૮. વેસારજ્જસુત્તવણ્ણના

૮. અટ્ઠમે બ્યામોહવસેન સરણપરિયેસનં સારજ્જનં સારદો, બ્યામોહભયં. વિગતો સારદો એતસ્સાતિ વિસારદો, તસ્સ ભાવો વેસારજ્જં. તં પન ઞાણસમ્પદં, પહાનસમ્પદં, દેસનાવિસેસસમ્પદં ખેમઞ્ચ નિસ્સાય પવત્તં ચતુબ્બિધપચ્ચવેક્ખણઞાણં. તેનાહ ‘‘ચતૂસુ ઠાનેસૂ’’તિઆદિ. ઉસભસ્સ ઇદન્તિ આસભં, સેટ્ઠટ્ઠાનં. સબ્બઞ્ઞુતપટિજાનનવસેન અભિમુખં ગચ્છન્તિ, અટ્ઠ વા પરિસા ઉપસઙ્કમન્તીતિ આસભા, પુબ્બબુદ્ધા. ઇદં પનાતિ બુદ્ધાનં ઠાનં સબ્બઞ્ઞુતમેવ વદતિ. તિટ્ઠમાનોવાતિ અવદન્તોપિ તિટ્ઠમાનોવ પટિજાનાતિ નામાતિ અત્થો. ઉપગચ્છતીતિ અનુજાનાતિ.

અટ્ઠસુ પરિસાસૂતિ ‘‘અભિજાનામિ ખો પનાહં, સારિપુત્ત, અનેકસતં ખત્તિયપરિસં ઉપસઙ્કમિતા…પે… બ્રાહ્મણપરિસં ગહપતિપરિસં, સમણપરિસં, ચાતુમહારાજિકપરિસં, તાવતિંસપરિસં, મારપરિસં, બ્રહ્મપરિસં ઉપસઙ્કમિતા, તત્રપિ મયા સન્નિસિન્નપુબ્બઞ્ચેવ સલ્લપિતપુબ્બઞ્ચ સાકચ્છા ચ સમાપજ્જિતપુબ્બા. તત્ર વત મં ‘ભયં વા સારજ્જં વા ઓક્કમિસ્સતી’તિ નિમિત્તમેતં, સારિપુત્ત, ન સમનુપસ્સામી’’તિ (મ. નિ. ૧.૧૫૧) એવં વુત્તપરિસાસુ. અભીતનાદં નદતીતિ પરતો દસ્સિતઞાણયોગેન વિસારદો અહન્તિ અભીતનાદં નદતિ. સીહનાદસુત્તેનાતિ ખન્ધવગ્ગે આગતેન સીહનાદસુત્તેન.

‘‘દેવમનુસ્સાનં ચતુચક્કં વત્તતી’’તિ (અ. નિ. ૪.૩૧) સુત્તસેસેન સપ્પુરિસૂપનિસ્સયાદિફલસમ્પત્તિપવત્તિ વુત્તા, પુરિમસપ્પુરિસૂપનિસ્સયાદિઉપનિસ્સયા પચ્છિમસપ્પુરિસૂપનિસ્સયાદિસમ્પત્તિપવત્તિ વા વુત્તા. આદિ-સદ્દેન તત્થ ચ ચક્કસદ્દસ્સ ગહણં વેદિતબ્બં. વિચક્કસણ્ઠાના અસનિ એવ અસનિવિચક્કં. ઉરચક્કાદીસૂતિ આદિ-સદ્દેન આણાસમૂહાદીસુપિ ચક્કસદ્દસ્સ પવત્તિ વેદિતબ્બા. ‘‘સઙ્ઘભેદં કરિસ્સામ ચક્કભેદ’’ન્તિઆદીસુ (પારા. ૪૦૯; ચૂળવ. ૩૪૩) હિ આણા ‘‘ચક્ક’’ન્તિ વુત્તા. ‘‘દેવચક્કં અસુરચક્ક’’ન્તિઆદીસુ સમૂહોતિ.

પટિવેધનિટ્ઠત્તા અરહત્તમગ્ગઞાણં પટિવેધોતિ ‘‘ફલક્ખણે ઉપ્પન્નં નામા’’તિ વુત્તં. તેન પટિલદ્ધસ્સપિ દેસનાઞાણસ્સ કિચ્ચનિપ્ફત્તિ પરસ્સ બુજ્ઝનમત્તેન હોતીતિ ‘‘અઞ્ઞાસિકોણ્ડઞ્ઞસ્સ સોતાપત્તિ…પે… ફલક્ખણે પવત્તં નામા’’તિ વુત્તં. તતો પરં પન યાવ પરિનિબ્બાના દેસનાઞાણપ્પવત્તિ તસ્સેવ પવત્તિતસ્સ ધમ્મચક્કસ્સ ઠાનન્તિ વેદિતબ્બં.

દસ્સિતધમ્મેસૂતિ વુત્તધમ્મેસુ. વચનમત્તમેવ હિ તેસં, ન પન દસ્સનં તાદિસસ્સેવ ધમ્મસ્સ અભાવતો. ભગવતો એવ વા ‘‘ઇમે ધમ્મા અનભિસમ્બુદ્ધો’’તિ પરસ્સ વચનવસેન દસ્સિતધમ્મેસુ. ‘‘ધમ્મપટિસમ્ભિદા’’તિઆદીસુ (વિભ. ૭૧૮-૭૨૧) વિય ધમ્મ-સદ્દો હેતુપરિયાયોતિ આહ ‘‘સહધમ્મેનાતિ સહેતુના’’તિ. હેતૂતિ ચ ઉપપત્તિસાધનહેતુ વેદિતબ્બો, ન કારકો, સમ્પાપકો વા. નિમિત્તન્તિ ચોદનાય કારણં. તત્થ ચોદકો ચોદનં કરોતીતિ કારણં, ધમ્મો ચોદનં કરોતિ એતેનાતિ કારણં. તેનાહ ‘‘પુગ્ગલોપી’’તિઆદિ. ખેમન્તિ કેનચિ અપ્પટિબાહિયભાવેન અનુપદ્દુતં.

અન્તરાયો એતેસં અત્થિ, અન્તરાયે વા નિયુત્તાતિ અન્તરાયિકા. એવંભૂતા પન તે યસ્મા અન્તરાયકરા નામ હોન્તિ, તસ્મા આહ ‘‘અન્તરાયં કરોન્તીતિ અન્તરાયિકા’’તિ. અસઞ્ચિચ્ચ વીતિક્કમે નાતિસાવજ્જાતિ કત્વા વુત્તં ‘‘સઞ્ચિચ્ચ વીતિક્કન્તા’’તિ. સત્ત આપત્તિક્ખન્ધાતિઆદિ નિદસ્સનમત્તં ઇતરેસમ્પિ ચતુન્નં ‘‘અન્તરાયિકા’’તિ વુત્તધમ્માનં તબ્ભાવે બ્યભિચારાભાવતો. ઇધ પન મેથુનધમ્મો અધિપ્પેતોતિ ઇદં અટ્ઠુપ્પત્તિવસેન વુત્તં અરિટ્ઠસિક્ખાપદં (પાચિ. ૪૧૭) વિય. યસ્મા તંખણમ્પિ કામાનં આદીનવં દિસ્વા વિરતો હોતિ ચે, વિસેસં અધિગચ્છતિ, ન કામેસુ આસત્તો, તસ્મા વુત્તં ‘‘મેથુન…પે…અન્તરાયો હોતી’’તિ. તત્થ યસ્સ કસ્સચીતિ ન કેવલં પબ્બજિતસ્સેવ, અથ ખો યસ્સ કસ્સચિ. તથા હિ વુત્તં ‘‘મેથુનમનુયુત્તસ્સ, મુસ્સતેવાપિ સાસન’’ન્તિ (સુ. નિ. ૮૨૦).

તસ્મિં અનિય્યાનિકધમ્મેતિ તસ્મિં પરેહિ પરિકપ્પિતઅનિય્યાનિકધમ્મનિમિત્તં. નિમિત્તત્થે હિ ઇદં કમ્મસંયોગે ભુમ્મં.

ઉપનિબદ્ધાતિ વિરચિતા. તેનાહ ‘‘અભિસઙ્ખતા’’તિ. પુથુભાવન્તિ બહુભાવં. પુથૂહિ વા સિતાતિ બહૂહિ સમણબ્રાહ્મણેહિ સિતા ઉપનિબદ્ધા.

વેસારજ્જસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.