૧૦. દન્તપોનસિક્ખાપદવણ્ણના

દસમે અદિન્નન્તિ કાયેન વા કાયપ્પટિબદ્ધેન વા ગણ્હન્તસ્સ હત્થપાસે ઠત્વા કાયકાયપ્પટિબદ્ધનિસ્સગ્ગિયાનં અઞ્ઞતરેન ન દિન્નં, અપ્પટિગ્ગહિતકસ્સેતં નામં. અપ્પટિગ્ગહિતકઞ્હિ ભિક્ખુનો અત્તનો સન્તકમ્પિ અજ્ઝોહરિતું ન વટ્ટતિ. પટિગ્ગહિતં અન્તમસો વિસ્સાસિકસન્તકમ્પિ વટ્ટતિ, તસ્સ લક્ખણં વુત્તવિપલ્લાસેન વેદિતબ્બં. સચે હિ યો કોચિ અનુપસમ્પન્નો અન્તમસો તિરચ્છાનોપિ ભિક્ખુસ્સ વા ભિક્ખુનિયા વા હત્થપાસે ઠિતો કાયાદીનં અઞ્ઞતરેન દેતિ, તઞ્ચે ભિક્ખુના યેન કેનચિ સરીરાવયવેન વા, તપ્પટિબદ્ધેન વા, સંહારિમેન ચ અન્તમસો મઞ્ચેનાપિ, ધારેતું સમત્થેન ચ અન્તમસો અતત્થજાતકરુક્ખપણ્ણેનાપિ, સૂચિયા પરામટ્ઠમત્તેનાપિ પટિગ્ગહિતં, પટિગ્ગહિતમેવ હોતિ. પટિબદ્ધપ્પટિબદ્ધં નામ ઇધ નત્થિ, યમ્પિ નત્થુકરણિયા દિય્યમાનં નાસિકાય, અકલ્લકો વા મુખેન પટિગ્ગણ્હાતિ, સબ્બં વટ્ટતિ, આભોગમત્તમેવ હેત્થ પમાણં. પુબ્બાભોગે ચ સતિ પચ્છા નિદ્દાયન્તસ્સ પત્તે દિન્નમ્પિ હત્થપાસે સતિ પટિગ્ગહિતમેવ હોતિ. યમ્પિ ‘‘પત્તેન પટિગ્ગણ્હિસ્સામી’’તિ નિસિન્નસ્સેવ હત્થે પતતિ, તં વટ્ટતિયેવ. અભિહટભાજનતો પતિતરજમ્પિ વટ્ટતિ, તત્થ ઠિતનિસિન્નનિપન્નાનં પવારણાસિક્ખાપદે વુત્તનયેનેવ હત્થપાસો વેદિતબ્બો.

સચે પન દાયકપ્પટિગ્ગાહકેસુ એકો આકાસે હોતિ, એકો ભૂમિયં, ભૂમટ્ઠસ્સ સીસેન આકાસટ્ઠસ્સ ચ ઠપેત્વા દાતું વા ગહેતું વા પસારિતહત્થં યં આસન્નતરં અઙ્ગં, તસ્સ ઓરિમન્તેન હત્થપાસપ્પમાણં પરિચ્છિન્દિતબ્બં. સચેપિ એકો કૂપે હોતિ, એકો કૂપતટે, એકો વા રુક્ખે, એકો પથવિયં, વુત્તનયેનેવ હત્થપાસપ્પમાણં પરિચ્છિન્દિતબ્બં. તસ્મિં ઠત્વા સચેપિ દ્વે તયો વા સામણેરા યં મજ્ઝિમો પુરિસો ઉક્ખિપિતું સક્કોતિ, એવરૂપં ભારં પવટ્ટેન્તા ભિક્ખુનો ભૂમિયં ઠપિતહત્થં આરોપેન્તિ, ઉક્ખિપિત્વા વા ભિક્ખુનો પસારિતહત્થે એકદેસેનાપિ ઠપેન્તિ, તં પટિગ્ગહિતમેવ હોતિ. યં પન પિણ્ડાય ચરન્તસ્સ પત્તે રજં પતતિ, તં અપ્પટિગ્ગહિતમેવ હોતિ, તસ્મા પટિગ્ગહેત્વાવ ભિક્ખા ગણ્હિતબ્બા. અપ્પટિગ્ગહેત્વા ગણ્હન્તસ્સ વિનયદુક્કટં, તં પન પુન પટિગ્ગહેત્વા ભુઞ્જન્તસ્સ અનાપત્તિ. સચે ‘‘પટિગ્ગહેત્વા દેથા’’તિ વુત્તે વચનં અસ્સુત્વા વા અનાદિયિત્વા વા ભિક્ખં દેન્તિયેવ, વિનયદુક્કટા મુચ્ચતિ, પુન પટિગ્ગહેત્વા અઞ્ઞા ભિક્ખા પટિગ્ગહેતબ્બા. સચે મહાવાતો તતો તતો રજં પાતેતિ, ન સક્કા હોતિ ભિક્ખં ગહેતું, ‘‘અનુપસમ્પન્નસ્સ દસ્સામી’’તિ સુદ્ધચિત્તેન આભોગં કત્વા ગણ્હિતું વટ્ટતિ. તં અનુપસમ્પન્નસ્સ દત્વા પુન તેન દિન્નં વા તસ્સ વિસ્સાસેન વા પટિગ્ગહેત્વા ભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. અસ્સુખેળસિઙ્ઘાણિકાદીસુ યં ઠાનતો ચવિત્વા હત્થે વા પત્તે વા પતતિ, તં પટિગ્ગહેતબ્બં, અઙ્ગલગ્ગં પટિગ્ગહિતમેવ. પતન્તમ્પિ વોચ્છિન્નઞ્ચે અન્તરા ન ગહેતબ્બં, ઉગ્ગહિતકં નામ હોતિ, તં પચ્છા પટિગ્ગહિતમ્પિ ન વટ્ટતિ. યં પન ભેસજ્જં વા મૂલફલં વા માતાદીનં અત્થાય ગહેત્વા છાયત્થાય વા ફલિનિસાખં ઉક્ખિપિત્વા ગચ્છતિ, તતો યં ઇચ્છતિ, તં પુન પટિગ્ગહેત્વા પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. યો પન તત્થ જાતકફલિનિસાખાય વા વલ્લિયા વા ગહેત્વા ચાલેતિ. તસ્સ તતો લદ્ધં ફલં ન વટ્ટતિ, દુરુપચિણ્ણદુક્કટઞ્ચ આપજ્જતિ, અઞ્ઞસ્સ તં વટ્ટતિ, ફલિરુક્ખં પન અપસ્સયિતું વા આલમ્બિતું વા વટ્ટતિ, પટિગ્ગહેત્વા ઠપિતે યં અઞ્ઞં અઙ્કુરાદિ ઉપ્પજ્જતિ, પટિગ્ગહિતમેવ તં. યાવ હિ હત્થતો મુત્તે નિરપેક્ખો ન હોતિ, નિરપેક્ખતાય વા હત્થતો ન મુચ્ચતિ, તાવ ન પટિગ્ગહણં વિજહતિ, અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારો પન સમન્તપાસાદિકાયં વુત્તો.

મુખદ્વારન્તિ ગલનાળિકં. મુખેન વા હિ પવિટ્ઠં હોતુ, નાસિકાય વા, ગલેન અજ્ઝોહરણીયતાય સબ્બમ્પિ તં મુખદ્વારં પવેસિતમેવ હોતિ. આહારન્તિ યંકિઞ્ચિ યાવકાલિકં વા યામકાલિકં વા સત્તાહકાલિકં વા યાવજીવિકં વા. સબ્બઞ્હેતં અજ્ઝોહરણીયત્તા ‘આહારો’તિ વુચ્ચતિ, તત્થ સબ્બમ્પિ ધઞ્ઞં વા ધઞ્ઞાનુલોમં વા તાલનાળિકેરપનસલબુજઅલાબુકુમ્ભણ્ડપુસ્સફલતિપુસફલએળાલુકસઙ્ખાતં નવવિધં મહાફલઞ્ચેવ અપરણ્ણઞ્ચ, યઞ્ચઞ્ઞં વનમૂલપત્તપુપ્ફફલાદિ આહારત્થં ફરતિ, તં સબ્બં યાવ મજ્ઝન્હિકકાલો, તાવ પરિભુઞ્જિતબ્બતો યાવકાલિકં નામ. અમ્બપાનં જમ્બુપાનં ચોચપાનં મોચપાનં મધુકપાનં મુદ્દિકપાનં સાલૂકપાનં ફારુસકપાનન્તિ ઇમાનિ અટ્ઠ પાનાનિ, યાનિ ચ તેસં અનુલોમાનિ વેત્તતિન્તિણિકમાતુલુઙ્ગકપિટ્ઠકોસમ્બકરમન્દાદિખુદ્દકફલપાનાનિ, એતાનિ સબ્બાનિ અનુપસમ્પન્નેહિ સીતોદકેન મદ્દિત્વા કતાનિ આદિચ્ચપાકાનિ વા યાવ રત્તિયા પચ્છિમયામં નિદહિત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બતો યામકાલિકાનિ નામ. અવસેસેસુ અનુઞ્ઞાતફલપત્તપુપ્ફરસેસુપિ એસેવ નયો. સપ્પિઆદીનિ પઞ્ચ ભેસજ્જાનિ સત્તાહં નિદહિત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બતો સત્તાહકાલિકાનિ નામ. ઇદં પન યાવકાલિકાદિત્તયં કાલવિમુત્તઞ્ચ ઉદકં ઠપેત્વા અવસેસમૂલફલાફલાદિ યં નેવ ખાદનીયત્થં ન ભોજનીયત્થં ફરતિ, તં યાવજીવં નિદહિત્વા સતિ પચ્ચયે પરિભુઞ્જિતબ્બતો યાવજીવિકં નામ. આહરેય્યાતિ પવેસેય્ય. અઞ્ઞત્ર ઉદકદન્તપોનાતિ ઇદં અનાહારેપિ ઉદકે આહારસઞ્ઞાય, દન્તપોને ચ ‘‘મુખદ્વારં આહટં ઇદ’’ન્તિ સઞ્ઞાય કુક્કુચ્ચાયન્તાનં કુક્કુચ્ચવિનોદનત્થં વુત્તં. ઉદકઞ્હિ યથાસુખં પાતું, દન્તકટ્ઠઞ્ચ દન્તપોનપરિભોગેન પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. ઠપેત્વા પન ઇદં દ્વયં અવસેસં અજ્ઝોહરણત્થાય ગણ્હતો ગહણે દુક્કટં, અજ્ઝોહારે અજ્ઝોહારે પાચિત્તિયં, સચેપિ દન્તકટ્ઠરસો અજાનન્તસ્સ અન્તો પવિસતિ, પાચિત્તિયમેવ.

વેસાલિયં અઞ્ઞતરં ભિક્ખું આરબ્ભ અદિન્નં આહારં આહરણવત્થુસ્મિં પઞ્ઞત્તં, ‘‘અઞ્ઞત્ર ઉદકદન્તપોના’’તિ અયમેત્થ અનુપઞ્ઞત્તિ, સાધારણપઞ્ઞત્તિ, અનાણત્તિકં, તિકપાચિત્તિયં, પટિગ્ગહિતકે અપ્પટિગ્ગહિતસઞ્ઞિનો, વેમતિકસ્સ વા દુક્કટં. પટિગ્ગહિતસઞ્ઞિસ્સ, ઉદકદન્તપોને, ચત્તારિ મહાવિકટાનિ સતિ પચ્ચયે અસતિ કપ્પિયકારકે સામં ગહેત્વા પરિભુઞ્જન્તસ્સ, ઉમ્મત્તકાદીનઞ્ચ અનાપત્તિ. એત્થ દુબ્બચોપિ અસમત્થોપિ કપ્પિયકારકો અસન્તપક્ખેયેવ તિટ્ઠતિ, છારિકાય અસતિ સુક્ખદારું ઝાપેત્વા, તસ્મિઞ્ચ અસતિ અલ્લદારું રુક્ખતો છિન્દિત્વાપિ કાતું, મત્તિકત્થાય ચ પથવિં ખણિતુમ્પિ વટ્ટતિ, ઇદં પન ચતુબ્બિધમ્પિ મહાવિકટં કાલોદિસ્સં નામ સપ્પદટ્ઠક્ખણેયેવ સામં ગહેતું વટ્ટતિ, અઞ્ઞદા પટિગ્ગાહાપેત્વા પરિભુઞ્જિતબ્બં. અપ્પટિગ્ગહિતકતા, અનનુઞ્ઞાતતા, ધૂમાદિઅબ્બોહારિકાભાવો, અજ્ઝોહરણન્તિ ઇમાનેત્થ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ. સમુટ્ઠાનાદીનિ એળકલોમસદિસાનીતિ.

દન્તપોનસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ભોજનવગ્ગો ચતુત્થો.