૧૧. કોધનસુત્તવણ્ણના

૬૪. એકાદસમે સપત્તકરણાતિ વા સપત્તેહિ કાતબ્બા. કોધનન્તિ કુજ્ઝનસીલં. કોધનોયન્તિ કુજ્ઝનો અયં. અયન્તિ ચ નિપાતમત્તં. કોધપરેતોતિ કોધેન અનુગતો, પરાભિભૂતો વા. દુબ્બણ્ણોવ હોતીતિ પકતિયા વણ્ણવાપિ અલઙ્કતપ્પટિયત્તોપિ મુખવિકારાદિવસેન વિરૂપો એવ હોતિ. એતરહિ આયતિઞ્ચાતિ કોધાભિભૂતસ્સ એકન્તમિદં ફલન્તિ દીપેતું ‘‘દુબ્બણ્ણોવા’’તિ અવધારણં કત્વા પુન ‘‘કોધાભિભૂતો’’તિ વુત્તં.

અયસભાવન્તિ અકિત્તિમભાવં. અત્તનો પરેસઞ્ચ અનત્થં જનેતીતિ અનત્થજનનો. અન્તરતોતિ અબ્ભન્તરતો, ચિત્તતો વા. તં જનો નાવબુજ્ઝતીતિ કોધસઙ્ખાતં અન્તરતો અબ્ભન્તરે અત્તનો ચિત્તેયેવ જાતં અનત્થજનનચિત્તપ્પકોપનાદિભયં ભયહેતું અયં બાલમહાજનો ન જાનાતિ. યન્તિ યત્થ. ભુમ્મત્થે હિ એતં પચ્ચત્તવચનં. યસ્મિં કાલે કોધો સહતે નરં, અન્ધતમં તદા હોતીતિ સમ્બન્ધો. યન્તિ વા કારણવચનં, યસ્મા કોધો ઉપ્પજ્જમાનો નરં સહતે અભિભવતિ, તસ્મા અન્ધતમં તદા હોતિ, યદા કુદ્ધોતિ અત્થો યં-તં-સદ્દાનં એકન્તસમ્બન્ધભાવતો. અથ વા યન્તિ કિરિયાપરામસનં. સહતેતિ યદેતં કોધસ્સ સહનં અભિભવનં, એતં અન્ધતમં ભવનન્તિ અત્થો. અથ વા યં નરં કોધો સહતે અભિભવતિ, તસ્સ અન્ધતમં તદા હોતિ. તતો ચ કુદ્ધો અત્થં ન જાનાતિ, કુદ્ધો ધમ્મં ન પસ્સતીતિ.

ભૂનં વુચ્ચતિ વુદ્ધિ, તસ્સ હનનં ઘાતો એતેસન્તિ ભૂનહચ્ચાનિ. તેનાહ ‘‘હતવુદ્ધીની’’તિ. દમ-સદ્દેન વુત્તમેવત્થં વિભાવેતું પઞ્ઞાવીરિયેન દિટ્ઠિયાતિ વુત્તન્તિ દસ્સેન્તો ‘‘કતરેન દમેના’’તિઆદિમાહ. અનેકત્થો હિ દમ-સદ્દો. ‘‘સચ્ચેન દન્તો દમસા ઉપેતો, વેદન્તગૂ વુસિતબ્રહ્મચરિયો’’તિ (સં. નિ. ૧.૧૯૫; સુ. નિ. ૪૬૭) એત્થ હિ ઇન્દ્રિયસંવરો દમોતિ વુત્તો ‘‘મનચ્છટ્ઠાનિ ઇન્દ્રિયાનિ દમેતી’’તિ કત્વા. ‘‘યદિ સચ્ચા દમા ચાગા, ખન્ત્યા ભિય્યોધ વિજ્જતી’’તિ (સં. નિ. ૧.૨૪૬; સુ. નિ. ૧૯૧) એત્થ પઞ્ઞા દમો ‘‘સંકિલેસં દમેતિ પજહતી’’તિ કત્વા. ‘‘દાનેન દમેન સંયમેન સચ્ચવજ્જેન અત્થિ પુઞ્ઞં, અત્થિ પુઞ્ઞસ્સ આગમો’’તિ (સં. નિ. ૪.૩૬૫) એત્થ ઉપોસથકમ્મં દમો ‘‘ઉપવસનવસેન કાયકમ્માદીનિ દમેતી’’તિ કત્વા. ‘‘સક્ખિસ્સસિ ખો ત્વં, પુણ્ણ, ઇમિના દમૂપસમેન સમન્નાગતો સુનાપરન્તસ્મિં જનપદન્તરે વિહરિતુ’’ન્તિ (મ. નિ. ૩.૩૯૬; સં. નિ. ૪.૮૮) એત્થ અધિવાસનક્ખન્તિ દમો ‘‘કોધૂપનાહમક્ખાદિકે દમેતિ વિનોદેતી’’તિ કત્વા. ‘‘ન માનકામસ્સ દમો ઇધત્થિ, ન મોનમત્થિ અસમાહિતસ્સા’’તિ (સં. નિ. ૧.૯) એત્થ અભિસમ્બોજ્ઝઙ્ગાદિકો સમાધિપક્ખિકો ધમ્મો દમો ‘‘દમ્મતિ ચિત્તં એતેના’’તિ કત્વા. ઇધાપિ ‘‘તં દમેન સમુચ્છિન્દે, પઞ્ઞાવીરિયેન દિટ્ઠિયા’’તિ વચનતો દમ-સદ્દેન પઞ્ઞાવીરિયદિટ્ઠિયો વુત્તા.

કોધનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

અબ્યાકતવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.