૧૦. પરિબ્બાજકસુત્તવણ્ણના

૩૦. દસમે અભિઞ્ઞાતાતિ એદિસો ચ એદિસો ચાતિ અભિલક્ખણવસેન ઞાતા. તેનાહ ‘‘ઞાતા પાકટા’’તિ. પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતોતિ એત્થ પટિસલ્લાનન્તિ તેહિ તેહિ સદ્ધિવિહારિકઅન્તેવાસિકઉપાસકાદિસત્તેહિ ચેવ રૂપારમ્મણાદિસઙ્ખારેહિ ચ પટિનિવત્તિત્વા અપસક્કિત્વા સલ્લીનં નિલીયનં, એકીભાવો પવિવેકોતિ વુત્તં હોતિ. યો તતો વુટ્ઠિતો, સો પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો નામ હોતિ. ભગવા પન યસ્મા પટિસલ્લાના ઉત્તમતો ફલસમાપત્તિતો વુટ્ઠાસિ, તસ્મા વુત્તં ‘‘પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતોતિ ફલસમાપત્તિતો વુટ્ઠિતો’’તિ. વત્થુકામેસૂતિ રૂપાદીસુ કિલેસકામસ્સ વત્થુભૂતેસુ કામેસુ. બહલરાગન્તિ થિરમૂલદુમ્મોચનીયતાહિ અજ્ઝોસાનેન બહલભૂતં કિલેસકામં. સકારણાતિ યેહિ કારણેહિ પરેસં વાદે દોસં દસ્સેન્તિ, તેહિ કારણેહિ સકારણા. ન હિ લક્ખણયુત્તેન હેતુના વિના પરવાદેસુ દોસં દસ્સેતું સક્કા.

એવમાદીતિ એત્થ આદિસદ્દેન ‘‘નત્થિ હેતુ નત્થિ પચ્ચયો સત્તાનં સંકિલેસાયા’’તિ (દી. નિ. ૧.૧૬૮) એવમાદિં સઙ્ગણ્હાતિ, તસ્મા એવમાદિવાદિનો એવં હેતુપ્પટિક્ખેપવાદિનોતિ અત્થો. એત્થ ચ નત્થિકદિટ્ઠિ વિપાકં પટિબાહતિ, અકિરિયદિટ્ઠિ કમ્મં પટિબાહતિ, અહેતુકદિટ્ઠિ ઉભયં પટિબાહતિ. તત્થ કમ્મં પટિબાહન્તેન વિપાકો પટિબાહિતો હોતિ, વિપાકં પટિબાહન્તેનપિ કમ્મં પટિબાહિતં. ઇતિ સબ્બેપેતે અત્થતો ઉભયપટિબાહકા અહેતુવાદા ચેવ અકિરિયવાદા ચ નત્થિકવાદા ચ હોન્તિ.

ઓક્કન્તનિયમાતિ ઓગાળ્હમિચ્છત્તનિયમા. સજ્ઝાયતીતિ તં દિટ્ઠિદીપકં ગન્થં ઉગ્ગહેત્વા પઠતિ. વીમંસતીતિ તસ્સ અત્થં વિચારેતિ. તસ્સાતિઆદિ વીમંસનાકારદસ્સનં. તસ્મિં આરમ્મણેતિ યથાપરિકપ્પિતહેતુપચ્ચયાભાવાદિકે નત્થિ હેતૂતિઆદિનયપ્પવત્તાય લદ્ધિયા આરમ્મણે. મિચ્છાસતિ સન્તિટ્ઠતીતિ ‘‘નત્થિ હેતૂ’’તિઆદિવસેન અનુસ્સવૂપલદ્ધે અત્થે તદાકારપરિવિતક્કનેહિ સવિગ્ગહે વિય સરૂપતો ચિત્તસ્સ પચ્ચુપટ્ઠિતે ચિરકાલપરિચયેન એવમેતન્તિ નિજ્ઝાનક્ખમભાવૂપગમનેન નિજ્ઝાનક્ખન્તિયા તથાગહિતે પુનપ્પુનં તથેવ આસેવન્તસ્સ બહુલીકરોન્તસ્સ મિચ્છાવિતક્કેન સમાનીયમાના મિચ્છાવાયામોપત્થમ્ભિતા અતંસભાવં તંસભાવન્તિ ગણ્હન્તી મિચ્છાસતીતિ લદ્ધનામા તંલદ્ધિસહગતા તણ્હા સન્તિટ્ઠતિ. ચિત્તં એકગ્ગં હોતીતિ યથાવુત્તવિતક્કાદિપચ્ચયલાભેન તસ્મિં આરમ્મણે અવટ્ઠિતતાય અનેકગ્ગતં પહાય ચિત્તં એકગ્ગં અપ્પિતં વિય હોતિ મિચ્છાસમાધિના. સોપિ હિ પચ્ચયવિસેસેન લદ્ધભાવનાબલો કદાચિ સમાધાનપટિરૂપકિચ્ચકરો હોતિયેવ પહરણવિજ્ઝનાદીસુ વિયાતિ દટ્ઠબ્બં.

જવનાનિ જવન્તીતિ અનેકક્ખત્તું તેનાકારેન પુબ્બભાગિયેસુ જવનવારેસુ પવત્તેસુ સબ્બપચ્છિમે જવનવારે સત્ત જવનાનિ જવન્તિ. પઠમજવને સતેકિચ્છો હોતિ, તથા દુતિયાદીસૂતિ ધમ્મસભાવદસ્સનમેતં, ન પન તસ્મિં ખણે તેસં સતેકિચ્છભાવાપાદનં કેનચિ સક્કા કાતું. તત્થાતિ તેસુ તીસુ મિચ્છાદસ્સનેસુ. કોચિ એકં દસ્સનં ઓક્કમતીતિ યસ્સ એકસ્મિંયેવ અભિનિવેસો આસેવના પવત્તા, સો એકંયેવ દસ્સનં ઓક્કમતિ. યસ્સ દ્વીસુ તીસુપિ વા અભિનિવેસો આસેવના પવત્તા, સો દ્વે તીણિ ઓક્કમતિ. એતેન યા પુબ્બે ઉભયપટિબાહિકતામુખેન પવત્તા અત્થસિદ્ધા સબ્બદિટ્ઠિકા, સા પુબ્બભાગિયા, મિચ્છાનિયામોક્કન્તિયા પન યથાસકં પચ્ચયસમુદાગમદિટ્ઠિતો ભિન્નારમ્મણાનં વિય વિસેસાધિગમાનં એકજ્ઝં અનુપ્પત્તિયા અભિકિણ્ણા એવાતિ દસ્સેતિ. એકસ્મિં ઓક્કન્તેપિ દ્વીસુ તીસુ ઓક્કન્તેસુપિ નિયતમિચ્છાદિટ્ઠિકોવ હોતીતિ ઇમિના તિસ્સન્નમ્પિ દિટ્ઠીનં સમાનફલતં સમાનબલઞ્ચ દસ્સેતિ. તસ્મા તિસ્સોપિ ચેતના એકસ્સ ઉપ્પન્ના અઞ્ઞમઞ્ઞં અનુબલપ્પદાયિકા હોન્તિ.

કિં પનેસ એતસ્મિઞ્ઞેવ અત્તભાવે નિયતો, ઉદાહુ અઞ્ઞસ્મિમ્પીતિ? એતસ્મિઞ્ઞેવ નિયતો. અકુસલઞ્હિ નામેતં અબલં, ન કુસલં વિય મહાબલં. અઞ્ઞથા સમ્મત્તનિયામો વિય અચ્ચન્તિકો સિયા, આસેવનવસેન પન ભવન્તરેપિ તં તં દિટ્ઠિં રોચેતિયેવ. તેનેવાહ ‘‘વટ્ટખાણુકો નામેસ સત્તો’’તિ. તસ્મા ‘‘સકિં નિમુગ્ગો નિમુગ્ગો એવ બાલો’’તિ વિય વટ્ટખાણુજોતના, યાદિસેહિ પન પચ્ચયેહિ અયં તં દસ્સનં ઓક્કન્તો પુન કદાચિ મિચ્છત્તનિયામો તપ્પટિક્ખેપપચ્ચયે પટિચ્ચ તતો સીસુક્ખેપનમસ્સ ન હોતીતિ ન વત્તબ્બં. તેન વુત્તં ‘‘યેભુય્યેના’’તિ. એદિસાતિ ‘‘બુદ્ધાનમ્પિ અતેકિચ્છા’’તિઆદિના વુત્તસદિસા.

અત્તનો નિન્દાભયેનાતિ ‘‘સમ્મા દિટ્ઠિઞ્ચ નામ તે ગરહન્તી’’તિઆદિના અત્તનો ઉપરિ પરેહિ વત્તબ્બનિન્દાભયેન. ઘટ્ટનભયેનાતિ તથા પરેસં અપસાદનભયેન. સહધમ્મેન પરેન અત્તનો ઉપરિ કાતબ્બનિગ્ગહો ઉપારમ્ભો, તતો પરિત્તાસો ઉપારમ્ભભયં. તં પન અત્થતો ઉપવાદભયં હોતીતિ આહ ‘‘ઉપવાદભયેના’’તિ. પટિપ્પસ્સદ્ધિવસેન અભિજ્ઝા વિનયતિ એતેનાતિ અભિજ્ઝાવિનયો, અરહત્તફલં. તેનાહ ‘‘અભિજ્ઝાવિનયો વુચ્ચતિ અરહત્ત’’ન્તિ.

પરિબ્બાજકસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

ઉરુવેલવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.