૧. એકકનિદ્દેસવણ્ણના

૭૬૧. અયં વિસેસોતિ સમાનેપિ નયદ્વયસ્સ તેસં અહેતુભાવાદિદીપને એકસ્સ હેતુભાવાદિપટિસેધતા, ઇતરસ્સ રાસન્તરાસઙ્ગહોતિ ઇદં નાનાકરણં. એકાય જાતિયાતિ આદાનનિક્ખેપપરિચ્છિન્નસ્સ એકસ્સ ભવસ્સ. તદન્તોગધતાયાતિ ગતિઅન્તોગધતાય. તત્થ તત્થાતિ તંતંગતિચુતિભવેસુ.

૭૬૨. તથાતિ અઞ્ઞદ્વારારમ્મણતાય. ખીરાદીનં…પે… વિલક્ખણતાતિ યથા ખીરસ્સ દધિભાવેન, દધિનો તક્કભાવેન વિલક્ખણતાપત્તિ, ન એવં પઞ્ચવિઞ્ઞાણાનં નહેતુભાવાદિતો અઞ્ઞસ્સ સભાવાપત્તિ અત્થીતિ અત્થો.

૭૬૩. મહત્તેપીતિ પુથુત્તેપિ. બહુભાવવાચકો હિ અયં મહા-સદ્દો ‘‘મહાજનો’’તિઆદીસુ વિય રૂપસઙ્ઘાટસ્સ અધિપ્પેતત્તા. અઞ્ઞથા સભાવધમ્મસ્સ કા મહન્તતા, સુખુમતા વા. ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ વચનં કત્વા વુત્તત્તા આહ ‘‘ચક્ખુપસાદે મમ વત્થુમ્હી’’તિ. ઇસ્સરિયટ્ઠાનન્તિ ઇસ્સરિયપવત્તનટ્ઠાનં. તથા હિ નં અઞ્ઞત્થ ભાવિતં વિભાવેન્તમેવ તિટ્ઠતિ, અઞ્ઞવિઞ્ઞાણાનિ ચ તેન દિન્નનયાનેવ તત્થ પવત્તન્તિ, અપિ દિબ્બચક્ખુઞાણં, યતો તં અન્ધસ્સ ન નિપ્ફજ્જતિ.

૭૬૪. વવત્થિતાનમ્પીતિ અઞ્ઞમઞ્ઞં અસંકિણ્ણાનમ્પિ. પટિપાટિનિયમો નિયતાનુપુબ્બિકતા. તેનાતિ ‘‘અબ્બોકિણ્ણા’’તિ વચનેન.

૭૬૬. આવટ્ટનભાવો આવજ્જનકિચ્ચતા.

તેસન્તિ રૂપાદીનં. એતેસઞ્હિ રૂપાદીનં પઞ્ચહિ વિઞ્ઞાણેહિ સમાગમો. અભિનિપતિતબ્બાનિ આલમ્બિતબ્બાનિ, વિજાનિતબ્બાનીતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘આરમ્મણકરણેન પટિવિજાનિતબ્બાની’’તિ. કુસલાકુસલચેતનાય, તંસમ્પયુત્તાનઞ્ચ યથાવુત્તાનં ‘‘મનોપુબ્બઙ્ગમા…પે… અકુસલં વા’’તિ (વિભ. અટ્ઠ. ૭૬૬) એવં વુત્તાનં પટિવિજાનિતબ્બાનં પટિવિજાનનન્તિ સમ્બન્ધો. કમ્મત્થે હિ એતં સામિવચનં. સહજપુબ્બઙ્ગમધમ્મેનાતિ દસ્સનાદીહિ સહજાતફસ્સાદિના પુબ્બઙ્ગમેન આવજ્જનાદિના. કિચ્ચન્તરન્તિ દસ્સનાદિકિચ્ચતો અઞ્ઞં સમ્પટિચ્છનાદિકિચ્ચં.

અવિપાકભાવેન કારણેન, તેન વા સદ્ધિં. અઞ્ઞન્તિ રૂપભાવાદિં. ભાસનકરણકરાતિ વિઞ્ઞત્તિસમુટ્ઠાપનવસેન પવત્તકુસલાકુસલચિત્તુપ્પાદધમ્મા. તે એવ કાયઙ્ગવાચઙ્ગં અચોપેત્વા પવત્તા તંસદિસા. પુબ્બઙ્ગમપટિવિજાનનન્તિ પુબ્બઙ્ગમભાવેન વિજાનનં મનોદ્વારિકજવનાનં પુરેચરભાવેન ગહણં. તત્થાતિ પઞ્ચદ્વારે. ‘‘ન પટિસિદ્ધ’’ન્તિ વત્વા સ્વાયમપ્પટિસેધો સામત્થિયલદ્ધોતિ દસ્સેતું ‘‘ન કાયકમ્મં…પે… અનુઞ્ઞાતત્તા’’તિ વુત્તં. ‘‘તથા’’તિ ઇદં યથા કાયવચીકમ્મપટ્ઠપનં, એવં કુસલાદિધમ્મસમાદાનમ્પિ નત્થીતિ ઉપસંહરણત્થં વેદિતબ્બં. યદિ ન ભવતો ચવતિ, કથં પઞ્ચદ્વારે ચુતિ વુત્તાતિ આહ ‘‘ન પઞ્ચદ્વારિક…પે… અતંદ્વારિકત્તા’’તિ. તસ્સા પાળિયા. આપાથમત્તન્તિ આપાથગમનમત્તં આરમ્મણપચ્ચયભાવમત્તં. અઞ્ઞન્તિ ‘‘રૂપં નીલ’’ન્તિ એવમાદિધમ્મવિસેસં. તેનાહ ‘‘ધમ્મસભાવ’’ન્તિ. રૂપન્તિ ચ ન ગણ્હાતીતિ રૂપારમ્મણમ્પિ સમાનં ‘‘રૂપં નામેત’’ન્તિ ન ગણ્હાતિ. તથા ચાહુ એકે ‘‘ચક્ખુવિઞ્ઞાણસમઙ્ગી નીલં વિજાનાતિ, નો તુ નીલ’’ન્તિ. રૂપનીલાદિઆકારો રૂપારમ્મણરૂપાદાનાકારપઞ્ઞત્તિ. તજ્જાપઞ્ઞત્તિ હેસા યથા અનિચ્ચતાદિ. સાતિસયં સવિતક્કસવિચારત્તા. તતો અઞ્ઞન્તિ સદ્દારમ્મણતો અઞ્ઞં નામપઞ્ઞત્તિઆરમ્મણં, અઞ્ઞથા સહુપ્પત્તિપટિસેધો ન સમ્ભવેય્યાતિ અધિપ્પાયો.

મનોદ્વારેપીતિ ન પઞ્ચદ્વારેયેવ દુતિયે મોઘવારે, અથ ખો મનોદ્વારેપિ. આવજ્જનં દ્વત્તિક્ખત્તું…પે… દટ્ઠબ્બં એકચિત્તક્ખણિકસ્સ આવજ્જનસ્સ ઉપ્પત્તિયં તથા અસમ્ભવતો.

તસ્સાતિ યાથાવકવત્થુવિભાવનાય પઞ્ઞાય.

એકકનિદ્દેસવણ્ણના નિટ્ઠિતા.