૯. નિબ્બાનસુત્તવણ્ણના

૧૭૯. નવમે અભિધમ્મે વુત્તનયેનાતિ –

‘‘કતમા હાનભાગિની પઞ્ઞા? પઠમસ્સ ઝાનસ્સ લાભિં કામસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ હાનભાગિની પઞ્ઞા, તદનુધમ્મતા સતિ સન્તિટ્ઠતિ ઠિતિભાગિની પઞ્ઞા. અવિતક્કસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ વિસેસભાગિની પઞ્ઞા. નિબ્બિદાસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ વિરાગૂપસઞ્હિતા નિબ્બેધભાગિની પઞ્ઞા’’તિ (વિભ. ૭૯૯) –

આદિના વિભઙ્ગે વુત્તનયેન એવમત્થો વેદિતબ્બો.

તત્થ પઠમસ્સ ઝાનસ્સ લાભિન્તિ ય્વાયં અપ્પગુણસ્સ પઠમસ્સ ઝાનસ્સ લાભી, તં. કામસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તીતિ તતો વુટ્ઠિતં આરમ્મણવસેન કામસહગતા હુત્વા સઞ્ઞામનસિકારા સમુદાચરન્તિ તુદન્તિ ચોદેન્તિ. તસ્સ કામાનુપક્ખન્દાનં સઞ્ઞામનસિકારાનં વસેન સા પઠમજ્ઝાનપઞ્ઞા હાયતિ પરિહાયતિ, તસ્મા ‘‘હાનભાગિની પઞ્ઞા’’તિ વુત્તા. તદનુધમ્મતાતિ તદનુરૂપસભાવા. સતિ સન્તિટ્ઠતીતિ ઇદં મિચ્છાસતિં સન્ધાય વુત્તં, ન સમ્માસતિં. યસ્સ હિ પઠમજ્ઝાનાનુરૂપસભાવા પઠમજ્ઝાનં સન્તતો પણીતતો દિસ્વા અસ્સાદયમાના અભિનન્દમાના નિકન્તિ ઉપ્પજ્જતિ, તસ્સ નિકન્તિવસેન પઠમજ્ઝાનપઞ્ઞા નેવ હાયતિ ન વડ્ઢતિ, ઠિતિકોટ્ઠાસિકા હોતિ. તેન વુત્તં ‘‘ઠિતિભાગિની પઞ્ઞા’’તિ. અવિતક્કસહગતાતિ અવિતક્કં દુતિયજ્ઝાનં સન્તતો પણીતતો મનસિકરોતો આરમ્મણવસેન અવિતક્કસહગતા સઞ્ઞામનસિકારા. સમુદાચરન્તીતિ પગુણતો પઠમજ્ઝાનતો વુટ્ઠિતં દુતિયજ્ઝાનાધિગમત્થાય તુદન્તિ ચોદેન્તિ, તસ્સ ઉપરિ દુતિયજ્ઝાનાનુપક્ખન્દાનં સઞ્ઞામનસિકારાનં વસેન સા પઠમજ્ઝાનપઞ્ઞા વિસેસભૂતસ્સ દુતિયજ્ઝાનસ્સ ઉપ્પત્તિપદટ્ઠાનતાય ‘‘વિસેસભાગિની’’તિ વુત્તા.

નિબ્બિદાસહગતાતિ તંયેવ પઠમજ્ઝાનલાભિં ઝાનતો વુટ્ઠિતં નિબ્બિદાસઙ્ખાતેન વિપસ્સનાઞાણેન સહગતા. વિપસ્સનાઞાણઞ્હિ ઝાનઙ્ગભેદે વત્તન્તે નિબ્બિન્દતિ ઉક્કણ્ઠતિ, તસ્મા ‘‘નિબ્બિદા’’તિ વુચ્ચતિ. સમુદાચરન્તીતિ નિબ્બાનસચ્છિકિરિયત્થાય તુદન્તિ ચોદેન્તિ. વિરાગૂપસઞ્હિતાતિ વિરાગસઙ્ખાતેન નિબ્બાનેન ઉપસંહિતા. વિપસ્સનાઞાણઞ્હિ સક્કા ઇમિના મગ્ગેન વિરાગં નિબ્બાનં સચ્છિકાતુન્તિ પવત્તિતો ‘‘વિરાગૂપસંહિત’’ન્તિ વુચ્ચતિ. તંસમ્પયુત્તસઞ્ઞામનસિકારાપિ વિરાગૂપસંહિતા એવ નામ. તસ્સ તેસં સઞ્ઞામનસિકારાનં વસેન સા પઠમજ્ઝાનપઞ્ઞા અરિયમગ્ગપ્પટિવેધસ્સ પદટ્ઠાનતાય ‘‘નિબ્બેધભાગિની’’તિ વુત્તાતિ.

નિબ્બાનસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.