૧. ચરસુત્તવણ્ણના

૧૧. દુતિયસ્સ પઠમે ચરતોતિ ગચ્છન્તસ્સ, ચઙ્કમન્તસ્સ વા. ઉપ્પજ્જતિ કામવિતક્કો વાતિ વત્થુકામેસુ અવીતરાગતાય તાદિસે પચ્ચયે કામપટિસંયુત્તો વા વિતક્કો ઉપ્પજ્જતિ ચે, યદિ ઉપ્પજ્જતિ. બ્યાપાદવિતક્કો વા વિહિંસાવિતક્કો વાતિ આઘાતવિનયે વિસેસેન ચિત્તસ્સ અદમિતત્તા આઘાતનિમિત્તે બ્યાપાદપટિસંયુત્તો વા વિતક્કો, લેડ્ડુદણ્ડાદીતિ પરહિંસનવસેન વિહિંસાપટિસંયુત્તો વા વિતક્કો ઉપ્પજ્જતિ ચેતિ સમ્બન્ધો. તં ચે ભિક્ખુ અધિવાસેતીતિ તં યથાવુત્તં કામવિતક્કાદિં યથાપચ્ચયં અત્તનો ચિત્તે ઉપ્પન્નં ‘‘ઇતિપાયં વિતક્કો પાપકો, ઇતિપિ અકુસલો, ઇતિપિ સાવજ્જો, સો ચ ખો અત્તબ્યાબાધાય સંવત્તતી’’તિઆદિના નયેન પચ્ચવેક્ખણાય અભાવતો અધિવાસેતિ અત્તનો ચિત્તં આરોપેત્વા વાસેતિ. અધિવાસેન્તોયેવ ચ નપ્પજહતિ તદઙ્ગાદિપ્પહાનવસેન ન પટિનિસ્સજ્જતિ. તતો એવ ચ ન વિનોદેતિ અત્તનો ચિત્તસન્તાનતો ન નુદતિ ન નીહરતિ. તથા અવિનોદનતો ન બ્યન્તીકરોતિ ન વિગતન્તં કરોતિ. આતાપી પહિતત્તો યથા તેસં અન્તોપિ નાવસિસ્સતિ અન્તમસો ભઙ્ગમત્તમ્પિ, એવં કરોતિ, અયં પન તથા ન કરોતીતિ અત્થો. તથાભૂતો પન ન અનભાવં ગમેતિ અનુ અનુ અભાવં ન ગમેતિ. ન પજહતિ ચે, ન વિનોદેતિ ચેતિ ઇતિઆદિના ચે-સદ્દં યોજેત્વા અત્થો વેદિતબ્બો.

એવંભૂતોતિ એવં કામવિતક્કાદીહિ પાપવિતક્કેહિ સમઙ્ગિભૂતો. અનાતાપીતિ કિલેસાનં આતાપયિકસ્સ વીરિયસ્સ અભાવેન અનાતાપી. પાપુત્રાસલક્ખણસ્સ ઓત્તપ્પસ્સ અભાવેન અનોત્તાપી. સતતં સમિતં સબ્બકાલં નિરન્તરં. કુસીતો હીનવીરિયોતિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ પરિહાપયિત્વા અકુસલપક્ખે કુચ્છિતં સીદનતો કોસજ્જસમન્નાગમેન ચ કુસીતો, સમ્મપ્પધાનવીરિયાભાવેન હીનવીરિયો વીરિયવિરહિતોતિ વુચ્ચતિ કથીયતિ. ઠિતસ્સાતિ ગમનં ઉપચ્છિન્દિત્વા તિટ્ઠતો. સયનઇરિયાપથસ્સ વિસેસતો કોસજ્જપક્ખિકત્તા યથા તંસમઙ્ગિનો ભાવિતત્તા સમ્ભવન્તિ, તં દસ્સેતું ‘‘જાગરસ્સા’’તિ વુત્તં.

સુક્કપક્ખે તઞ્ચે ભિક્ખુ નાધિવાસેતીતિ આરદ્ધવીરિયસ્સપિ વિહરતો અનાદિમતિ સંસારે ચિરકાલભાવિતત્તા તથારૂપપચ્ચયસમાયોગે સતિસમ્મોસેન વા કામવિતક્કાદિ ઉપ્પજ્જતિ ચે, તં ભિક્ખુ અત્તનો ચિત્તં આરોપેત્વા ન વાસેતિ, અબ્ભન્તરે ન વાસેતીતિ અત્થો. અનધિવાસેન્તો કિં કરોતિ? પજહતિ છડ્ડેતિ. કિં કચવરં વિય પિટકેનાતિ? ન, અપિચ ખો તં વિનોદેતિ નુદતિ નીહરતિ. કિં બલિબદ્દં વિય પતોદેનાતિ? ન, અથ ખો બ્યન્તીકરોતિ વિગતન્તં કરોતિ, યથા તેસં અન્તોપિ નાવસિસ્સતિ અન્તમસો ભઙ્ગમત્તમ્પિ, તથા તે કરોતિ. કથં પન તે તથા કરોતિ? અનભાવં ગમેતિ અનુ અનુ અભાવં ગમેતિ, વિક્ખમ્ભનપ્પહાનેન યથા સુવિક્ખમ્ભિતા હોન્તિ, તથા ને કરોતીતિ વુત્તં હોતિ.

એવંભૂતોતિઆદીસુ એવં કામવિતક્કાદીનં અનધિવાસેન સુવિસુદ્ધાસયો સમાનો તાય ચ આસયસમ્પત્તિયા તન્નિમિત્તાય ચ પયોગસમ્પત્તિયા પરિસુદ્ધસીલો ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારો ભોજને મત્તઞ્ઞૂ સતિસમ્પજઞ્ઞેન સમન્નાગતો જાગરિયં અનુયુત્તો તદઙ્ગાદિવસેન કિલેસાનં આતાપનલક્ખણેન વીરિયેન સમન્નાગતત્તા આતાપી. સબ્બસો પાપુત્રાસેન સમન્નાગતત્તા ઓત્તાપી સતતં રત્તિન્દિવં. સમિતં નિરન્તરં સમથવિપસ્સનાનુયોગવસેન ચતુબ્બિધસમ્મપ્પધાનસિદ્ધિયા આરદ્ધવીરિયો પહિતત્તો. નિબ્બાનં પતિ પેસિતચિત્તોતિ વુચ્ચતિ કથીયતીતિ અત્થો.

ગાથાસુ ગેહનિસ્સિતન્તિ એત્થ ગેહવાસીહિ અપરિચ્ચત્તત્તા ગેહવાસિસભાવત્તા ગેહધમ્મત્તા વા ગેહં વુચ્ચતિ વત્થુકામો. અથ વા ગેહપ્પટિબદ્ધભાવતો, કિલેસકામાનં નિવાસટ્ઠાનભાવતો વા ગેહાતિ વુચ્ચન્તિ, તંવત્થુકત્તા કામવિતક્કાદિ ગેહનિસ્સિતં નામ. કુમ્મગ્ગપટિપન્નોતિ યસ્મા અરિયમગ્ગસ્સ ઉપ્પથભાવતો અભિજ્ઝાદયો તદેકટ્ઠધમ્મા ચ કુમ્મગ્ગો, તસ્મા કામવિતક્કાદિબહુલો કુમ્મગ્ગપટિપન્નો. મોહનેય્યેસુ મુચ્છિતોતિ મોહસંવત્તનિયેસુ રૂપાદીસુ મુચ્છિતો સમ્મત્તો અજ્ઝોપન્નો. સમ્બોધિન્તિ અરિયમગ્ગઞાણં. ફુટ્ઠન્તિ ફુસિતું પત્તું પાપો સો તાદિસો મિચ્છાસઙ્કપ્પગોચરો પુગ્ગલો અભબ્બો, ન કદાચિ તં પાપુણાતીતિ અત્થો.

વિતક્કં સમયિત્વાનાતિ યથાવુત્તં મિચ્છાવિતક્કં પટિસઙ્ખાનભાવનાબલેન વૂપસમેત્વા. વિતક્કૂપસમે રતોતિ નવન્નમ્પિ મહાવિતક્કાનં અચ્ચન્તૂપસમભૂતે અરહત્તે, નિબ્બાને એવ વા અજ્ઝાસયેન રતો અભિરતો. ભબ્બો સોતિ સો યથાવુત્તો સમ્માપટિપજ્જમાનો પુગ્ગલો પુબ્બભાગે સમથવિપસ્સનાબલેન સબ્બવિતક્કે યથારહં તદઙ્ગાદિવસેન વૂપસમેત્વા ઠિતો વિપસ્સનં ઉસ્સુક્કાપેત્વા મગ્ગપટિપાટિયા અરહત્તમગ્ગઞાણસઙ્ખાતં નિબ્બાનસઙ્ખાતઞ્ચ અનુત્તરં સમ્બોધિં ફુટ્ઠું અધિગન્તું ભબ્બો અરહા. એવમેત્થ પાળિવણ્ણના વેદિતબ્બા.

ચરસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.