૨. અભિધમ્મભાજનીયવણ્ણના

૭૨૫. સામઞ્ઞેન વત્વા વિસેસેન અવુત્તત્તાતિ ‘‘તેસં વિપાકે’’તિ યથાવુત્તકુસલવિપાકતાદિસામઞ્ઞેન વત્વા સહેતુકાહેતુકાદિવિસેસેન અવુત્તત્તા, સરૂપેન નિદ્ધારેત્વા અવુત્તત્તાતિ અત્થો. અવિપાકત્તાતિ અવિપાકધમ્મત્તા. યદિ એવન્તિ પચ્ચયભાવતો લબ્ભમાનોપિ ધમ્મભાવો અવિપાકધમ્મતાય કિરિયાનં યદિ ન વુત્તો, એવં સતિ. સતિપિ પચ્ચયુપ્પન્નભાવે અવિપાકભાવતો અત્થભાવોપિ ન વત્તબ્બો. તેનાહ ‘‘વિપાકા ન હોન્તીતિ અત્થભાવો ચ ન વત્તબ્બો’’તિ. એવઞ્ચેતિ યદિ પચ્ચયુપ્પન્નત્તા કિરિયાનં અત્થભાવો વુત્તો. નપ્પટિસિદ્ધો ઇચ્છિતોવાતિ અત્થો. યદિ એવં કસ્મા ન વુત્તોતિ આહ ‘‘વિપાકસ્સ પના’’તિઆદિ. તેસન્તિ કુસલાકુસલાનં, વિપાકકિરિયધમ્માનઞ્ચ. અત્થધમ્મતાતિ વુત્તનયેન લબ્ભમાનોપિ યથાક્કમં અત્થભાવો, ધમ્મભાવો ચ ન વુત્તો. પચ્ચયભાવં સત્તિવિસેસં સનિપ્ફાદેતબ્બતન્તિ પદત્તયેનાપિ વિપાકધમ્મતમેવાહ. સા હિ વિપાકાનં હેતુભાવતો પચ્ચયભાવો, તદુપ્પાદનસમત્થતાય સત્તિવિસેસો, તેહિ સગબ્ભા વિય હોતીતિ ‘‘સનિપ્ફાદેતબ્બતા’’તિ ચ વુચ્ચતિ. તં પસ્સન્તી નિપ્ફાદકવિસેસાપિ નિપ્ફાદેતબ્બાપેક્ખા હોતિ ધમ્મપટિસમ્ભિદા. તંસમ્બન્ધેનાતિ નિપ્ફાદેતબ્બસમ્બન્ધેન. ધમ્મપટિસમ્ભિદં વદન્તેન અત્થપટિસમ્ભિદાપિ વુત્તા.

સભાવધમ્મે પઞ્ઞત્તિ સભાવપઞ્ઞત્તીતિ આહ ‘‘ન સત્તાદિપઞ્ઞત્તિયા’’તિ. સભાવેન, નિરુત્તિયેવ વા સભાવપઞ્ઞત્તીતિ વુત્તાતિ આહ ‘‘અવિપરીતપઞ્ઞત્તિયા વા’’તિ.

૭૪૬. વોહારભૂમિં, અધિગમભૂમિઞ્ચ એકજ્ઝં કત્વા આહ ‘‘કામાવચરા, લોકુત્તરા ચ ભૂમિ ભૂમી’’તિ. ચિત્તુપ્પાદા વા પવત્તિટ્ઠાનભાવતો ભૂમિ.

અભિધમ્મભાજનીયવણ્ણના નિટ્ઠિતા.