૯. તણ્હુપ્પાદસુત્તવણ્ણના

૯. નવમે ભવતિ એતેન આરોગ્યન્તિ ભવો, ગિલાનપચ્ચયો. પરિવુદ્ધો ભવો અભવો. વુદ્ધિઅત્થો હિ અયમકારો યથા ‘‘સંવરાસંવરો, ફલાફલ’’ન્તિ ચ. સપ્પિનવનીતાદીનીતિ આદિ-સદ્દેન તેલમધુફાણિતાદીનં ગહણં. સપ્પિનવનીતાદિગ્ગહણઞ્ચેત્થ નિદસ્સનમત્તં, સબ્બસ્સપિ ગિલાનપચ્ચયસ્સ સઙ્ગહો દટ્ઠબ્બો. ભવાભવોતિ વા ખુદ્દકો ચેવ મહન્તો ચ ઉપપત્તિભવો વેદિતબ્બો. તેનેવાહ ‘‘સમ્પત્તિભવેસૂ’’તિઆદિ. ભવોતિ વા સમ્પત્તિ, અભવોતિ વિપત્તિ. ભવોતિ વુદ્ધિ, અભવોતિ હાનિ. તંનિમિત્તઞ્ચ તણ્હા ઉપ્પજ્જતીતિ વુત્તં ‘‘ભવાભવહેતુ વા’’તિ.

તણ્હાદુતિયોતિ તણ્હાસહાયો. તણ્હા હિ નિરુદકકન્તારે મરીચિકાય ઉદકસઞ્ઞા વિય પિપાસાભિભૂતં તસિતં સત્તં અસ્સાસદસ્સનવસેન સહાયકિચ્ચં કરોન્તી ભવાદીસુ અનિબ્બિન્નં કત્વા પરિબ્ભમાપેતિ. તથા હિ તં પપાતકં અચિન્તેત્વા મધુગ્ગણ્હનકલુદ્દકા વિય અનેકાદીનવાકુલેસુ ભવેસુ આનિસંસમેવ દસ્સેન્તી અનત્થજાલે સા પરિબ્ભમાપેતિ, તસ્મા તણ્હા ‘‘પુરિસસ્સ દુતિયા’’તિ વુત્તા. નનુ ચ અઞ્ઞેપિ કિલેસાદયો ભવનિબ્બત્તિપચ્ચયાતિ? સચ્ચમેતં, ન પન તથા વિસેસપચ્ચયો, યથા તણ્હા. તથા હિ સા કુસલેહિ વિના અકુસલેહિ, કામાવચરાદિકુસલેહિ ચ વિના રૂપાવચરાદિકુસલેહિ ભવનિબ્બત્તિયા વિસેસપચ્ચયો. યતો સમુદયસચ્ચન્તિ વુચ્ચતીતિ. ઇત્થભાવઞ્ઞથાભાવન્તિ ઇત્થભાવો ચ અઞ્ઞથાભાવો ચ ઇત્થભાવઞ્ઞથાભાવો, સો એતસ્સ અત્થીતિ ઇત્થભાવઞ્ઞથાભાવો, સંસારો, તં ઇત્થભાવઞ્ઞથાભાવં. તત્થ ઇત્થભાવો મનુસ્સત્તં, અઞ્ઞથાભાવો તતો અવસિટ્ઠસત્તાવાસા. ઇત્થભાવો વા તેસં તેસં સત્તાનં પચ્ચુપ્પન્નો અત્તભાવો, અઞ્ઞથાભાવો અનાગતત્તભાવો. એવરૂપો વા અઞ્ઞોપિ અત્તભાવો ઇત્થભાવો, ન એવરૂપો અઞ્ઞથાભાવો. તેનેવાહ ‘‘ઇત્થભાવઞ્ઞથાભાવન્તિ એત્થ ઇત્થભાવો નામ અયં અત્તભાવો’’તિઆદિ. સંસરણં સંસારો.

‘‘ખન્ધાનઞ્ચ પટિપાટિ, ધાતુઆયતનાન ચ;

અબ્બોચ્છિન્નં વત્તમાના, સંસારોતિ પવુચ્ચતિ’’. (વિસુદ્ધિ. ૨.૬૧૯; દી. નિ. અટ્ઠ. ૨.૯૫ અપસાદનાવણ્ણના; સં. નિ. અટ્ઠ. ૨.૨.૬૦; અ. નિ. અટ્ઠ. ૨.૪.૧૯૯; ધ. સ. અટ્ઠ. નિદાનકથા; વિભ. અટ્ઠ. ૨૨૬ સઙ્ખારપદનિદ્દેસો; સુ. નિ. અટ્ઠ. ૨.૫૨૩; ઉદા. અટ્ઠ. ૩૯; ઇતિવુ. અટ્ઠ. ૧૪);

તેનાહ ‘‘ખન્ધધાતુઆયતનાનં પટિપાટિ’’ન્તિ, ખન્ધધાતુઆયતનાનં હેતુફલભાવેન અપરાપરપ્પવત્તિન્તિ અત્થો.

એવમાદીનવં ઞત્વાતિ એત્થ એતમાદીનવં ઞત્વાતિપિ પઠન્તિ, એતં સકલવટ્ટદુક્ખસ્સ સમ્ભવં સમુદયં તણ્હં આદીનવં ઞત્વાતિ અત્થો. અથ વા એવમાદીનવં ઞત્વાતિ એતં યથાવુત્તં સંસારાનતિવત્તનઆદીનવં દોસં ઞત્વા. નિગ્ગહણોતિ ચતુરૂપાદાનસઙ્ખાતસ્સ સબ્બસ્સ ગહણસ્સ પટિનિસ્સજ્જનેન નિગ્ગહણો, ખન્ધપરિનિબ્બાનેન સઙ્ખારપ્પવત્તિતો અપગચ્છેય્યાતિ એવં વા એત્થ અત્થો દટ્ઠબ્બો.

તણ્હુપ્પાદસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.