૨. પઞ્હપુચ્છકવણ્ણના

ઇધ ઇમસ્મિં ‘‘સત્તિન્દ્રિયા અનારમ્મણા’’તિ એવં એકન્તાનારમ્મણત્તે વુચ્ચમાને ન આભટ્ઠં જીવિતિન્દ્રિયં ન ભાસિતં. ટીકાયં પન અનાભટ્ઠન્તિ કતસમાસં કત્વા વુત્તં. રૂપધમ્મેસુ સઙ્ગહિતતન્તિ ‘‘રૂપ’’ન્તિ ગણિતતં. અરૂપકોટ્ઠાસેન અરૂપભાવેન સિયાપક્ખે સઙ્ગહિતં. કસ્મા? તસ્સ પરિત્તારમ્મણાદિતા અત્થીતિ. યસ્મા પન રૂપારૂપમિસ્સકસ્સેવ વસેન સિયાપક્ખસઙ્ગહો યુત્તો, ન એકદેસસ્સ, તસ્મા એકદેસસ્સ તં અનિચ્છન્તો આહ ‘‘અધિપ્પાયો’’તિ. ઇદાનિ તમત્થં પકાસેતું ‘‘અરૂપકોટ્ઠાસેન પના’’તિઆદિ વુત્તં. નવત્તબ્બતાતિ પરિત્તારમ્મણાદિભાવેન નવત્તબ્બતા. કથં પન રૂપકોટ્ઠાસેનસ્સાનારમ્મણસ્સ નવત્તબ્બતાતિ ચોદનં સન્ધાયાહ ‘‘ન હિ અનારમ્મણ’’ન્તિઆદિ. ‘‘અવિજ્જમાનારમ્મણાનારમ્મણેસૂ’’તિ ઇમિના ‘‘અનારમ્મણા’’તિ બાહિરત્થસમાસો અયન્તિ દસ્સેતિ. નવત્તબ્બેસૂતિ સારમ્મણભાવેન નવત્તબ્બેસુ. અનારમ્મણત્તાતિ આરમ્મણરહિતત્તા. ‘‘નવિન્દ્રિયા સિયા પરિત્તારમ્મણા, સિયા મહગ્ગતારમ્મણા, સિયા અપ્પમાણારમ્મણા, સિયા ન વત્તબ્બા ‘પરિત્તારમ્મણા’તિપિ ‘મહગ્ગતારમ્મણા’તિપિ ‘અપ્પમાણારમ્મણા’તિપી’’તિઆદીસુ (વિભ. ૨૨૩) વિય ન સારમ્મણસ્સેવ નવત્તબ્બતં દસ્સેતિ. યથા ચ ન સારમ્મણસ્સેવ નવત્તબ્બતાપરિયાયો, અથ ખો અનારમ્મણસ્સાપીતિ સારમ્મણે નિયમાભાવો. એવં નવત્તબ્બં સારમ્મણમેવાતિ અયમ્પિ નિયમો નત્થીતિ દસ્સેન્તો ‘‘નવત્તબ્બસ્સ વા સારમ્મણત’’ન્તિ આહ. તસ્સ ન દસ્સેતીતિ સમ્બન્ધો. ‘‘ન હી’’તિઆદિના તમેવત્થં વિવરતિ.

તત્થ રૂપનિબ્બાનાનં સુખાદિસમ્પયુત્તભાવેન નવત્તબ્બતા, ન પરિત્તારમ્મણાદિભાવેનાતિ ચોદનં મનસિ કત્વા આહ ‘‘અથાપી’’તિઆદિ. તત્થ અથાપિ વત્તતીતિ સમ્બન્ધો. સિયા અનારમ્મણન્તિપિ વત્તબ્બં સિયાતિ અનારમ્મણં ધમ્માયતનં સારમ્મણેહિ વિસું કત્વા એવં વત્તબ્બં સિયા. નવત્તબ્બ-સદ્દો યદિ સારમ્મણેસ્વેવ વત્તેય્ય, ન ચેવં વુત્તં, અવચને ચ અઞ્ઞં કારણં નત્થીતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘ન હિ પઞ્હપુચ્છકે સાવસેસા દેસના અત્થી’’તિ. તસ્મા નવત્તબ્બ-સદ્દો અનારમ્મણેસુપિ વત્તતેવાતિ અધિપ્પાયો. યાપિ ‘‘અટ્ઠિન્દ્રિયા સિયા અજ્ઝત્તારમ્મણા’’તિ અજ્ઝત્તારમ્મણાદિભાવેન નવત્તબ્બતા વુત્તા, સા જીવિતિન્દ્રિયસ્સ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનકાલે પઠમારુપ્પવિઞ્ઞાણાભાવમત્તારમ્મણતં સન્ધાય વુત્તા, ન સારમ્મણસ્સેવ નવત્તબ્બતાદસ્સનત્થં, નાપિ અનારમ્મણસ્સ પરિત્તારમ્મણાદિભાવેન નવત્તબ્બતાભાવદસ્સનત્થન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘અટ્ઠિન્દ્રિયા સિયા અજ્ઝત્તારમ્મણાતિ એત્થ ચા’’તિઆદિમાહ. તત્થ સિયા અજ્ઝત્તારમ્મણાતીતિ ઇતિ-સદ્દો આદિઅત્થો. તેન અવસિટ્ઠપાળિસઙ્ગણ્હનેન ‘‘સિયા ન વત્તબ્બા ‘અજ્ઝત્તારમ્મણા’તિપિ ‘બહિદ્ધારમ્મણા’તિપિ ‘અજ્ઝત્તબહિદ્ધારમ્મણા’તિપી’’તિ ઇમાય પાળિયા વુત્તમત્થં જીવિતિન્દ્રિયસ્સ દસ્સેન્તો ‘‘જીવિતિન્દ્રિયસ્સ…પે… નવત્તબ્બતા વેદિતબ્બા’’તિ આહ, તં વુત્તત્થમેવ.

પઞ્હપુચ્છકવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઇન્દ્રિયવિભઙ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.