સઙ્ઘાદિસેસકણ્ડં

૧. ઉસ્સયવાદિકાસિક્ખાપદવણ્ણના

માનુસ્સયવસેન કોધૂસ્સયવસેનાતિ બાહુલ્લનયેન વુત્તં. તેનેવ વક્ખતિ ‘‘તિચિત્તં તિવેદન’’ન્તિ. અડ્ડકરણત્થાયાતિ એત્થ અડ્ડોતિ વોહારિકવિનિચ્છયો વુચ્ચતિ. યં પબ્બજિતા ‘‘અધિકરણ’’ન્તિપિ વદન્તિ, તસ્સ કરણત્થાય વોહારિકવિનિચ્છયત્થાયાતિ વુત્તં હોતિ. વીતિક્કમક્ખણેયેવાતિ વત્થુજ્ઝાચારક્ખણેયેવ, ન તતિયાય સમનુભાસનાયાતિ અધિપ્પાયો. ભિક્ખુનિં સઙ્ઘતો નિસ્સારેતીતિ આપન્નં ભિક્ખુનિં ભિક્ખુનિસઙ્ઘમ્હા નિસ્સારેતિ. હેતુમ્હિ ચાયં કત્તુવોહારો ‘‘નિસ્સારણહેતુભૂતધમ્મો ‘નિસ્સારણીયો’તિ વુત્તો’’તિ કત્વા.

યત્થ ઠિતાયાતિ ઉપસ્સયભિક્ખાચારમગ્ગાદીસુ યસ્મિં ઠાને ઠિતાય. તતો પટ્ઠાય ગચ્છન્તિયાતિ તતો પટ્ઠાય વોહારિકાનં સન્તિકં ગચ્છન્તિયા. દુતિયેતિ દુતિયારોચને. તેનાતિ ઉપાસકેન. એવં વુત્તાયાતિ ‘‘મમ ચ તવ ચ કથં ત્વંયેવ આરોચેહી’’તિ વુત્તાય. અઞ્ઞેન કથાપેતીતિ કપ્પિયકારકેન કથાપેતિ. યથા વા તથા વા હિ આરોચિયમાનેતિ કપ્પિયકારકો વા ભિક્ખુનિયા કથં પઠમં આરોચેતુ, ઇતરો વા અત્તનો કથં (પાચિ. અટ્ઠ. ૬૭૯). કપ્પિયકારકો વા ઉભિન્નમ્પિ કથં, ઇતરો વા ઉભિન્નમ્પિ કથં આરોચેતૂતિ એવં યથા તથા આરોચિયમાને. ઉભિન્નમ્પિ પન કથં સુત્વાતિ યથા તથા વા આરોચિતં પન ઉભિન્નમ્પિ કથં સુત્વા.

આકડ્ઢિયમાના ગચ્છતીતિ વુચ્ચમાના વોહારિકાનં સન્તિકં ગચ્છતિ, ઇમસ્સ ‘‘તસ્સા અનાપત્તી’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધો. એવં સેસેસુપિ. રક્ખં યાચતીતિ ધમ્મિકં રક્ખં યાચતિ. ઇદાનિ યથા યાચિતા રક્ખા ધમ્મિકા હોતિ, તં દસ્સેતું ‘‘ઉપસ્સયે અઞ્ઞેહિ કતં અનાચારં અનોદિસ્સ આચિક્ખન્તી’’તિ વુત્તં. તત્થ અતીતં આરબ્ભ અત્થિ ઓદિસ્સ આચિક્ખના (પાચિ. અટ્ઠ. ૬૭૯), અત્થિ અનોદિસ્સ આચિક્ખના, અનાગતં આરબ્ભાપિ અત્થિ ઓદિસ્સ આચિક્ખના, અત્થિ અનોદિસ્સ આચિક્ખના.

કથં અતીતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ? ભિક્ખુનુપસ્સયે ગામદારકા, ધુત્તાદયો વા યે કેચિ અનાચારં વા આચરન્તિ, રુક્ખં વા છિન્દન્તિ, ફલાફલં વા હરન્તિ, પરિક્ખારે વા અચ્છિન્દન્તિ. ભિક્ખુની વોહારિકે ઉપસઙ્કમિત્વા ‘‘અમ્હાકં ઉપસ્સયે ઇદં નામ કત’’ન્તિ વદતિ. ‘‘કેના’’તિ વુત્તે ‘‘અસુકેન ચ અસુકેન ચા’’તિ આચિક્ખતિ. એવં અતીતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ, સા ન વટ્ટતિ. તઞ્ચે સુત્વા તે વોહારિકા તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં ભિક્ખુનિયા ગીવા હોતિ. ‘‘દણ્ડં ગણ્હિસ્સન્તી’’તિ અધિપ્પાયેપિ સતિ ગીવાયેવ હોતિ. સચે પન તસ્સ ‘‘દણ્ડં ગણ્હથા’’તિ વદતિ, પઞ્ચમાસકમત્તે ગહિતે પારાજિકં હોતિ.

તેહિ ‘‘કેના’’તિ વુત્તે પન ‘‘અસુકેના’તિ વત્તું અમ્હાકં ન વટ્ટતિ, તુમ્હેયેવ જાનિસ્સથ. કેવલઞ્હિ મયં રક્ખં યાચામ, તં નો દેથ, અવહટભણ્ડમ્પિ આહરાપેથા’’તિ વત્તબ્બં. એવં અનોદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ, સા વટ્ટતિ. એવં વુત્તે સચેપિ તે વોહારિકા તે કારકે ગવેસિત્વા તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં સાપતેય્યમ્પિ ગહિતં, ભિક્ખુનિયા નેવ ગીવા, ન આપત્તિ.

પરિક્ખારં હરન્તે દિસ્વા તેસં અનત્થકામતાય ‘‘ચોરો ચોરો’’તિ વત્તુમ્પિ ન વટ્ટતિ. એવં વુત્તેપિ હિ યં તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, સબ્બં ભિક્ખુનિયા ગીવા હોતિ. અત્તનો વચનકરં પન ‘‘ઇમિના મે પરિક્ખારો ગહિતો, તં આહરાપેહિ, મા ચસ્સ દણ્ડં કરોથા’’તિ વત્તું વટ્ટતિ. દાસદાસિવાપિઆદીનં અત્થાય અડ્ડં કરોન્તિ, અયં અકપ્પિયઅડ્ડો નામ, ન વટ્ટતિ.

કથં અનાગતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ? વુત્તનયેનેવ પરેહિ અનાચારાદીસુ કતેસુ ભિક્ખુની વોહારિકે એવં વદતિ ‘‘અમ્હાકં ઉપસ્સયે ઇદઞ્ચિદઞ્ચ કરોન્તિ, રક્ખં નો દેથ આયતિં અકરણત્થાયા’’તિ. ‘‘કેન એવં કત’’ન્તિ વુત્તે ‘‘અસુકેન ચ અસુકેન ચા’’તિ આચિક્ખતિ. એવં અનાગતં આરબ્ભ ઓદિસ્સ આચિક્ખના હોતિ, સાપિ ન વટ્ટતિ. તેસઞ્હિ દણ્ડે કતે પુરિમનયેનેવ સબ્બં ભિક્ખુનિયા ગીવા. સેસં પુરિમસદિસમેવ.

સચે પન વોહારિકા ભિક્ખુનુપસ્સયે એવરૂપં અનાચારં કરોન્તાનં ‘‘ઇમં નામ દણ્ડં કરોમા’’તિ ભેરિં ચરાપેત્વા આણાય અતિટ્ઠમાને પરિયેસિત્વા દણ્ડં કરોન્તિ, ભિક્ખુનિયા નેવ ગીવા, ન આપત્તિ.

યો ચાયં ભિક્ખુનીનં વુત્તો, ભિક્ખૂનમ્પિ એસેવ નયો. ભિક્ખુનોપિ હિ ઓદિસ્સ આચિક્ખના ન વટ્ટતિ, યં તથા આચિક્ખિતે તેસં દણ્ડં કરોન્તિ, તં સબ્બં ગીવા હોતિ. વુત્તનયેનેવ દણ્ડં ગણ્હાપેન્તસ્સ પારાજિકં. યો પન ‘‘દણ્ડં કરિસ્સન્તી’’તિ જાનન્તોપિ અનોદિસ્સ કથેતિ, તે ચ પરિયેસિત્વા દણ્ડં કરોન્તિયેવ, ન દોસો. વિહારસીમાય રુક્ખાદીનિ છિન્દન્તાનં વાસિફરસુઆદીનિ ગહેત્વા પાસાણે કોટ્ટેન્તિ, ન વટ્ટતિ. સચે ધારા ભિજ્જતિ, કારાપેત્વા દાતબ્બા. ઉપધાવિત્વા તેસં પરિક્ખારે ગણ્હન્તિ, તમ્પિ ન કાતબ્બં. લહુપરિવત્તઞ્હિ ચિત્તં, થેય્યચેતનાય ઉપ્પન્નાય મૂલચ્છેજ્જમ્પિ ગચ્છેય્ય.

ઉસ્સયવાદિકાસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૨. ચોરિવુટ્ઠાપિકાસિક્ખાપદવણ્ણના

મલ્લગણભટિપુત્તગણાદિકન્તિઆદીસુ (સારત્થ. ટી. પાચિત્તિય ૩.૬૮૩) મલ્લગણો નામ નારાયનભત્તિકો તત્થ તત્થ પાનીયટ્ઠપનપોક્ખરણિખણનાદિપુઞ્ઞકમ્મકારકો ગણો. ભટિપુત્તગણો નામ કુમારભત્તિકગણો. ધમ્મગણોતિ સાસનભત્તિકો અનેકપ્પકારપુઞ્ઞકમ્મકારકો ગણો. ગન્ધિકસેણીતિ અનેકપ્પકારસુગન્ધિવિકતિકારકો ગણો. દુસ્સિકસેણીતિ દુસ્સવાણિજસમૂહો, પેસકારગણોતિ અત્થો.

વુટ્ઠાપેન્તિયાતિ ઉપસમ્પાદેન્તિયા. કેનચિ કરણીયેન પક્કન્તાસુ ભિક્ખુનીસુ અગન્ત્વા ખણ્ડસીમં યથાનિસિન્નટ્ઠાનેયેવ અત્તનો નિસ્સિતકપરિસાય સદ્ધિં વુટ્ઠાપેન્તિયા વાચાચિત્તતો સમુટ્ઠાતિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૬૮૩), અઞ્ઞં સીમં વા નદિં વા ગન્ત્વા વુટ્ઠાપેન્તિયા કાયવાચાચિત્તતો સમુટ્ઠાતીતિ આહ ‘‘ચોરિવુટ્ઠાપનસમુટ્ઠાન’’ન્તિ. અનાપુચ્છા વુટ્ઠાપનવસેન કિરિયાકિરિયં. પઞ્ઞત્તિં અજાનન્તા અરિયાપિ વુટ્ઠાપેન્તીતિ વા કમ્મવાચાપરિયોસાને આપત્તિક્ખણે વિપાકાબ્યાકતસમઙ્ગિતાવસેન વા તિચિત્તં.

ચોરિવુટ્ઠાપિકાસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૩. એકગામન્તરગમનસિક્ખાપદવણ્ણના

અઞ્ઞો ગામો ગામન્તરં. નદિપારન્તિ નદિયા પારિમતીરં. ‘‘ગામન્તરં ગચ્છેય્યા’’તિ (પાચિ. ૬૮૭, ૬૯૧) વુત્તત્તા અઞ્ઞસ્મિં ગામેયેવ આપત્તિ, ન સકગામેતિ આહ ‘‘સકગામતો તાવા’’તિઆદિ. પરિક્ખેપે વા ઉપચારે વા અતિક્કન્તેતિ પરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપે વા અપરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપારહટ્ઠાને વા અતિક્કન્તે. દુતિયેન અતિક્કન્તમત્તેતિ દુતિયેન પાદેન ઇતરસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપે વા ઉપચારે વા અતિક્કન્તમત્તે. યેસુ પન પોત્થકેસુ ‘‘એકેન પાદેન ઇતરસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપે વા અતિક્કન્તે, ઉપચારે વા ઓક્કન્તે થુલ્લચ્ચયં, દુતિયેન અતિક્કન્તમત્તે, ઓક્કન્તમત્તે વા સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ પાઠો દિસ્સતિ, તત્થ ‘‘ઓક્કન્તે, ઓક્કન્તમત્તે વા’’તિ એતાનિ દ્વે પદાનિ પાળિયા વિરુજ્ઝન્તિ. ‘‘અપરિક્ખિત્તસ્સ ગામસ્સ ઉપચારં અતિક્કામેન્તિયા’’તિ (પાચિ. ૬૯૨) હિ પાળિ. તથા સમન્તપાસાદિકાયપિ વિરુજ્ઝન્તિ. તત્થ હિ –

‘‘પરિક્ખેપારહટ્ઠાનં એકેન પાદેન અતિક્કમતિ, થુલ્લચ્ચયં. દુતિયેન અતિક્કન્તમત્તે સઙ્ઘાદિસેસો. અપિચેત્થ સકગામતો…પે… એકેન પાદેન ઇતરસ્સ ગામસ્સ પરિક્ખેપે વા ઉપચારેવા અતિક્કન્તમત્તે થુલ્લચ્ચયં, દુતિયેન અતિક્કન્તમત્તે સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ –

વુત્તં. ‘‘પઠમં પાદં અતિક્કામેન્તિયા’’તિઆદિવચનતો (પાચિ. ૬૯૨) પદસા ગમનમેવ ઇધાધિપ્પેતન્તિ આહ ‘‘પદસા પવિસન્તિયા આપત્તી’’તિ. ઇમિના સચેપિ હત્થિપિટ્ઠિઆદીહિ વા ઇદ્ધિયા વા પવિસતિ, વટ્ટતિયેવાતિ દસ્સેતિ. અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારો પન સમન્તપાસાદિકાય (પાચિ. અટ્ઠ. ૬૯૨) વુત્તોતિ અધિપ્પાયો.

નદિપારગમને વુત્તલક્ખણાય નદિયાતિ ‘‘નદી નામ તિમણ્ડલં પટિચ્છાદેત્વા યત્થ કત્થચિ ઉત્તરન્તિયા અન્તરવાસકો તેમિયતી’’તિ (પાચિ. ૬૯૨) નદિપારગમનવિભઙ્ગે વુત્તલક્ખણાય નદિયા. નદિપારગમનવિભઙ્ગો હિ ઇધ નદિપારગમનસદ્દેન વુત્તો. પુન ઓરિમતીરમેવ પચ્ચુત્તરન્તિયા વાતિ પરતીરં ગન્તુકામતાય ઓતિણ્ણત્તા વુત્તં. ઇતરિસ્સા પન અયં પક્કન્તટ્ઠાને ઠિતા હોતિ, તસ્મા પરતીરં ગચ્છન્તિયા અનાપત્તિ. સચે સજ્ઝાયં વા પધાનં વા અઞ્ઞં વા કિઞ્ચિ કમ્મં કુરુમાના ‘‘પુરે અરુણેયેવ દુતિયિકાય સન્તિકં ગમિસ્સામી’’તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૬૯૨) આભોગં કરોતિ, અજાનન્તિયા એવ તસ્સા અરુણો ઉગ્ગચ્છતિ, અનાપત્તીતિ આહ ‘‘પુરે અરુણેયેવા’’તિઆદિ. અથ પન ‘‘યાવ અરુણુગ્ગમના ઇધેવ ભવિસ્સામી’’તિ વા અનાભોગેન વા વિહારસ્સ એકદેસે અચ્છતિ, દુતિયિકાય હત્થપાસં ન ઓતરતિ, અરુણુગ્ગમને સઙ્ઘાદિસેસો. હત્થપાસોયેવ હિ ઇધ પમાણં. હત્થપાસાતિક્કમે એકગબ્ભોપિ ન રક્ખતિ. તેનાહ ‘‘એકગબ્ભે…પે… આપત્તી’’તિ.

દસ્સનૂપચારં વા સવનૂપચારં વાતિ એત્થ દસ્સનૂપચારો નામ યત્થ ઠિતં દુતિયિકા પસ્સતિ. સવનૂપચારો નામ યત્થ ઠિતા મગ્ગમૂળ્હસદ્દેન વિય, ધમ્મસ્સવનારોચનસદ્દેન વિય ચ ‘‘અય્યે’’તિ સદ્દાયન્તિયા સદ્દં સુણાતિ. તસ્માતિ યસ્મા ઓહીયનં નામ દસ્સનૂપચારસવનૂપચારાનમઞ્ઞતરસ્સ વિજહનં, તસ્મા. અન્તોગામે પન ઓહીયનં વટ્ટતીતિ આહ ‘‘ઇન્દખીલાતિક્કમતો પટ્ઠાયા’’તિ આદિ. તત્થ ઇન્દખીલાતિક્કમતોતિ ઉમ્મારાતિક્કમતો. બહિગામેતિ ગામસ્સ બહિપદેસે. મગ્ગમૂળ્હા ઉચ્ચાસદ્દં કરોન્તીતિ આહ ‘‘મગ્ગમૂળ્હસદ્દેન વિયા’’તિ. મગ્ગમૂળ્હં અવ્હાયન્તસ્સ સદ્દેન વિયાતિપિ વદન્તિ. સદ્દાયન્તિયાતિ સદ્દં કરોન્તિયા. ‘‘સદ્દસ્સવનાતિક્કમે આપત્તિયેવા’’તિ ઇમિના દસ્સનૂપચારો એવરૂપે સવનૂપચારે વિજહિતે ન રક્ખતિ, જહિતમત્તેવ આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સાતિ દસ્સેતિ.

મગ્ગં ગચ્છન્તીતિ એકમગ્ગં ગચ્છન્તિ. સચે પુરિમાયો અઞ્ઞેન મગ્ગેન ગચ્છન્તિ, પક્કન્તા નામ હોન્તિ, અનાપત્તિયેવ. દ્વિન્નં ગચ્છન્તીનં એકા અનુબન્ધિતું અસક્કોન્તી ‘‘ગચ્છતુ અય’’ન્તિ ઓહીયતિ, ઇતરાપિ ‘‘ઓહીયતુ અય’’ન્તિ ગચ્છતિ, દ્વિન્નમ્પિ આપત્તિ. સચે પન ગચ્છન્તીસુ પુરિમાપિ અઞ્ઞં મગ્ગં ગણ્હાતિ, પચ્છિમાપિ અઞ્ઞં, એકા એકિસ્સા પક્કન્તટ્ઠાને તિટ્ઠતિ, દ્વિન્નમ્પિ અનાપત્તિ.

‘‘સઙ્ઘાદિસેસા ચતુરો’’તિ (પરિ. અટ્ઠ. ૪૭૯) અયં પઞ્હો અરુણુગ્ગમને ગામન્તરપરિયાપન્નં નદિપારં ઓક્કન્તભિક્ખુનિં સન્ધાય વુત્તો. સા હિ સકગામતો પચ્ચૂસસમયે નિક્ખમિત્વા અરુણુગ્ગમનકાલે વુત્તપ્પકારં નદિપારં ઓક્કન્તમત્તાવ રત્તિવિપ્પવાસગામન્તરનદિપારગમનગણમ્હાઓહીયનલક્ખણે એકપ્પહારેનેવ ચતુરો સઙ્ઘાદિસેસે આપજ્જતિ.

પક્ખસઙ્કન્તાય વાતિ તિત્થાયતનં સઙ્કન્તાય. અનન્તરાયેનાતિ હત્થિમોચનાદિઅન્તરાયં વિના.

એકગામન્તરગમનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૪. ઉક્ખિત્તકઓસારણસિક્ખાપદવણ્ણના

તસ્સેવ કારકસઙ્ઘસ્સાતિ યો ઉક્ખેપનીયકમ્મકારકો ગણો, તસ્સેવ કારકસઙ્ઘસ્સ. વત્તે વા વત્તન્તિન્તિ તેચત્તાલીસપ્પભેદે નેત્થારવત્તે વત્તમાનં.

ઉક્ખિત્તકઓસારણસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૫. ભોજનપ્પટિગ્ગહણપઠમસિક્ખાપદવણ્ણના

એકતોઅવસ્સુતેતિ પુગ્ગલસ્સ વા ભિક્ખુનિયા વા અવસ્સુતે. મહાપચ્ચરિયં પનેત્થ ‘‘ભિક્ખુનિયા અવસ્સુતભાવેતિ દટ્ઠબ્બ’’ન્તિ (પાચિ. અટ્ઠ. ૭૦૧) વુત્તં. તં ‘‘અનવસ્સુતોતિ જાનન્તી પટિગ્ગણ્હાતી’’તિ (પાચિ. ૭૦૩) ઇમાય પાળિયા ન સમેતિ. યદિ હિ પુગ્ગલસ્સ અવસ્સુતભાવો નપ્પમાણં, કિં ‘‘અનવસ્સુતોતિ જાનન્તી’’તિ ઇમિના વચનેન, ‘‘અનાપત્તિ ઉભતોઅનવસ્સુતા હોન્તિ, અનવસ્સુતા પટિગ્ગણ્હાતી’’તિ એત્તકમેવ વત્તબ્બં સિયા. ઉભોસુ અનવસ્સુતેસૂતિ પુગ્ગલો ચેવ ભિક્ખુની ચાતિ ઉભોસુ અનવસ્સુતેસુ ગણ્હન્તિયા સબ્બથાપિ અનાપત્તિ. ‘‘અનવસ્સુતો’’તિ વા ઞત્વા ગણ્હન્તિયાતિ સયં અનવસ્સુતા સમાના અવસ્સુતેપિ ‘‘અનવસ્સુતો અય’’ન્તિ સઞ્ઞાય તસ્સ હત્થતો પટિગ્ગણ્હન્તિયા. અથ સયં અનવસ્સુતાપિ અઞ્ઞં અવસ્સુતં વા અનવસ્સુતં વા ‘‘અવસ્સુતો’’તિ ઞત્વા પટિગ્ગણ્હાતિ, દુક્કટમેવ. વુત્તઞ્હેતં અનન્તરસિક્ખાપદે ‘‘કિસ્સ ત્વં, અય્યે, ન પટિગ્ગણ્હાસીતિ, અવસ્સુતા, અય્યેતિ, ત્વં પન, અય્યે, અવસ્સુતાતિ, નાહં, અય્યે, અવસ્સુતા’’તિ.

ભોજનપ્પટિગ્ગહણપઠમસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૬. ભોજનપ્પટિગ્ગહણદુતિયસિક્ખાપદવણ્ણના

દુક્કટાદિકા સઙ્ઘાદિસેસપરિયોસાના આપત્તિયો ઇમિના સિક્ખાપદેન ઉય્યોજિકાયેવ, ઇતરિસ્સા પન આપત્તિભેદો પઠમસિક્ખાપદેનાતિ આહ ‘‘સા એવં ઉય્યોજનેના’’તિઆદિ.

કુલાનુદ્દયતાયાતિ કુલાનુકમ્પકતાય.

ભોજનપ્પટિગ્ગહણદુતિયસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૭-૧૩. સઞ્ચરિત્તાદિસિક્ખાપદવણ્ણના

સત્તમાદીનિ ઉત્તાનત્થાનેવ.

સઞ્ચરિત્તાદિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

૧૪-૧૭. સઙ્ઘભેદકાદિસિક્ખાપદવણ્ણના

ભિક્ખુની સઙ્ઘં ન ભિન્દતીતિ કમ્મં, ઉદ્દેસો ચાતિ દ્વીહિ ભેદો, સો તાય સદ્ધિં નત્થીતિ ભિક્ખુની સઙ્ઘં ન ભિન્દતિ. ન કેવલં પરિવાસાભાવોયેવાતિ આહ ‘‘છાદનપચ્ચયાપી’’તિઆદિ. એત્થ ચ ‘‘છાદનપચ્ચયાપિ ન દુક્કટં આપજ્જતી’’તિ પાઠો દટ્ઠબ્બો, છાદનપચ્ચયાપિ દુક્કટં ન આપજ્જતીતિ અત્થો. એવઞ્ચ કત્વા –

‘‘આપજ્જતિ ગરુકં સાવસેસં;

છાદેતિ અનાદરિયં પટિચ્ચ;

ન ભિક્ખુની નો ચ ફુસેય્ય વજ્જં;

પઞ્હામેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૮૧) –

એત્થ ભિક્ખુનિનિસેધો ઉપપન્નો હોતિ. યેસુ પન પોત્થકેસુ ‘‘છાદનપચ્ચયા પન દુક્કટં આપજ્જતી’’તિ વિના ન-કારં પાઠો દિસ્સતિ, સો પમાદલેખોતિ દટ્ઠબ્બં. તસ્માતિ યસ્મા પરિવાસો નામ નત્થિ, તસ્મા. અત્તનો સીમં સોધેત્વા વિહારસીમાય વાતિ વિહારે બદ્ધસીમમેવ સન્ધાય વુત્તં. સોધેતું અસક્કોન્તીહીતિ વિહારસીમં સોધેતું અસક્કોન્તીહિ.

મુખમત્તનિદસ્સનન્તિ પવેસોપાયમત્તનિદસ્સનં. એત્થાહ – અથ કસ્મા યથા ભિક્ખુમાનત્તકથાય ‘‘પરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપતો, અપરિક્ખિત્તસ્સ વિહારસ્સ પરિક્ખેપારહટ્ઠાનતો દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમ્મા’’તિ (કઙ્ખા. અટ્ઠ. નિગમનવણ્ણના) વુત્તં, એવમવત્વા ‘‘ગામૂપચારતો ચ ભિક્ખૂનં વિહારૂપચારતો ચ દ્વે લેડ્ડુપાતે અતિક્કમિત્વા’’તિ ઇધ વુત્તન્તિ? તત્ર ચેકે વદન્તિ ‘‘ભિક્ખૂનં વુત્તપ્પકારં પદેસં અતિક્કમિત્વા ગામેપિ તં કમ્મં કાતું વટ્ટતિ, ભિક્ખુનીનં પન ગામે ન વટ્ટતિ, તસ્મા એવં વુત્ત’’ન્તિ. અપરે પન ભણન્તિ ‘‘ભિક્ખૂનમ્પિ ગામે ન વટ્ટતિ, ભિક્ખુવિહારો નામ પુબ્બેયેવ ગામૂપચારં અતિક્કમિત્વા તિટ્ઠતિ, તસ્મા ગામં અવત્વા વિહારૂપચારમેવ હેટ્ઠા વુત્તં. ભિક્ખુનીનં પન વિહારો ગામેયેવ, ન બહિ, તસ્મા ગામૂપચારઞ્ચ વિહારૂપચારઞ્ચ ઉભયમેવેત્થ દસ્સિતં. તસ્મા ઉભયત્થાપિ અત્થતો નાનાત્થં નત્થી’’તિ. વીમંસિત્વા યઞ્ચેત્થ યુજ્જતિ, તં ગહેતબ્બં.

તતો પટ્ઠાયાતિ આરોચિતકાલતો પટ્ઠાય.

સઙ્ઘભેદકાદિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઇતિ કઙ્ખાવિતરણિયા પાતિમોક્ખવણ્ણનાય

વિનયત્થમઞ્જૂસાયં લીનત્થપ્પકાસનિયં

ભિક્ખુનિપાતિમોક્ખે સઙ્ઘાદિસેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.