૧૩. કુલદૂસકસિક્ખાપદવણ્ણના

નગરસ્સાપિ ગામવિસેસત્તા ઇધ ગામગ્ગહણેનેવ નગરમ્પિ ગહિતન્તિ આહ ‘‘નગરમ્પિ ગામે અન્તોગધમેવા’’તિ, વા-સદ્દેન વા અનુત્તવિકપ્પત્થેન ગહણન્તિ એવં વુત્તં. એત્થ ચ અપાકારપરિક્ખેપો સાપણો નિગમો, સપાકારાપણં નગરં, તંતંવિપરીતો ગામોતિ ઇમેસં તિણ્ણં વિસેસો દટ્ઠબ્બો. કુલાનિ દૂસેતીતિ ખત્તિયબ્રાહ્મણવેસ્સસુદ્દવસેન ચત્તારિ કુલાનિ વિકારં આપાદેતિ. દૂસેન્તો ચ ન અસુચિકદ્દમાદીહિ દૂસેતિ, અથ ખો અત્તનો દુપ્પટિપત્તિયા તેસં પસાદં વિનાસેતિ. તેનાહ ‘‘પુપ્ફદાનાદીહી’’તિઆદિ. તત્થ હરિત્વા વા હરાપેત્વા વા પક્કોસિત્વા વા પક્કોસાપેત્વા વા સયં વા ઉપગતાનં (પારા. અટ્ઠ. ૨.૪૩૬-૪૩૭) યસ્સ કસ્સચિ અત્તનો સન્તકસ્સ પુપ્ફસ્સ કુલસઙ્ગહત્થાય દાનં પુપ્ફદાનં, તં આદિ યેસં તે પુપ્ફદાનાદયો, તેહિ પુપ્ફદાનાદીહિ. આદિસદ્દેન (પારા. ૪૩૭) ફલદાનચુણ્ણમત્તિકાદન્તકટ્ઠવેળુવેજ્જિકાજઙ્ઘપેસનિકાનં ગહણં. સદ્ધં વિનાસેન્તોતિ તથા અકરોન્તેસુ અઞ્ઞેસુ પેસલેસુ ભિક્ખૂસુ અપ્પસાદં અદસ્સનં ગમેન્તો. પુપ્ફદાનાદીહિ ચ તેહિ કતસઙ્ગહેહિ અઞ્ઞે પેસલે તથા અકરોન્તે તે મનુસ્સા ઇસ્સન્તિ ન અલ્લીયન્તીતિ સો તેસં પસાદં વિનાસેતિ નામાતિ દટ્ઠબ્બં. પાપકા સમાચારાતિ બુદ્ધપ્પટિકુટ્ઠત્તા લામકા સમાચારા. તે પન યસ્મા કુલસઙ્ગહત્થં માલાવચ્છરોપનાદયો ઇધ અધિપ્પેતા, તસ્મા ‘‘માલાવચ્છરોપનાદયો’’તિ વુત્તં. આરામાદીનમત્થાય પન કપ્પિયવોહારાદીહિ રોપાપનાદિકં વટ્ટતિ. તત્થ માલાવચ્છન્તિ તરુણપુપ્ફરુક્ખં. તરુણકા હિ પુપ્ફરુક્ખાપિ પુપ્ફગચ્છાપિ ‘‘માલાવચ્છા’’ત્વેવ વુચ્ચન્તિ, તસ્સ રોપનં માલાવચ્છરોપનં, તં આદિ યેસં તે માલાવચ્છરોપનાદયો. આદિસદ્દેન ચેત્થ રોપાપનસિઞ્ચનસિઞ્ચાપનઓચિનનઓચિનાપનગન્થનગન્થાપનાનં ગહણં.

માતિકાયં દિસ્સન્તીતિ યે પચ્ચક્ખતો પસ્સન્તિ, તેહિ દિસ્સન્તિ. સુય્યન્તીતિ યે પરતો સુણન્તિ, તેહિ સોતદ્વારેન સુત્વા ઉપધારીયન્તિ. દુટ્ઠાનીતિ દૂસિતાનિ. અલં તે ઇધ વાસેનાતિ તવ ઇધ વાસેન અલં, મા ઇધ તવ વાસો હોતૂતિ અત્થો. વારણત્થો હિ ઇધ અલં-સદ્દો. પબ્બાજનીયકમ્મકતોતિ ચોદેત્વા સારેત્વા આપત્તિં આરોપેત્વા ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો, ઇમે અસ્સજિપુનબ્બસુકા’’તિઆદિના (પારા. ૪૩૪) પદભાજને વુત્તાય ઞત્તિચતુત્થકમ્મવાચાય કતપબ્બાજનીયકમ્મો. યસ્મિઞ્ચ વિહારે વસતીતિ ગામતો બહિવિહારમાહ. નેવ તસ્મિં ગામે…પે… ચરિતું લભતીતિ સચેપિ ગામો વા નિગમો વા દ્વાદસયોજનપરમો હોતિ, તિયોજનપરમો ચ વિહારો હોતિ, નેવ તસ્મિં ગામે વા નિગમે વા પિણ્ડાય ચરિતું લભતિ, ન વિહારે વસિતું. તસ્મિં વિહારે વસન્તેન સામન્તગામેપિ પિણ્ડાય ન ચરિતબ્બં, સામન્તવિહારેપિ વસન્તેન તસ્મિં ગામે પિણ્ડાય ન ચરિતબ્બં. સામન્તવિહારે વસન્તેન પન સામન્તગામે ચરિતું વટ્ટતિ. આપજ્જિતબ્બા આપત્તિયોતિ કુલસઙ્ગહત્થં અત્તનો સન્તકદાને દુક્કટં, ઇસ્સરવતાય સઙ્ઘસન્તકદાને થુલ્લચ્ચયં, પસય્હ દાને પારાજિકન્તિ ઇમા આપત્તિયો. માતિકાયં ‘‘પક્કમતા યસ્મા’’તિ પબ્બાજનીયકમ્મકતસ્સ વત્તવસેન વુત્તં. આદિમ્હિ પન પબ્બાજનીયકમ્મવસેન દટ્ઠબ્બં. અસ્સજિપુનબ્બસુકેતિ અસ્સજિઞ્ચેવ પુનબ્બસુકઞ્ચ.

કુલદૂસકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સઙ્ઘાદિસેસનિગમનવણ્ણના

પઠમાપત્તિકાતિ અવયવેન વિગ્ગહો સમુદાયો સમાસત્થોતિ આહ ‘‘પઠમં આપત્તિ એતેસન્તિ પઠમાપત્તિકા’’તિ. વીતિક્કમનક્ખણેયેવાતિ વત્થુવીતિક્કમનક્ખણેયેવ. એવ-કારેન સમનુભાસનકમ્મક્ખણં પટિક્ખિપતિ. અહસ્સ યત્તકો પરિચ્છેદો યાવતીહં. તેનાહ ‘‘યત્તકાનિ અહાની’’તિ. અહાનીતિ ચ દિવસાનીતિ અત્થો.

વત્થુવસેન વાતિ અસુચિમોચનાદિવીતિક્કમમત્તવસેન વા. ઇદન્તિ ઇદં વીતિક્કમં. નામમત્તવસેન વા અયં ઇત્થન્નામા આપત્તીતિ ‘‘અયં સઙ્ઘાદિસેસો નામ આપત્તી’’તિ એવં વિના વત્થું નામવસેન વા. મત્તસદ્દેન ચેત્થ વત્થું પટિક્ખિપતિ. પોત્થકેસુ પન કત્થચિ ‘‘નામગોત્તવસેન વા’’તિ લિખન્તિ, તં ન સુન્દરં ‘‘અયં ઇત્થન્નામા આપત્તી’’તિ વુત્તત્તા. ઇદાનિ નં કસ્સચિ ન આરોચેસ્સામીતિ સમ્બન્ધો. ધુરં નિક્ખિપિત્વાતિ આરોચને ઉસ્સાહં ઠપેત્વા. ન કેવલં વત્થુનામવસેનેવ આપત્તિસઞ્ઞી હુત્વા છાદેન્તસ્સેવ, અથ ખો યોપિ એવં અજાનન્તો કેવલં ‘‘આપત્તિં છાદેમી’’તિ આપત્તિસઞ્ઞાય છાદેતિ, તસ્સપિ છન્ના હોતીતિ વેદિતબ્બં. સચે પનેત્થ અનાપત્તિસઞ્ઞી વા હોતિ, અઞ્ઞાપત્તિક્ખન્ધસઞ્ઞી વા વેમતિકો વા હુત્વા ‘‘ન દાનિ નં કસ્સચિ આરોચેસ્સામી’’તિ એવં છાદેતુકામોવ ધુરં નિક્ખિપિત્વા અરુણં ઉટ્ઠાપેતિ, અચ્છન્નાવ હોતીતિ આનેત્વા યોજેતબ્બં. અનાપત્તિ પન આપત્તિસઞ્ઞાયપિ અનાપત્તિસઞ્ઞાયપિ છાદેન્તેન અચ્છાદિતાવ હોતિ. લહુકં વા ‘‘ગરુકા’’તિ ગરુકં વા ‘‘લહુકા’’તિ છાદેતિ, અલજ્જિપક્ખે તિટ્ઠતિ, આપત્તિ પન અચ્છન્ના હોતિ. ગરુકં ‘‘લહુકા’’તિ મઞ્ઞમાનો દેસેતિ, નેવ દેસિતા હોતિ નચ્છન્ના.

પકતો સભાવભૂતો અત્તા અસ્સાતિ પકતત્તો, ન કમ્મેહિ વિકતત્તોતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘અનુક્ખિત્તો સમાનસંવાસકો’’તિ. વુત્તનયેનેવાતિ ‘‘ન દાનિ નં કસ્સચિ આરોચેસ્સામી’’તિઆદિના વુત્તનેવ નયેન. અથ ‘‘મય્હં સઙ્ઘેન કમ્મં કત’’ન્તિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨) અપકતત્તસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્નાવ હોતિ. અપકતત્તેન પન પકતત્તસઞ્ઞિના વા પકતત્તેન અપકતત્તસઞ્ઞિના વા છાદિતાપિ અચ્છન્નાવ હોતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં –

‘‘આપજ્જતિ ગરુકં સાવસેસં;

છાદેતિ અનાદરિયં પટિચ્ચ;

ન ભિક્ખુની નો ચ ફુસેય્ય વજ્જં;

પઞ્હામેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૮૧);

અયઞ્હિ પઞ્હો ઉક્ખિત્તકેન કથિતો.

દસસુ અન્તરાયેસુ યં વત્તબ્બં, તં હેટ્ઠા વુત્તમેવ. સચે પન યો ભીરુકજાતિકતાય અન્ધકારે અમનુસ્સચણ્ડમિગભયેન અન્તરાયિકસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્નાવ હોતિ. યસ્સપિ પબ્બતવિહારે વસન્તસ્સ કન્દરં વા નદિં વા અતિક્કમિત્વા આરોચેતબ્બં હોતિ, અન્તરામગ્ગે ચ ચણ્ડવાળઅમનુસ્સાદિભયં અત્થિ, મગ્ગે અજગરા નિપજ્જન્તિ, નદી પૂરા હોતિ, એતસ્મિં સતિયેવ અન્તરાયે અન્તરાયિકસઞ્ઞી હુત્વા છાદેતિ, અચ્છન્નાવ હોતિ. અન્તરાયિકસ્સ પન અન્તરાયિકસઞ્ઞાય વા અનન્તરાયિકસઞ્ઞાય વા છાદયતો અચ્છન્નાવ.

ભિક્ખુનોતિ સભાગસ્સ ભિક્ખુનો. સચસ્સ મુખે અપ્પમત્તકો ગણ્ડો વા હોતિ, હનુકવાતો વા વિજ્ઝતિ, દન્તો વા રુજ્જતિ, ભિક્ખા વા મન્દા લદ્ધા હોતિ, તાવતકેન પન નેવ વત્તું ન સક્કોતિ, ન ગન્તું. અપિચ ખો ‘‘ન સક્કોમી’’તિ સઞ્ઞી હોતિ, અયં પહુ હુત્વા અપ્પહુસઞ્ઞી નામ. ઇમિના છાદિતાપિ અચ્છાદિતા. અપ્પહુના પન વત્તું વા ગન્તું વા અસમત્થેન પહુસઞ્ઞિના વા અપ્પહુસઞ્ઞિના વા છાદિતાપિ અચ્છાદિતાવ.

ઇદં ઉત્તાનમેવાતિ ઇદં અઙ્ગદ્વયં ઉત્તાનત્થમેવ. સચે પન ‘‘છાદેસ્સામી’’તિ ધુરનિક્ખેપં કત્વા પુરેભત્તે વા પચ્છાભત્તે વા પઠમયામાદીસુ વા લજ્જિધમ્મં ઓક્કમતિ, અન્તોઅરુણેયેવ આરોચેતિ, અયં છાદેતુકામો ન છાદેતિ નામ.

યસ્સ પન અભિક્ખુકે ઠાને વસન્તસ્સ આપત્તિં આપજ્જિત્વા સભાગસ્સ ભિક્ખુનો આગમનં આગમેન્તસ્સ વા, સભાગસ્સ સન્તિકં વા ગચ્છન્તસ્સ અડ્ઢમાસોપિ માસોપિ અતિક્કમતિ, અયં નચ્છાદેતુકામો છાદેતિ નામ. અયમ્પિ અચ્છન્નાવ હોતિ.

યો પન આપન્નમત્તોવ અગ્ગિં અક્કન્તપુરિસો વિય સહસા અપક્કમિત્વા સભાગટ્ઠાનં ગન્ત્વા આવિ કરોતિ, અયં નચ્છાદેતુકામોવ ન છાદેતિ નામ. સભાગમત્તમેવ પમાણન્તિ અવેરિસભાગમત્તમેવ પમાણં. અવેરિસભાગસ્સ હિ સન્તિકે આરોચેતબ્બં. યો પન વિસભાગો હોતિ સુત્વા પકાસેતુકામો, એવરૂપસ્સ ઉપજ્ઝાયસ્સપિ સન્તિકે ન આરોચેતબ્બા. તત્થ પુરેભત્તં આપત્તિં આપન્નો હોતુ, પચ્છાભત્તં વા દિવા વા રત્તિં વા, યાવ અરુણં ન ઉગ્ગચ્છતિ, તાવ આરોચેતબ્બં. ઉદ્ધસ્તે અરુણે પટિચ્છન્ના હોતિ, પટિચ્છાદનપચ્ચયા ચ દુક્કટં આપજ્જતિ. સઙ્ખેપતોતિ સમાસતો. વિત્થારતો પન સમન્તપાસાદિકાયં વુત્તોતિ અધિપ્પાયો.

અકામા પરિવત્થબ્બન્તિ અપ્પટિકમ્મકતાય આપત્તિયા સગ્ગમોક્ખાવરણભાવતો અનિચ્છન્તેનાપિ પરિવસિતબ્બન્તિ અત્થો. તેનાહ ‘‘ન કામેના’’તિઆદિ. પરિવાસં સમાદાયાતિ પરિવાસવત્તં સઙ્ઘમજ્ઝે સમાદિયિત્વા. યદિપિ ચતુબ્બિધો પરિવાસો અપ્પટિચ્છન્નપરિવાસો, પટિચ્છન્નપરિવાસો, સુદ્ધન્તપરિવાસો, સમોધાનપરિવાસોતિ, તથાપિ અપ્પટિચ્છન્નપરિવાસો ઇધ ન અધિપ્પેતોતિ આહ ‘‘તત્થ પટિચ્છન્ન…પે… તિવિધો પરિવાસો’’તિ. તત્થાતિ તસ્મિં વાક્યે. પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા સતિ દાતબ્બો પરિવાસો પટિચ્છન્નવિસયતાય પટિચ્છન્નપરિવાસો. સુદ્ધન્તતો પટ્ઠાય દાતબ્બો પરિવાસો સુદ્ધન્તપરિવાસો. સમોદહિત્વા દાતબ્બો પરિવાસો સમોધાનપરિવાસો.

ઇદાનિ તે તિવિધેયેવ પરિવાસે સરૂપતો દસ્સેતું ‘‘તત્થા’’તિઆદિમાહ. હીતિ યસ્મા. એકાહં પટિચ્છન્ના એકાહપ્પટિચ્છન્ના. વુત્તનયેનાતિ ‘‘આપત્તિ ચ હોતી’’તિઆદિના વુત્તેન નયેન. એકાહપ્પટિચ્છન્નન્તિ એત્થ ઇતિસદ્દો ‘‘ઇતિ વા, ઇતિ એવરૂપા વિસૂકદસ્સના પટિવિરતો’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૧.૧૩, ૧૯૭) વિય આદિઅત્થો. તેન ‘‘સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસટ્ઠિયા એકાહપ્પટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં યાચામી’’તિ ઇમં પાળિસેસં (ચૂળવ. ૧૦૨) સઙ્ગણ્હાતિ. એવં પરિવાસં યાચાપેત્વાતિ એવં યાવતતિયં યાચાપેત્વા. ખન્ધકે આગતનયેનાતિ સમુચ્ચયક્ખન્ધકે (ચૂળવ. ૯૭ આદયો) આગતનયેન. તતોતિ પક્ખતો પટ્ઠાય. અતિરેકપક્ખપ્પટિચ્છન્નન્તિ પક્ખસ્સ અતિરેકો અતિરેકપક્ખો, તં પટિચ્છન્નન્તિ અત્થો. તતોતિ તિંસતિમદિવસતો પટ્ઠાય. માસપ્પટિચ્છન્નન્તિ સત્તાનં આયું મિનન્તો વિય સિયતિ અન્તં કરોતીતિ માસો, તિંસરત્તિન્દિવો, તં પટિચ્છન્નન્તિ અત્થો. સંવચ્છરે પુણ્ણેતિ તં તં સત્તં, ધમ્મપ્પવત્તિઞ્ચ સઙ્ગમ્મ વદન્તો વિય સરતિ પવત્તતીતિ સંવચ્છરો, દ્વાદસ માસા, તસ્મિં પરિપુણ્ણે.

વત્થુકિત્તનવસેન વાતિ નામેન સહ વત્થુકિત્તનવસેન વાતિ અત્થો. તેનેવ હિ ઉપરિ ‘‘નામમત્તવસેન વા’’તિ મત્તગ્ગહણં કતન્તિ દટ્ઠબ્બં. નામમત્તવસેનાતિ વત્થુકિત્તનં વિના કેવલં નામસ્સેવ વસેન. તસ્માતિ યસ્મા દુવિધે નામે ‘‘આપત્તી’’તિ સબ્બસાધારણં નામં, તસ્મા. સુક્કવિસ્સટ્ઠીતિ સુક્કવિસ્સટ્ઠિ નામાયં. ઇતિસદ્દો હેત્થ વચનીયત્થં નિદસ્સેતિ. નિદસ્સનમત્તઞ્ચેતં ‘‘સુક્કવિસ્સટ્ઠી’’તિ કાયસંસગ્ગાદીનમ્પિ વત્થુઆદિભાવેન ઇચ્છિતબ્બત્તા. વત્થુ ચેવ ગોત્તઞ્ચાતિ વીતિક્કમત્તા વત્થુ ચેવ અનઞ્ઞસાધારણત્તા ગોત્તઞ્ચ. ગં તાયતીતિ ગોત્તં, સજાતિતો અઞ્ઞત્થ કાયસંસગ્ગાદીસુ ગન્તું અદત્વા બુદ્ધિં, વચનઞ્ચ રક્ખતીતિ અત્થો. સઙ્ઘાદિસેસોતિ સઙ્ઘાદિસેસો નામાયં. એત્થ પન ઇતિસદ્દો વચનવચનીયસમુદાયં નિદસ્સેતિ. તેનાહ ‘‘નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચા’’તિ, સજાતિસાધારણનામત્તા નામઞ્ચેવ તેન તેન વીતિક્કમેનાપજ્જિતબ્બત્તા આપત્તિ ચાતિ અત્થો. ઇદમ્પિ નિદસ્સનમત્તમેવ ‘‘આપત્તિયો’’તિ ઇમસ્સાપિ નામાદિભાવેન ઇચ્છિતબ્બત્તા. ઇતિસદ્દો વા આદિઅત્થો. એવઞ્ચ કત્વા ‘‘કાયસંસગ્ગન્તિઆદિવચનેનાપી’’તિઆદિકમ્પિ સમત્થિતં હોતિ.

તયિદં કમ્મવાચાય કેન વચનેન ગહિતન્તિ અનુયોગં સન્ધાય ‘‘તત્થા’’તિઆદિમાહ. ‘‘આપત્તી’’તિ સબ્બસાધારણનામત્તા, વીતિક્કમેન આપજ્જિતબ્બત્તા ચ નામઞ્ચેવ આપત્તિ ચ હોતીતિ આહ ‘‘આપત્તિયોતિ વચનેનાપી’’તિ. તસ્માતિ યસ્મા ઇદં પરિવાસાદિવિનયકમ્મં વત્થુવસેન, ગોત્તવસેન, નામવસેન, આપત્તિવસેન ચ કાતું વટ્ટતિયેવ, તસ્મા. એતેસૂતિ વત્થુઆદીસુ, સુક્કવિસ્સટ્ઠિઆદીસુ વા. વત્તં સમાદાતબ્બન્તિ યથાવુત્તેસુ દ્વીસુ પદેસુ એકેનપિ સમાદાતબ્બં. દ્વીહિ પન સુસમાદિન્નંયેવ. તેનેવ વક્ખતિ ‘‘સમાદાનેપિ એસેવ નયો’’તિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. નિદાનવણ્ણના).

આરોચેત્વાતિ –

‘‘અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં એકાહપ્પટિચ્છન્નં, સોહં સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપ્પટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા એકાહપ્પટિચ્છન્નાય એકાહપરિવાસં અદાસિ, સોહં પરિવસામિ, વેદયામહં, ભન્તે, ‘વેદયતી’તિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨) –

એવમાદિના તં તં યોજનાનુરૂપં આરોચેત્વા. ઇમઞ્ચ પનત્થં ગહેત્વા યાય કાયચિ ભાસાય આરોચેતું વટ્ટતિયેવ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨). ‘‘પુન આગતાગતાનં ભિક્ખૂનં આરોચેન્તેના’’તિ ઇદં આગન્તુકં ભિક્ખું સન્ધાય વુત્તં. એત્થ ચ એકસ્સ આરોચેન્તેન અવસાને ‘‘વેદયતીતિ મં આયસ્મા ધારેતુ’’, દ્વિન્નં ‘‘આયસ્મન્તા ધારેન્તુ’’, તિણ્ણં ‘‘આયસ્મન્તો ધારેન્તૂ’’તિ વત્તબ્બં. વત્તભેદઞ્ચ રત્તિચ્છેદઞ્ચ અકત્વાતિ ‘‘ન, ભિક્ખવે, પારિવાસિકેન ભિક્ખુના સાદિતબ્બં પકતત્તાનં ભિક્ખૂનં અભિવાદનં પચ્ચુપટ્ઠાન’’ન્તિઆદિના (ચૂળવ. ૭૫) પારિવાસિકક્ખન્ધકે યાનિ ચતુનવુતિ વત્તાનિ વુત્તાનિ, તેસં ભેદઞ્ચ, યો ચ ‘‘તયો ખો, ઉપાલિ, પારિવાસિકસ્સ ભિક્ખુનો રત્તિચ્છેદા સહવાસો વિપ્પવાસો અનારોચના’’તિ (ચૂળવ. ૮૩) રત્તિચ્છેદો વુત્તો, તઞ્ચ અકત્વા.

અયં હેત્થ વિનિચ્છયો – સચે (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૭૬) આગન્તુકા મુહુત્તં વિસ્સમિત્વા વા અવિસ્સમિત્વા એવ વા વિહારમજ્ઝેન ગચ્છન્તિ, તેસમ્પિ આરોચેતબ્બં. સચે તસ્સ અજાનન્તસ્સેવ ગચ્છન્તિ, અયઞ્ચ ગતકાલે જાનાતિ, ગન્ત્વા આરોચેતબ્બં. સમ્પાપુણિતું અસક્કોન્તસ્સ રત્તિચ્છેદોવ હોતિ, ન વત્તભેદદુક્કટં. યેપિ અન્તોવિહારં અપ્પવિસિત્વા ઉપચારસીમં ઓક્કમિત્વા ગચ્છન્તિ, અયઞ્ચ નેસં છત્તસદ્દં વા ઉક્કાસિતસદ્દં વા ખિપિતસદ્દં વા સુત્વાવ આગન્તુકભાવં જાનાતિ, ગન્ત્વા આરોચેતબ્બં. ગતકાલે જાનન્તેનાપિ અનુબન્ધિત્વા આરોચેતબ્બમેવ. સમ્પાપુણિતું અસક્કોન્તસ્સ રત્તિચ્છેદોવ હોતિ, ન વત્તભેદદુક્કટં. યોપિ રત્તિંયેવ આગન્ત્વા રત્તિંયેવ ગચ્છતિ, સોપિસ્સ રત્તિચ્છેદં કરોતિ. અઞ્ઞાતત્તા પન વત્તભેદદુક્કટં નત્થિ. સચે અજાનિત્વાવ અબ્ભાનં કરોતિ, અકતમેવ હોતીતિ કુરુન્દિયં (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૭૬) વુત્તં. તસ્મા અધિકા રત્તિયો ગહેત્વા કાતબ્બં. અયં અપણ્ણકપ્પટિપદા.

નદિઆદીસુ નાવાય ગચ્છન્તમ્પિ પરતીરે ઠિતમ્પિ આકાસે ગચ્છન્તમ્પિ પબ્બતતલઅરઞ્ઞાદીસુ દૂરે ઠિતમ્પિ ભિક્ખું દિસ્વા સચે ‘‘ભિક્ખૂ’’તિ વવત્થાનં અત્થિ, નાવાદીહિ વા ગન્ત્વા, મહાસદ્દં કત્વા વા વેગેન અનુબન્ધિત્વા વા આરોચેતબ્બં, અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદદુક્કટઞ્ચ. સચે વાયમન્તોપિ સમ્પાપુણિતું વા સાવેતું વા ન સક્કોતિ, રત્તિચ્છેદોવ હોતિ, ન વત્તભેદદુક્કટં.

અઞ્ઞં કઞ્ચિ વિહારં ગતેનપિ ભિક્ખૂનં આરોચેતબ્બમેવ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૭૬). સચે સબ્બે એકટ્ઠાને ઠિતે પસ્સતિ, એકટ્ઠાને ઠિતેનેવ આરોચેતબ્બં. અથ રુક્ખમૂલાદીસુ વિસું વિસું ઠિતા હોન્તિ, તત્થ તત્થ ગન્ત્વા આરોચેતબ્બં. સઞ્ચિચ્ચ અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચ હોતિ, વત્તભેદે ચ દુક્કટં. અથ વિચિનન્તો એકચ્ચે ન પસ્સતિ, રત્તિચ્છેદોવ હોતિ, ન ચ વત્તભેદદુક્કટં. સઞ્ચિચ્ચ અનારોચેન્તસ્સ પન રત્તિચ્છેદો ચેવ હોતિ, વત્તભેદે ચ દુક્કટં.

તત્થેવાતિ માળકસીમાયમેવ. માળકતો પન ભિક્ખૂસુ નિક્ખન્તેસુ એકસ્સપિ સન્તિકે નિક્ખિપિતું વટ્ટતિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૯૭). માળકતો નિક્ખમિત્વા સતિં પટિલભન્તેન સહ ગચ્છન્તસ્સ સન્તિકે નિક્ખિપિતબ્બં. તેનાહ ‘‘એકપુગ્ગલસ્સ વા સન્તિકે’’તિ. સચે સોપિ પક્કન્તો, અઞ્ઞસ્સ યસ્સ માળકે નારોચિતં, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. પકતત્તટ્ઠાનેતિ સઙ્ઘકમ્માનં અરહટ્ઠાને. દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વાતિ (સારત્થ. ટી. ચૂળવગ્ગ ૩.૯૭) ભિક્ખૂનં સજ્ઝાયનસદ્દસવનૂપચારવિજહનત્થં વુત્તં. મહામગ્ગતો ઓક્કમ્માતિ મગ્ગપ્પટિપન્નભિક્ખૂનં ઉપચારવિજહનત્થં વુત્તં. ગુમ્બેન વા વતિયા વા પટિચ્છન્નટ્ઠાનેતિ દસ્સનૂપચારવિજહનત્થં વુત્તં. વત્તં સમાદિયિત્વા આરોચેતબ્બન્તિ વુત્તનયેનેવ વત્તં સમાદિયિત્વા પરિવાસો આરોચેતબ્બો. ‘‘આરોચેતબ્બ’’ન્તિ પન સામઞ્ઞેન વુત્તં. આરોચેન્તેન ચ સચે નવકતરો હોતિ, ‘‘આવુસો’’તિ વત્તબ્બં. સચે વુડ્ઢતરો, ‘‘ભન્તે’’તિ વત્તબ્બં. સચે અઞ્ઞો કોચિ ભિક્ખુ કેનચિદેવ કરણીયેન તં ઠાનં આગચ્છતિ. સચે એસ નં પસ્સતિ, સદ્દં વા તસ્સ સુણાતિ, આરોચેતબ્બં. અનારોચેન્તસ્સ રત્તિચ્છેદો ચેવ વત્તભેદો ચ. તેનાહ ‘‘યમ્પિ અઞ્ઞં ભિક્ખું પસ્સતિ, તસ્સાપિ આરોચેતબ્બમેવા’’તિ. અથ દ્વાદસહત્થં ઉપચારં ઓક્કમિત્વા અજાનન્તસ્સેવ ગચ્છતિ, રત્તિચ્છેદો હોતિયેવ, વત્તભેદો પન નત્થિ. ઉટ્ઠિતેતિ ઉગ્ગતે. યં સબ્બપઠમં ભિક્ખુન્તિ વિહારતો નિક્ખમન્તં વા આગન્તુકં વા સબ્બપઠમં યં અઞ્ઞં ભિક્ખું પસ્સતિ. તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બન્તિ અનારોચેન્તસ્સ દુક્કટં સિયા, તં સન્ધાય વુત્તં, ન તુ રત્તિચ્છેદં સન્ધાય. ઇતરથા હિ ‘‘વિહારસીમાપરિયાપન્નાનં સબ્બેસં આરોચેત્વા’’તિ વદેય્ય. યાવ રત્તિયો પૂરેન્તીતિ યત્તકા રત્તિયો આપત્તિ પટિચ્છન્ના હોતિ, તત્તકા રત્તિયો યાવ પૂરેન્તિ, તાવ પરિવત્થબ્બં. સમન્તપાસાદિકાયં પન ‘‘એવં યત્તકાનિ દિવસાનિ આપત્તિ પટિચ્છન્ના હોતિ, તત્તકાનિ, તતો અધિકતરાનિ વા કુક્કુચ્ચવિનોદનત્થાય પરિવસિત્વા’’તિ વુત્તં. વિત્થારોતિ પપઞ્ચો.

ઇતરેસુ પન દ્વીસૂતિ સુદ્ધન્તપરિવાસો, સમોધાનપરિવાસોતિ દ્વિન્નં મજ્ઝે. ખન્ધકેતિ સમુચ્ચયક્ખન્ધકે (ચૂળવ. ૧૫૬ આદયો). ચૂળસુદ્ધન્તો મહાસુદ્ધન્તોતિ એત્થ યો ઉપસમ્પદતો (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨; વિ. સઙ્ગ. અટ્ઠ. ૨૪૨) પટ્ઠાય અનુલોમક્કમેન વા આરોચિતદિવસતો પટ્ઠાય પટિલોમક્કમેન વા ‘‘અસુકઞ્ચ અસુકઞ્ચ દિવસં વા પક્ખં વા માસં વા સંવચ્છરં વા તવ સુદ્ધભાવં જાનાસી’’તિ પુચ્છિયમાનો ‘‘આમ, ભન્તે, જાનામિ, એત્તકં નામ કાલં અહં સુદ્ધો’’તિ વદતિ, તસ્સ દિન્નો સુદ્ધન્તપરિવાસો ‘‘ચૂળસુદ્ધન્તો’’તિ વુચ્ચતિ.

તં ગહેત્વા પરિવસન્તેન યત્તકં કાલં અત્તનો સુદ્ધભાવં જાનાતિ, તત્તકં અપનેત્વા અવસેસં માસં વા દ્વેમાસં વા પરિવસિતબ્બં. સચે ‘‘માસમત્તં અસુદ્ધોમ્હી’’તિ સલ્લક્ખેત્વા પરિવાસં અગ્ગહેસિ, પરિવસન્તો ચ પુન અઞ્ઞં માસં સરતિ, તમ્પિ માસં પરિવસિતબ્બમેવ, પુન પરિવાસદાનકિચ્ચં નત્થિ. અથ ‘‘દ્વેમાસં અસુદ્ધોમ્હી’’તિ સલ્લક્ખેત્વા અગ્ગહેસિ, પરિવસન્તો ચ ‘‘માસમત્તમેવાહં અસુદ્ધોમ્હી’’તિ સન્નિટ્ઠાનં કરોતિ, માસમેવ પરિવસિતબ્બં, પુન પરિવાસદાનકિચ્ચં નત્થિ. અયઞ્હિ સુદ્ધન્તપરિવાસો ઉદ્ધમ્પિ આરોહતિ, હેટ્ઠાપિ ઓરોહતિ, ઇદમસ્સ લક્ખણં.

યો પન યથાવુત્તેન અનુલોમપ્પટિલોમવસેન પુચ્છિયમાનોપિ રત્તિપરિયન્તં (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨) ન જાનાતિ નસ્સરતિ, રત્તિપરિયન્તે વેમતિકો વા હોતિ, તસ્સ દિન્નો સુદ્ધન્તપરિવાસો ‘‘મહાસુદ્ધન્તો’’તિ વુચ્ચતિ. તં ગહેત્વા ગહિતદિવસતો યાવ ઉપસમ્પદદિવસો, તાવ રત્તિયો ગણેત્વા પરિવસિતબ્બં. અયં ઉદ્ધં નારોહતિ, હેટ્ઠા પન ઓરોહતિ. તસ્મા સચે પરિવસન્તો રત્તિપરિચ્છેદે સન્નિટ્ઠાનં કરોતિ ‘‘માસો વા સંવચ્છરો વા મય્હં આપન્નસ્સા’’તિ, માસં વા સંવચ્છરં વા પરિવસિતબ્બં. એત્થ ચ કિઞ્ચાપિ ‘‘એત્તકં કાલં અહં સુદ્ધો’’તિ વદન્તસ્સ ચૂળસુદ્ધન્તો દીયતિ, તથાપિ નિયમેનેવ જાનનાભાવા ‘‘દુવિધોપિ ચેસ…પે… દાતબ્બો’’તિ વુત્તં. તસ્સ દાનવિધિ ખન્ધકે આગતોતિ તસ્સ દુવિધસ્સાપિ સુદ્ધન્તસ્સ દાનવિધિ ‘‘તેન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા…પે… એવમસ્સ વચનીયો’’તિઆદિના સમુચ્ચયક્ખન્ધકે (ચૂળવ. ૧૫૬) આગતો. તસ્મા તત્થ વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બોતિ અધિપ્પાયો. એસ નયો વિનિચ્છયકથા પન વિત્થારતો સમન્તપાસાદિકાયં વુત્તાતિ એત્થાપિ.

ઓધુનિત્વા અવધુય પહાય સમોધાનો ઓધાનસમોધાનો. ચિરપ્પટિચ્છન્નાનં અગ્ઘેન સમોધાનો અગ્ઘસમોધાનો. મિસ્સકાનં સમોધાનો મિસ્સકસમોધાનો. ઇદાનિ તં તિવિધમ્પિ સમોધાનપરિવાસં સઙ્ખેપતો દસ્સેતું ‘‘તત્થા’’તિઆદિમાહ. અન્તરાપત્તિં આપજ્જિત્વા પટિચ્છાદેન્તસ્સાતિ યો પરિવાસં ગહેત્વા અનિક્ખિત્તવત્તો હુત્વા પરિવસન્તો અપરિનિટ્ઠિતેયેવ પરિવાસે અન્તરા વેમજ્ઝે સઙ્ઘાદિસેસાપત્તિં આપજ્જિત્વા પટિચ્છાદેતિ, તસ્સ. પરિવુત્થદિવસેતિ લક્ખણવચનમેતં, તેન ‘‘માનત્તચિણ્ણદિવસે ચા’’તિપિ વુત્તમેવ હોતિ. મક્ખેત્વાતિ ઞત્તિચતુત્થેન કમ્મેન મૂલાય પટિકસ્સનવસેન મક્ખેત્વા. સમોદહિત્વાતિ મૂલાપત્તિટ્ઠાને ઠપેત્વા, પક્ખિપિત્વાતિ અત્થો. દાતબ્બપરિવાસોતિ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો’’તિઆદિના ઞત્તિચતુત્થેન કમ્મેન દાતબ્બપરિવાસો. ઇદં વુત્તં હોતિ – યો પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવાસં ગહેત્વા પરિવસન્તો (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨; વિ. સઙ્ગ. અટ્ઠ. ૨૪૩) વા માનત્તારહો વા માનત્તં ચરન્તો વા અબ્ભાનારહો વા અનિક્ખિત્તવત્તો અઞ્ઞં આપત્તિં આપજ્જિત્વા પુરિમાપત્તિયા સમા વા ઊનતરા વા રત્તિયો પટિચ્છાદેતિ, તસ્સ મૂલાય પટિકસ્સનેન તે પરિવુત્થદિવસે ચ માનત્તચિણ્ણદિવસે ચ સબ્બે ઓધુનિત્વા અદિવસે કત્વા પચ્છા આપન્નાપત્તિં મૂલાપત્તિયં સમોધાય પરિવાસો દાતબ્બોતિ.

સચે પન અન્તરાપત્તિ મૂલાપત્તિતો અતિરેકપ્પટિચ્છન્ના હોતિ (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૧૦૨), તં મૂલાપત્તિં કત્વા તત્થ ઇતરં સમોધાય પરિવાસો દાતબ્બો. સચે પન અન્તરાપત્તિ અપ્પટિચ્છન્ના હોતિ, મૂલાય પટિકસ્સનં અકત્વા પુબ્બે ગહિતપરિવાસેનેવ પરિવસિતબ્બં.

યા એકા વા…પે… સબ્બચિરપ્પટિચ્છન્નાયોતિ યા એકા વા આપત્તિ સબ્બચિરપ્પટિચ્છન્ના, યા દ્વે વા તિસ્સો વા સમ્બહુલા વા આપત્તિયો સબ્બચિરપ્પટિચ્છન્નાયોતિ અત્થો. તાસન્તિ સબ્બચિરપ્પટિચ્છન્નાનં આપત્તીનં. દાનવિધિ પનસ્સ ખન્ધકે વુત્તનયેનેવ વેદિતબ્બો.

યસ્સ પન સતં આપત્તિયો દસાહપટિચ્છન્ના, અપરમ્પિ સતં આપત્તિયો દસાહપટિચ્છન્ના, અપરમ્પિ સતં આપત્તિયો દસાહપટિચ્છન્નાતિ એવં દસક્ખત્તું કત્વા આપત્તિસહસ્સં દિવસસતપટિચ્છન્નં હોતિ, તેન કિં કાતબ્બન્તિ? સબ્બં સમોદહિત્વા દસ દિવસે પરિવસિતબ્બં. એવં એકેનેવ દસાહેન દિવસસતમ્પિ પરિવસિતમેવ હોતિ. વુત્તમ્પિ ચેતં –

‘‘દસસતં રત્તિસતં, આપત્તિયો છાદયિત્વાન;

દસ રત્તિયો વસિત્વાન, મુચ્ચેય્ય પારિવાસિકો’’તિ. (પરિ. ૪૭૭);

અયં અગ્ઘસમોધાનો નામ.

ઇદાનિ મિસ્સકસમોધાનં નિદ્દિસિતું ‘‘મિસ્સકસમોધાનો નામા’’તિઆદિમાહ. તત્રાયં નયો –

‘‘અહં, ભન્તે, સમ્બહુલા સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં એકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં, એકં કાયસંસગ્ગં, એકં દુટ્ઠુલ્લવાચં, એકં અત્તકામં, એકં સઞ્ચરિત્તં, એકં કુટિકારકં, એકં વિહારકારકં, એકં દુટ્ઠદોસં, એકં અઞ્ઞભાગિયં, એકં સઙ્ઘભેદં, એકં ભેદાનુવત્તકં, એકં દુબ્બચં, એકં કુલદૂસકં, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં તાસં આપત્તીનં સમોધાનપરિવાસં યાચામી’’તિ –

તિક્ખત્તું યાચાપેત્વા તદનુરૂપાય કમ્મવાચાય પરિવાસો દાતબ્બો. એત્થ ચ ‘‘સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિં નાનાવત્થુકાયો’’તિપિ ‘‘સઙ્ઘાદિસેસા આપત્તિયો આપજ્જિ’’ન્તિપિ એવં પુબ્બે વુત્તનયેન વત્થુવસેનપિ ગોત્તવસેનપિ નામવસેનપિ આપત્તિવસેનપિ યોજેત્વા કમ્મવાચં કાતું વટ્ઠતિયેવાતિ. અયં મિસ્સકસમોધાનો. સબ્બપરિવાસકમ્મવાચાવસાને પન નિક્ખિત્તાનિક્ખિત્તવત્તાદિકથા પુરિમનયેનેવ વેદિતબ્બા. તિવિધેપિ સમોધાનપરિવાસે અત્થમત્તસ્સેવ વુત્તત્તા, વિનિચ્છયાદીનં વા અનામટ્ઠત્તા ‘‘અયં તિવિધેપિ સમોધાનપરિવાસે સઙ્ખેપકથા’’તિ વુત્તં. મહાવિસયત્તા સમોધાનવિચારણાય સા નિરવસેસા કુતો લદ્ધબ્બાતિ આહ ‘‘વિત્થારો’’તિઆદિ.

છારત્તન્તિ રા સદ્દો તીયતિ છિજ્જતિ એત્થાતિ રત્તિ, સત્તાનં સદ્દસ્સ વૂપસમનકાલોતિ અત્થો, છ રત્તિયો સમાહટા, છન્નં રત્તીનં વા સમાહારો છરત્તં, છરત્તમેવ છારત્તં, અવયવબ્યતિરેકેન સમુદાયસ્સાભાવતો છ રત્તિયોતિ અત્થો વુત્તો.

પરિવાસં અદત્વા માનત્તમેવ દાતબ્બન્તિ યસ્મા આપત્તિ અપ્પટિચ્છન્ના, યસ્મા ચ આપન્નભાવેનેવ માનત્તારહો હોતિ, તસ્મા પરિવાસં અદત્વા કેવલં માનત્તમેવ દાતબ્બં. યં પટિચ્છન્નાય આપત્તિયા પરિવુત્થપરિવાસસ્સ દીયતિ, ઇદં પટિચ્છન્નમાનત્તં નામાતિ આહ ‘‘યસ્સ પટિચ્છન્ના હોતી’’તિઆદિ. ઇદન્તિ પટિચ્છન્નમાનત્તં. ઇધાતિ ઇમસ્મિં વાક્યે. કથં પન તેસં દ્વિન્નં માનત્તાનં દાનવિધિ ચ વિનિચ્છયકથા ચ વેદિતબ્બાતિ આહ ‘‘ઉભિન્નમ્પિ પના’’તિઆદિ.

અયન્તિ વક્ખમાનં સન્ધાયાહ. પરિવાસે વુત્તપ્પકારં પદેસન્તિ પરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપતો, અપરિક્ખિત્તસ્સ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનતો દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વા મહામગ્ગતો ઓક્કમ્મ ગુમ્બેન વા વતિયા વા પટિચ્છન્નટ્ઠાનં. સમાદિયિત્વાતિ અન્તોઅરુણેયેવ સમાદિયિત્વા. આરોચેત્વાતિ –

‘‘અહં, ભન્તે, એકં આપત્તિં આપજ્જિં સઞ્ચેતનિકં સુક્કવિસ્સટ્ઠિં અપ્પટિચ્છન્નં, સોહં, ભન્તે, સઙ્ઘં એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા અપ્પટિચ્છન્નાય છારત્તં માનત્તં યાચિં, તસ્સ મે સઙ્ઘો એકિસ્સા આપત્તિયા સઞ્ચેતનિકાય સુક્કવિસ્સટ્ઠિયા અપ્પટિચ્છન્નાય છારત્તં માનત્તં અદાસિ, સોહં માનત્તં ચરામિ, વેદયામહં, ભન્તે, વેદયતી’તિ મં સઙ્ઘો ધારેતૂ’’તિઆદિના (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૯૭) –

આપત્તિદિવસાનુરૂપં આરોચેત્વા. ઇમઞ્ચ પન અત્થં ગહેત્વા (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૯૭) યાય કાયચિ ભાસાય આરોચેતું વટ્ટતિયેવ. આરોચિતકાલતો પટ્ઠાય ચ એકં ભિક્ખું ઠપેત્વા સેસેહિ સતિ કરણીયે ગન્તુમ્પિ વટ્ટતિ. અરુણે ઉટ્ઠિતે તસ્સ ભિક્ખુસ્સ સન્તિકે વત્તં નિક્ખિપિતબ્બં. સચે સોપિ કેનચિ કમ્મેન પુરે અરુણેયેવ ગચ્છતિ, અઞ્ઞં વિહારતો નિક્ખન્તં વા આગન્તુકં વા યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ સન્તિકે આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. અયઞ્ચ યસ્મા ગણસ્સ આરોચેત્વા, ભિક્ખૂનઞ્ચ અત્થિભાવં સલ્લક્ખેત્વાવ વસિ, તેનસ્સ ઊને ગણે ચરણદોસો વા વિપ્પવાસો વા ન હોતિ. સચે પન કઞ્ચિ ન પસ્સતિ, વિહારં ગન્ત્વા યં પઠમં પસ્સતિ, તસ્સ આરોચેત્વા નિક્ખિપિતબ્બં. તેનાહ ‘‘તતો તેસુ ગતેસુ વા અગતેસુ વા પુરિમનયેન પટિપજ્જિતબ્બ’’ન્તિ.

યત્થ સિયાતિ યસ્સં સમાનસંવાસકસીમાયં વીસતિગણો ભિક્ખુસઙ્ઘો અત્થિ. અવ્હાતબ્બોતિ અબ્ભાનકમ્મવસેન પક્કોસિતબ્બો. અબ્ભાનકમ્મં પન કથન્તિ આહ ‘‘અબ્ભાનકમ્મં પના’’તિઆદિ. પાળિવસેનાતિ ‘‘સુણાતુ મે, ભન્તે, સઙ્ઘો’’તિઆદિના (ચૂળવ. ૧૦૧) પાળિવસેન. વિનિચ્છયવસેનાતિ ‘‘અબ્ભન્તેહિ ચ પઠમં અબ્ભાનારહો કાતબ્બો. અયઞ્હિ નિક્ખિત્તવત્તત્તા પકતત્તટ્ઠાને ઠિતો, પકતત્તસ્સ ચ અબ્ભાનં કાતું ન વટ્ટતિ, તસ્મા વત્તં સમાદપેતબ્બો. વત્તે સમાદિન્ને અબ્ભાનારહો હોતિ. તેનાપિ વત્તં સમાદિયિત્વા આરોચેત્વા અબ્ભાનં યાચિતબ્બં. અનિક્ખિત્તવત્તસ્સ પન વત્તસમાનકિચ્ચં નત્થિ. સો હિ છારત્તાતિક્કમેનેવ અબ્ભાનારહો હોતી’’તિઆદિના (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૯૭) વિનિચ્છયવસેન. તં પનેતં સબ્બં પરિવાસાદિકમ્મં પાળિવસેન (ચૂળવ. ૭૫) ચ અટ્ઠકથાવસેન (ચૂળવ. અટ્ઠ. ૭૫, ૯૭) ચ સુવિઞ્ઞેય્યત્તા અતિવિત્થારભયેન ન વિત્થારયિમ્હ, અત્થિકેહિ પન તતોવ ગહેતબ્બં. ઇમસ્સ પન કમ્મસ્સ વીસતિવગ્ગકરણીયત્તા તતો ઊનતરેન કતં કુપ્પતિ. તેનાહ ‘‘એકેનાપિ ચે…પે… અનબ્ભિતો’’તિ. અયન્તિ અયં યથાવુત્તા. સામીચીતિ વત્તં.

ઇતિ કઙ્ખાવિતરણિયા પાતિમોક્ખવણ્ણનાય

વિનયત્થમઞ્જૂસાયં લીનત્થપ્પકાસનિયં

સઙ્ઘાદિસેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.