(૨) સઙ્ખ્યાવારો

૭૩. તથા પુરેજાતપચ્ચયેતિ યથા અઞ્ઞમઞ્ઞપચ્ચયે વિસેસો વિભઙ્ગે અત્થિ, તથા પુરેજાતપચ્ચયેપિ અત્થીતિ અત્થો. ‘‘વત્થું પુરેજાતપચ્ચયા’’તિ હિ તત્થ વિસેસો પટિસન્ધિઅભાવો ચાતિ. વિપાકાનિ ચેવ વીથિચિત્તાનિ ચ ન લબ્ભન્તીતિ એતેન ‘‘કિરિયાબ્યાકતં એકં ખન્ધં પટિચ્ચા’’તિઆદિકે (પટ્ઠા. ૧.૧.૫૩) વિભઙ્ગે વિપાકાબ્યાકતાભાવં કિરિયાબ્યાકતે ચ અજવનસ્સ સબ્બેન સબ્બં અલબ્ભમાનતં વિસેસં દસ્સેતિ.

૭૪. એકમૂલકે દસ્સિતાય દેસનાય લબ્ભમાનગણનઞ્ઞેવ આદાયાતિ ઇદં એતસ્મિં અનુલોમે સુદ્ધિકનયે દસ્સિતગણનતો તતો પરેસુ નયેસુ અઞ્ઞિસ્સા અભાવં સન્ધાય વુત્તં. અબહુગણનેન યુત્તસ્સ તેન સમાનગણનતા ચ ઇમસ્મિં અનુલોમેયેવ દટ્ઠબ્બા. પચ્ચનીયે પન ‘‘નહેતુપચ્ચયા નારમ્મણે એક’’ન્તિઆદિં (પટ્ઠા. ૧.૧.૧૦૪) વક્ખતીતિ.

૭૬-૭૯. તે પન સઙ્ખિપિત્વા તેવીસતિમૂલકોવેત્થ દસ્સિતોતિ એત્થ પચ્છાજાતવિપાકાનં પરિહીનત્તા ‘‘દ્વાવીસતિમૂલકો’’તિ વત્તબ્બં સિયા સાસેવનસવિપાકાનં વસેન. દુવિધમ્પિ પન દ્વાવીસતિમૂલકં સહ ગહેત્વા સઙ્ગહિતે તસ્મિં ઉભયસબ્ભાવતો ‘‘તેવીસતિમૂલકો’’તિ આહાતિ દટ્ઠબ્બં. આસેવનવિપાકાનં વા વિરોધાભાવે સતિ પુચ્છાય દસ્સિતનયેન તેવીસતિમૂલકેન ભવિતબ્બં, તસ્સ ચ નામં દ્વાવીસતિમૂલકે આરોપેત્વા ‘‘તેવીસતિમૂલકો’’તિ વુત્તન્તિ અયમેત્થ રુળ્હી.

આરમ્મણપદે ચેવાતિ એતેન એકમૂલકે અઞ્ઞપદાનિ વજ્જેતિ. ન હિ એકમૂલકે હેતાદીસુ તયોવાતિ અધિપ્પાયો. સુદ્ધિકનયો પન આરમ્મણમૂલકાદીસુ ન લબ્ભતીતિ આરમ્મણમૂલકે ‘‘નવા’’તિ એતાય અધિકગણનાય અભાવદસ્સનત્થં ‘‘આરમ્મણે ઠિતેન સબ્બત્થ તીણેવ પઞ્હા’’તિ વુત્તં. તત્થ કાતબ્બાતિ વચનસેસો. તીણેવાતિ ચ તતો ઉદ્ધં ગણનં નિવારેતિ, ન અધો પટિક્ખિપતિ. તેન ‘‘વિપાકે એક’’ન્તિ ગણના ન નિવારિતાતિ દટ્ઠબ્બા. તીસુ એકસ્સ અન્તોગધતાય ચ ‘‘તીણેવા’’તિ વુત્તન્તિ. ઇતીતિઆદિના ‘‘સબ્બત્થ તીણેવા’’તિ વચનેન અત્તનો વચનં દળ્હં કરોતિ.

૮૦-૮૫. યે …પે… તં દસ્સેતુન્તિ એત્થાયમધિપ્પાયો – યદિપિ અવિગતાનન્તરં ‘‘આરમ્મણપચ્ચયા હેતુયા તીણી’’તિ વુત્તેપિ ઊનતરગણનેન સદ્ધિં સંસન્દને યા ગણના લબ્ભતિ, સા દસ્સિતા હોતિ, તથાપિ ઊનતરગણનેહિ સમાનગણનેહિ ચ સદ્ધિં સંસન્દને ઊનતરા સમાના ચ હોતિ, ન એવં આવિકરણવસેન દસ્સિતા હોતિ, વિપલ્લાસયોજનાય પન તથા દસ્સેતિ. વચનેન વા હિ લિઙ્ગેન વા અત્થવિસેસાવિકરણં હોતીતિ. તેનેતં આવિકરોતીતિ એત્થાપિ એવમેવ અધિપ્પાયો યોજેતબ્બો. પચ્ચનીયાદીસુપિ પન ‘‘નારમ્મણપચ્ચયા નહેતુયા એકં…પે… નોવિગતપચ્ચયા નહેતુયા એક’’ન્તિઆદિના (પટ્ઠા. ૧.૧.૧૦૭) મૂલપદં આદિમ્હિયેવ ઠપેત્વા યોજના કતા, ન ચ તત્થ એતં લક્ખણં લબ્ભતિ, તસ્મા મૂલપદસ્સ આદિમ્હિ ઠપેત્વા યોજનમેવ કમો, ન ચક્કબન્ધનન્તિ ‘‘આરમ્મણપચ્ચયા હેતુયા તીણી’’તિઆદિ યોજિતં, ન ચ વિઞ્ઞાતે અત્થે વચનેન લિઙ્ગેન ચ પયોજનમત્થીતિ.

પચ્ચયાનુલોમવણ્ણના નિટ્ઠિતા.