૧. ઉસ્સયવાદિકાસિક્ખાપદવણ્ણના

માનુસ્સયવસેન કોધૂસ્સયવસેનાતિ બાહુલ્લનયેન વુત્તં. તેનેવ વક્ખતિ ‘‘તિચિત્તં તિવેદન’’ન્તિ. અડ્ડકરણત્થાયાતિ એત્થ અડ્ડોતિ વોહારિકવિનિચ્છયો વુચ્ચતિ. યં પબ્બજિતા ‘‘અધિકરણ’’ન્તિપિ વદન્તિ, તસ્સ કરણત્થાય વોહારિકવિનિચ્છયત્થાયાતિ વુત્તં હોતિ. વીતિક્કમક્ખણેયેવાતિ વત્થુજ્ઝાચારક્ખણેયેવ, ન તતિયાય સમનુભાસનાયાતિ અધિપ્પાયો. ભિક્ખુનિં સઙ્ઘતો નિસ્સારેતીતિ આપન્નં ભિક્ખુનિં ભિક્ખુનિસઙ્ઘમ્હા નિસ્સારેતિ. હેતુમ્હિ ચાયં કત્તુવોહારો ‘‘નિસ્સારણહેતુભૂતધમ્મો ‘નિસ્સારણીયો’તિ વુત્તો’’તિ કત્વા.

યત્થ ઠિતાયાતિ ઉપસ્સયભિક્ખાચારમગ્ગાદીસુ યસ્મિં ઠાને ઠિતાય. તતો પટ્ઠાય ગચ્છન્તિયાતિ તતો પટ્ઠાય વોહારિકાનં સન્તિકં ગચ્છન્તિયા. દુતિયેતિ દુતિયારોચને. તેનાતિ ઉપાસકેન. એવં વુત્તાયાતિ ‘‘મમ ચ તવ ચ કથં ત્વંયેવ આરોચેહી’’તિ વુત્તાય. અઞ્ઞેન કથાપેતીતિ કપ્પિયકારકેન કથાપેતિ. યથા વા તથા વા હિ આરોચિયમાનેતિ કપ્પિયકારકો વા ભિક્ખુનિયા કથં પઠમં આરોચેતુ, ઇતરો વા અત્તનો કથં (પાચિ. અટ્ઠ. ૬૭૯). કપ્પિયકારકો વા ઉભિન્નમ્પિ કથં, ઇતરો વા ઉભિન્નમ્પિ કથં આરોચેતૂતિ એવં યથા તથા આરોચિયમાને. ઉભિન્નમ્પિ પન કથં સુત્વાતિ યથા તથા વા આરોચિતં પન ઉભિન્નમ્પિ કથં સુત્વા.

આકડ્ઢિયમાના ગચ્છતીતિ વુચ્ચમાના વોહારિકાનં સન્તિકં ગચ્છતિ, ઇમસ્સ ‘‘તસ્સા અનાપત્તી’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. એવં સેસેસુપિ. રક્ખં યાચતીતિ ધમ્મિકં રક્ખં યાચતિ. ઇદાનિ યથા યાચિતા રક્ખા ધમ્મિકા હોતિ, તં દસ્સેતું ‘‘ઉપસ્સયે અઞ્ઞેહિ કતં અનાચારં અનોદિસ્સ આચિક્ખન્તી’’તિ વુત્તં. તત્થ અતીતં આરબ્ભ અત્થિ ઓદિસ્સ આચિક્ખના (પાચિ. અટ્ઠ. ૬૭૯), અત્થિ અનોદિસ્સ આચિક્ખના, અનાગતં આરબ્ભાપિ અત્થિ ઓદિસ્સ આચિક્ખના, અત્થિ અનોદિસ્સ આચિક્ખના.

કથં અતીતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ? ભિક્ખુનુપસ્સયે ગામદારકા, ધુત્તાદયો વા યે કેચિ અનાચારં વા આચરન્તિ, રુક્ખં વા છિન્દન્તિ, ફલાફલં વા હરન્તિ, પરિક્ખારે વા અચ્છિન્દન્તિ. ભિક્ખુની વોહારિકે ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘અમ્હાકં ઉપસ્સયે ઇદં નામ કત’’ન્તિ વદતિ. ‘‘કેના’’તિ વુત્તે ‘‘અસુકેન ચ અસુકેન ચા’’તિ આચિક્ખતિ. એવં અતીતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ, સા ન વટ્ટતિ. તઞ્ચે સુત્વા તે વોહારિકા તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં ભિક્ખુનિયા ગીવા હોતિ. ‘‘દણ્ડં ગણ્હિસ્સન્તી’’તિ અધિપ્પાયેપિ સતિ ગીવાયેવ હોતિ. સચે પન તસ્સ ‘‘દણ્ડં ગણ્હથા’’તિ વદતિ, પઞ્ચમાસકમત્તે ગહિતે પારાજિકં હોતિ.

તેહિ ‘‘કેના’’તિ વુત્તે પન ‘‘અસુકેના’તિ વત્તું અમ્હાકં ન વટ્ટતિ, તુમ્હેયેવ જાનિસ્સથ. કેવલઞ્હિ મયં રક્ખં યાચામ, તં નો દેથ, અવહટભણ્ડમ્પિ આહરાપેથા’’તિ વત્તબ્બં. એવં અનોદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ, સા વટ્ટતિ. એવં વુત્તે સચેપિ તે વોહારિકા તે કારકે ગવેસિત્વા તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં સાપતેય્યમ્પિ ગહિતં, ભિક્ખુનિયા નેવ ગીવા, ન આપત્તિ.

પરિક્ખારં હરન્તે દિસ્વા તેસં અનત્થકામતાય ‘‘ચોરો ચોરો’’તિ વત્તુમ્પિ ન વટ્ટતિ. એવં વુત્તેપિ હિ યં તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં ભિક્ખુનિયા ગીવા હોતિ. અત્તનો વચનકરં પન ‘‘ઇમિના મે પરિક્ખારો ગહિતો, તં આહરાપેહિ, મા ચસ્સ દણ્ડં કરોથા’’તિ વત્તું વટ્ટતિ. દાસદાસિવાપિઆદીનં અત્થાય અડ્ડં કરોન્તિ, અયં અકપ્પિયઅડ્ડો નામ, ન વટ્ટતિ.

કથં અનાગતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ? વુત્તનયેનેવ પરેહિ અનાચારાદીસુ કતેસુ ભિક્ખુની વોહારિકે એવં વદતિ ‘‘અમ્હાકં ઉપસ્સયે ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કરોન્તિ, રક્ખં નો દેથ આયતિં અકરણત્થાયા’’તિ. ‘‘કેન એવં કત’’ન્તિ વુત્તે ‘‘અસુકેન ચ અસુકેન ચા’’તિ આચિક્ખતિ. એવં અનાગતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ, સાપિ ન વટ્ટતિ. તેસઞ્હિ દણ્ડે કતે પુરિમનયેનેવ સબ્બં ભિક્ખુનિયા ગીવા. સેસં પુરિમસદિસમેવ.

સચે પન વોહારિકા ભિક્ખુનુપસ્સયે એવરૂપં અનાચારં કરોન્તાનં ‘‘ઇમં નામ દણ્ડં કરોમા’’તિ ભેરિં ચરાપેત્વા આણાય અતિટ્ઠમાને પરિયેસિત્વા દણ્ડં કરોન્તિ, ભિક્ખુનિયા નેવ ગીવા, ન આપત્તિ.

યો ચાયં ભિક્ખુનીનં વુત્તો, ભિક્ખૂનમ્પિ એસેવ નયો. ભિક્ખુનોપિ હિ ઓદિસ્સ આચિક્ખના ન વટ્ટતિ, યં તથા આચિક્ખિતે તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, તં સબ્બં ગીવા હોતિ. વુત્તનયેનેવ દણ્ડં ગણ્હાપેન્તસ્સ પારાજિકં. યો પન ‘‘દણ્ડં કરિસ્સન્તી’’તિ જાનન્તોપિ અનોદિસ્સ કથેતિ, તે ચ પરિયેસિત્વા દણ્ડં કરોન્તિયેવ, ન દોસો. વિહારસીમાય રુક્ખાદીનિ છિન્દન્તાનં વાસિફરસુઆદીનિ ગહેત્વા પાસાણે કોટ્ટેન્તિ, ન વટ્ટતિ. સચે ધારા ભિજ્જતિ, કારાપેત્વા દાતબ્બા. ઉપધાવિત્વા તેસં પરિક્ખારે ગણ્હન્તિ, તમ્પિ ન કાતબ્બં. લહુપરિવત્તઞ્હિ ચિત્તં, થેય્યચેતનાય ઉપ્પન્નાય મૂલચ્છેજ્જમ્પિ ગચ્છેય્ય.

ઉસ્સયવાદિકાસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.