૩. પચ્ચયવારવણ્ણના

૨૪૩. પચ્ચયાતિ એત્થ પતિ અયો પચ્ચયો. પતિ-સદ્દો પતિટ્ઠત્થં દીપેતિ, અય-સદ્દો ગતિં, પતિટ્ઠાભૂતા ગતિ નિસ્સયો પચ્ચયોતિ વુત્તં હોતિ, તતો પચ્ચયા, પચ્ચયકરણતો તદાયત્તભાવગમનતો વાતિ અત્થો.

‘‘મહાભૂતે પચ્ચયા ચિત્તસમુટ્ઠાનં રૂપ’’ન્તિ (પટ્ઠા. ૧.૧.૨૪૫) ભૂતુપાદારૂપાનિ સહ સઙ્ગણ્હિત્વા વુત્તં. અટ્ઠકથાયં પન ચિત્તસમુટ્ઠાને ચ મહાભૂતે નિસ્સાય ચિત્તસમુટ્ઠાનં ઉપાદારૂપન્તિ સયં નિસ્સયો અહુત્વા નિસ્સયે ઉપ્પજ્જમાનેન ઉપાદારૂપેન નિદસ્સનં કતન્તિ દટ્ઠબ્બં.

૨૫૫. અસઞ્ઞ…પે… કટત્તારૂપં ઉપાદારૂપન્તિ એત્થ યો પટિચ્ચવારે સહજાતે કમ્મઉતુજાનં, કમ્મે ચ એકન્તાનેકન્તકમ્મજાનં વસેન અત્થો વુત્તો, સો નાધિપ્પેતો એવ ‘‘કટત્તારૂપ’’ન્તિ કમ્મસમુટ્ઠાનરૂપસ્સેવ સબ્બસ્સ ચ ગહિતત્તાતિ તં પહાય યથાગહિતસ્સ કટત્તારૂપસ્સ વિસેસનવસેન ‘‘ઉપાદારૂપસઙ્ખાતં કટત્તારૂપ’’ન્તિ અત્થમાહ. મહાભૂતે પન પટિચ્ચ પચ્ચયા ચ મહાભૂતાનં ઉપ્પત્તિ ન નિવારેતબ્બાતિ ઉપાદારૂપગ્ગહણેન કટત્તારૂપગ્ગહણં અવિસેસેત્વા ઉપાદારૂપાનં નિવત્તેતબ્બાનં અત્થિતાય કટત્તારૂપગ્ગહણેનેવ ઉપાદારૂપગ્ગહણસ્સ વિસેસનં દટ્ઠબ્બં.

૨૬૯-૨૭૬. ‘‘અબ્યાકતેન અબ્યાકતં, કુસલં, અકુસલ’’ન્તિ વત્તબ્બે ‘‘અબ્યાકતેન કુસલં, અકુસલં, અબ્યાકત’’ન્તિ, ‘‘કુસલં ધમ્મં પટિચ્ચ કુસલો ચ અકુસલો ચ ધમ્મા કુસલસ્સાતિ અનામસિત્વા’’તિ ચ પુરિમપાઠે પમાદલેખા દટ્ઠબ્બા.

૨૮૬-૨૮૭. નહેતુપચ્ચયા નપુરેજાતે દ્વેતિ એત્થ અટ્ઠકથાયં ‘‘આરુપ્પે પન અહેતુકમોહસ્સ અહેતુકકિરિયસ્સ ચ વસેન દ્વેતિ વુત્તા, નવિપ્પયુત્તે દ્વેતિ આરુપ્પે અહેતુકાકુસલકિરિયવસેના’’તિ વુત્તં, તં લબ્ભમાનેસુ એકદેસેન નિદસ્સનવસેન વુત્તન્તિ દટ્ઠબ્બં. આરુપ્પે પન અહેતુકમોહસ્સ અહેતુકકિરિયાય અહેતુકપટિસન્ધિયા એકચ્ચસ્સ ચ રૂપસ્સ વસેન દ્વે વુત્તાતિ, નવિપ્પયુત્તે દ્વેતિ આરુપ્પે અહેતુકાકુસલકિરિયાએકચ્ચરૂપાનં વસેનાતિ વુત્તન્તિ. ‘‘નોનત્થિનોવિગતેસુ એકન્તિ સબ્બરૂપસ્સ વસેના’’તિ વુત્તં, નહેતુમૂલકત્તા ઇમસ્સ નયસ્સ હેતુપચ્ચયં લભન્તં ન લબ્ભતીતિ ‘‘એકચ્ચસ્સ રૂપસ્સ વસેના’’તિ ભવિતબ્બં. ચક્ખાદિધમ્મવસેન પન ચિત્તસમુટ્ઠાનાદિકોટ્ઠાસવસેન વા સબ્બં લબ્ભતીતિ ‘‘સબ્બરૂપસ્સા’’તિ વુત્તં સિયા.

૨૮૯-૨૯૬. આગતાનાગતન્તિ પઞ્હવસેન વુત્તં, લબ્ભમાનાલબ્ભમાનન્તિ આગતે ચ પઞ્હે લબ્ભમાનાલબ્ભમાનધમ્મવસેન.

પચ્ચયવારવણ્ણના નિટ્ઠિતા.