૧૦. દસકમાતિકાવણ્ણના

૭૬૦. ‘‘જાતિપચ્ચયા જરામરણન્તિ ઞાણં, અસતિ જાતિયા નત્થિ જરામરણન્તિ ઞાણં. અતીતમ્પિ અદ્ધાનં જાતિપચ્ચયા જરામરણન્તિ ઞાણં, અસતિ જાતિયા નત્થિ જરામરણન્તિ ઞાણં. અનાગતમ્પિ અદ્ધાનં જાતિપચ્ચયા જરામરણન્તિ ઞાણં, અસતિ જાતિયા નત્થિ જરામરણન્તિ ઞાણં. યમ્પિસ્સ તં ધમ્મટ્ઠિતિઞાણં, તમ્પિ ખયધમ્મં વયધમ્મં વિરાગધમ્મં નિરોધધમ્મન્તિ ઞાણં. ભવપચ્ચયા…પે… અવિજ્જાપચ્ચયા સઙ્ખારા…પે… નિરોધધમ્મ’’ન્તિ (સં. નિ. ૨.૩૪) એવમાગતાનિ સત્તસત્તતિ ઞાણાનિ. ‘‘જરામરણે ઞાણં, જરામરણસમુદયે ઞાણં, જરામરણનિરોધે ઞાણં, જરામરણનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ઞાણં. જાતિયા ઞાણં…પે… સઙ્ખારેસુ ઞાણં…પે… પટિપદાય ઞાણ’’ન્તિ (સં. નિ. ૨.૩૩) એવમાગતાનિ ચતુચત્તારીસં ઞાણાનિ. સુતમયઞાણાદીનિ અનાવરણઞાણપરિયોસાનાનિ પટિસમ્ભિદામગ્ગે (પટિ. મ. માતિકા ૧.૧ આદયો) આગતાનિ તેસત્તતિ ઞાણાનિ. તેનાહ ‘‘તેસત્તતિ પન…પે… ન સંયુત્તકે’’તિ. ‘‘સંયુત્તકે’’તિ વા ઇદં ‘‘સત્તસત્તતિ ઞાણાની’’તિ ઇમિના સમ્બન્ધિતબ્બં, ન ‘‘તેસત્તતી’’તિ ઇમિના. અઞ્ઞત્થ નિક્ખેપકણ્ડાદીસુ. યથા સમ્માપટિવેધાભાવતો મિચ્છાઞાણાદિ થુસરાસિમ્હિ નિખાતખાણુકો વિય આરમ્મણે ચઞ્ચલં હોતિ, ન એવં હોતિ યથાભૂતાવબોધકં ઞાણન્તિ આહ ‘‘યાથાવપટિવેધતો સયઞ્ચ અકમ્પિય’’ન્તિ. અધિબલકરણં ઉપત્થમ્ભનન્તિ તં પુગ્ગલે આરોપેન્તો આહ ‘‘પુગ્ગલઞ્ચ…પે… કરોતી’’તિ. વિસભાગધમ્મેસુ વા અકમ્પિયત્થો, સભાગધમ્મેસુ ઉપત્થમ્ભનત્થો વેદિતબ્બો.

અભિમુખં ગચ્છન્તીતિ ‘‘ઉપગચ્છન્તી’’તિ પદસ્સ અત્થવચનં. ઉપગમનઞ્ચેત્થ સબ્બઞ્ઞુતાય પટિજાનનમેવાતિ વુત્તં ‘‘પટિજાનનવસેના’’તિ. અટ્ઠ વા પરિસા ઉપસઙ્કમન્તીતિ એત્થાપિ પટિજાનનવસેન સબ્બઞ્ઞુતન્તિ યોજેતબ્બં. અટ્ઠસુ પરિસાસુ દસ્સિતઅકમ્પિયઞાણયુત્તોતિ સમ્બન્ધો.

ફલસમ્પત્તિપવત્તીતિ સપ્પુરિસૂપનિસ્સયાદીનં કારણસમ્પત્તીનં ફલભૂતાય પતિરૂપદેસવાસઅત્તસમ્માપણિધિઆદિસમ્પત્તિયા પવત્તનં. આદિ-સદ્દેન સુત્તસેસા સઙ્ગહિતા. તત્થ સપ્પુરિસૂપનિસ્સયાદિકે. કસ્મા પનેત્થ સમાને અત્થકિચ્ચે પટિવેધઞાણસ્સ વિય દેસનાઞાણસ્સાપિ યાવ અરહત્તમગ્ગા ઉપ્પજ્જમાનતા ન વુત્તાતિ ચોદનં સન્ધાયાહ ‘‘પટિવેધનિટ્ઠત્તા’’તિઆદિ. પટિવેધનિટ્ઠત્તાતિ પટિવેધસ્સ પરિયોસાનત્તા. તેનાતિ પટિવેધપરિયોસાનભૂતેન અરહત્તમગ્ગઞાણેન. તદધિગમેન હિ સમ્પત્તસકલસબ્બઞ્ઞુગુણો ભગવા અનન્તપટિભાનો અનુપમાય બુદ્ધલીળાય ધમ્મં દેસેતું સમત્થો અહોસિ. ‘‘પટિલદ્ધસ્સાપી’’તિ ઇમિના સબ્બથા લભાપકસ્સ પટિવેધાનુરૂપતા દેસનાઞાણસ્સ અસક્કુણેય્યાતિ દીપેતિ, તેન ચ પટિવેધનમત્તેનેત્થ અત્થસિદ્ધીતિ દસ્સેતિ. તેનાહ ‘‘દેસનાઞાણસ્સા’’તિઆદિ.

હાનભાગિયધમ્મન્તિ વા હાનભાગિયભાવસ્સ કારણં. કામસહગતસઞ્ઞાદિધમ્મન્તિ કામગુણારમ્મણં સઞ્ઞામનસિકારાદિં. પુબ્બેવ કતાભિસઙ્ખારાદિન્તિ ‘‘ચન્દે વા સૂરિયે વા એત્તકં ગતે વુટ્ઠહિસ્સામી’’તિઆદિના સમાપજ્જનતો પુબ્બે પવત્તચિત્તાભિસઙ્ખારપરિકમ્માદિં.

તદભાવગ્ગહણેનાતિ કિલેસાવરણાભાવગ્ગહણેન. ઠિતિન્તિ અત્થિભાવં. તબ્બિપરીતાયાતિ ‘‘નત્થિ દિન્ન’’ન્તિઆદિકાય મિચ્છાદિટ્ઠિયા. ઠાનાભાવન્તિ અપ્પવત્તિં, નત્થિભાવં વા. ઉપરીતિ ઇમિસ્સા બલાનં અનુક્કમકથાય ઉપરિ અનન્તરમેવ. વિપાકાવરણાભાવદસ્સનાદિકસ્સાતિ આદિ-સદ્દેન કમ્માવરણાભાવદસ્સનં સઙ્ગણ્હાતિ. ઇતરન્તિ અધિગમસ્સ અટ્ઠાનદસ્સનં. તંસહિતાનં ધાતૂનન્તિ રાગાદિસહિતાનં સભાવાનં. વેમત્તતા ચ તેસં પચ્ચયવિસેસસિદ્ધેન અવત્થાદિવિસેસેન વેદિતબ્બા. ચરિયાહેતૂનન્તિ રાગાદિચરિયાકારણભૂતાનં ધમ્માનં.