિય છડ્ડેતબ્બ’’ન્તિ. તિકપાચિત્તિયન્તિ રૂપિયસઞ્ઞિવેમતિકઅરૂપિયસઞ્ઞીનં વસેન તીણિ પાચિત્તિયાનિ. અરૂપિયે રૂપિયસઞ્ઞિનોતિ ખરપત્તાદીસુ સુવણ્ણાદિસઞ્ઞિનો. રતનસિક્ખાપદનયેનાતિ ‘‘અજ્ઝારામે વા અજ્ઝાવસથે વા’’તિ (પાચિ. ૫૦૫) એત્થ વુત્તવિધિના.

જાતરૂપસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૯. રૂપિયસંવોહારસિક્ખાપદવણ્ણના

કતાદિવસેનાતિ કતઅકતકતાકતવસેન. સુવણ્ણાદિચતુબ્બિધમ્પિ નિસ્સગ્ગિયવત્થુ ઇધ રૂપિયગ્ગહણેન ગહિતન્તિ આહ ‘‘જાતરૂપરજતપરિવત્તન’’ન્તિ. ઇદઞ્ચ ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદેન વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. તેનાહ ‘‘પુરિમસિક્ખાપદેન હી’’તિઆદિ. પરિવત્તનન્તિ સાદિતરૂપિયસ્સ પરિવત્તનં. પુરિમનયાનુસારેનાતિ ‘‘અહં, ભન્તે, નાનપ્પકારકં રૂપિયસંવોહારં સમાપજ્જિં, ઇદં મે નિસ્સગ્ગિય’’ન્તિઆદિના (પારા. ૫૮૯).

રૂપિયસંવોહારવત્થુસ્મિન્તિ પટિગ્ગહણસ્સેવ પટિક્ખિત્તત્તા પટિગ્ગહિતપરિવત્તને દોસં અદિસ્વા રૂપિયપરિવત્તને. તસ્સ વાતિ પરિવત્તિતસ્સ વા. ધનસ્સ વાતિ અત્તનો મૂલધનસ્સ વા. અત્તનો વા હિ અરૂપિયેન પરસ્સ રૂપિયં ચેતાપેય્ય, અત્તનો વા રૂપિયેન પરસ્સ અરૂપિયં, ઉભયથાપિ રૂપિયસંવોહારો કતોવ હોતીતિ.

રૂપિયસંવોહારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૦. કયવિક્કયસિક્ખાપદવણ્ણના

રૂપિયસંવોહારસ્સ પન હેટ્ઠાસિક્ખાપદેન ગહિતત્તા કપ્પિયભણ્ડાનમેવેત્થ ગહણન્તિ આહ ‘‘ચીવરાદીન’’ન્તિઆદિ. તત્થ ચીવરાદીનં કપ્પિયભણ્ડાનન્તિ અન્તમસો દસિકસુત્તં ઉપાદાય ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયાનં યેસં કેસઞ્ચિ કપ્પિયભણ્ડાનં. કયં નામ પરભણ્ડસ્સ ગહણં. વિક્કયં નામ અત્તનો ભણ્ડસ્સ દાનં. તેનાહ ‘‘ઇમિના ઇમં દેહી’’તિઆદિ. પરસ્સાતિ ઠપેત્વા પઞ્ચ સહધમ્મિકે અઞ્ઞસ્સ. એત્થ ચ ‘‘અહં, ભન્તે, નાનપ્પકારકં કયવિક્કયં સમાપજ્જિં, ઇદં મે નિસ્સગ્ગિયં, ઇમાહં સઙ્ઘસ્સ નિસ્સજ્જામી’’તિઆદિના (પારા. ૫૯૫) નયેન નિસ્સજ્જિતબ્બં. તેનાહ ‘‘વુત્તલક્ખણવસેના’’તિઆદિ. નનુ ચેત્થ ચીવરધોવને વા કેસચ્છેદને વા ભૂમિસોધનાદિનવકમ્મે વા પરભણ્ડં અત્તનો હત્થગતં નિસ્સજ્જિતબ્બં નામ નત્થિ, તત્થ કિં કાતબ્બન્તિ આહ ‘‘અસન્તે પાચિત્તિયં દેસેતબ્બમેવા’’તિ. યથા નિસ્સગ્ગિયવત્થુમ્હિ પરિભુત્તે વા નટ્ઠે વા પાચિત્તિયં દેસેતિ, એવં ઇધાપિ દેસેતબ્બમેવાતિ અધિપ્પાયો.

ઇદં અમ્હાકં અત્થીતિ ઇદં પટિગ્ગહિતં તેલં વા સપ્પિ વા અમ્હાકં સંવિજ્જતિ. અમ્હાકઞ્ચ ઇમિના ચ ઇમિના ચ અત્થોતિ અમ્હાકઞ્ચ તદઞ્ઞેન ઇમિના ચ ઇમિના ચ અપ્પટિગ્ગહિતકેન અત્થો. ‘‘રૂપિયસંવોહારે વુત્તનયમેવા’’તિ ઇમિના ‘‘તિકપાચિત્તિયં અકયવિક્કયે કયવિક્કયસઞ્ઞિનો ચ વેમતિકસ્સ ચ દુક્કટ’’ન્તિ ઇમં નયમતિદિસતિ.

કયવિક્કયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

એળકલોમવગ્ગો દુતિયો.