૧. એકકમાતિકાદિવણ્ણના

૭૫૧. સમ્પયુત્તાનં નિસ્સયપચ્ચયતાય, આરમ્મણસ્સ પવત્તિટ્ઠાનતાય ઓકાસટ્ઠો વેદિતબ્બો. નહેતાદીતિ આદિ-સદ્દેન ‘‘અહેતુકા’’તિઆદિકં સબ્બં એકવિધેન ઞાણવત્થું સઙ્ગણ્હાતિ. એકં નહેતૂતિ નહેતુતાય એકં પઞ્ચવિઞ્ઞાણં નહેતૂતિ વુત્તા તેસં નહેતુતા. એકન્તાહેતુભાવેન હિ તે એકપ્પકારાવાતિ. અઞ્ઞમ્પીતિ અહેતુકાદિ. અવિતથસામઞ્ઞયુત્તન્તિ તેનેવ અહેતુકતાદિના યથાભૂતેન સમાનભાવેન યુત્તં. ઞાણારમ્મણન્તિ ઞાણસ્સ આરમ્મણં યથાવુત્તપઞ્ચવિઞ્ઞાણાદિ. વત્થુવિભાવનાતિ પઞ્ચવિઞ્ઞાણાદિકસ્સ ઞાણવત્થુસ્સ યથાવુત્તવિસેસેન વિભાવના પકાસના પઞ્ઞા.

ઓસાનદુકસ્સાતિ ‘‘અત્થજાપિકા પઞ્ઞા, જાપિતત્થા પઞ્ઞા’’તિ ઇમસ્સ દુકસ્સ. દુકમાતિકા ધમ્મસઙ્ગણિયં વુત્તદુકમાતિકાતિ આહ ‘‘દુકમાતિકં અનિસ્સાયા’’તિ.

‘‘ચિન્તામયા પઞ્ઞા’’તિઆદિકા તિકમાતિકં અનિસ્સાય વુત્તાતિ આહ ‘‘એવં તિકાનુરૂપેહીતિ એત્થાપિ દટ્ઠબ્બ’’ન્તિ. યદિપિ જાપ-સદ્દો બ્યત્તવચને, માનસે ચ પવત્તતિ, જનનત્થેપિ પન દટ્ઠબ્બોતિ દસ્સેન્તો આહ ‘‘અનેકત્થત્તા ધાતુસદ્દાન’’ન્તિઆદિ. કુસલપઞ્ઞા વિપાકસઙ્ખાતસ્સ, કિરિયપઞ્ઞા પરિકમ્માદિભૂતા અત્તના નિબ્બત્તેતબ્બફલસઙ્ખાતસ્સ અત્થસ્સ નિબ્બત્તનતો અત્થજાપિકાતિ વુત્તાતિ આહ ‘‘અત્થજાપિકા કારણગતા પઞ્ઞા’’તિ. વિપાકપઞ્ઞા, કિરિયપઞ્ઞા ચ સહજાતાદિપચ્ચયવસેન તંતંવિપાકાદિઅત્થં જાપેતિ જનેતીતિ આહ ‘‘જાપિતો જનિતો અત્થો એતિસ્સાતિ જાપિતત્થા’’તિ. સતિપિ સહજાતાનં પચ્ચયભાવે વિપાકકિરિયપઞ્ઞા ન કુસલા વિય વિપાકાનં નિપ્પરિયાયેન કારણવોહારં લભતીતિ આહ ‘‘કારણપઞ્ઞાસદિસી’’તિ. વિભાવનત્થેન પઞ્ઞા આરમ્મણં વિય સમ્પયુત્તેપિ પકાસેતિયેવાતિ વુત્તં ‘‘ફલપ્પકાસનભૂતા’’તિ. યતો સા આલોકોભાસપજ્જોતપરિયાયેહિ વિભાવિતા.