૩. સારિપુત્તસુત્તવણ્ણના

૩૩. તતિયે, ‘‘સારિપુત્ત, મયા સંખિત્તેન દેસિતં ધમ્મં તાદિસેનપિ ન સુકરં વિઞ્ઞાતુ’’ન્તિ ઇમિના અધિપ્પાયેનેવ વદન્તો થેરસ્સ ઞાણં સબ્બમતિક્કમં. અઞ્ઞાતારો ચ દુલ્લભાતિ હિ ઇમિના સામઞ્ઞવચનેન સારિપુત્તત્થેરમ્પિ અન્તોગધં કત્વા દસ્સેન્તો તેનપિ અત્તનો દેસનાય દુપ્પટિવિદ્ધભાવં દસ્સેતિ.

સમ્માતિ હેતુના કારણેન. તેનાહ ‘‘ઉપાયેના’’તિઆદિ. માનાભિસમયાતિ માનસ્સ દસ્સનાભિસમયા. પહાનાભિસમયોતિ ચ દસ્સનાભિસમયોતિ ચ પરિઞ્ઞાભિસમયો વુત્તો. અરહત્તમગ્ગો હિ પરિઞ્ઞાકિચ્ચસિદ્ધિયા કિચ્ચવસેન માનં પસ્સતિ, અસમ્મોહપ્પટિવેધવસેનાતિ વુત્તં હોતિ, અયમસ્સ દસ્સનાભિસમયો. તેન દિટ્ઠો પન પહાનાભિસમયો ચ. દસ્સનાભિસમયેન હિ પરિઞ્ઞાભિસમયમેવ પહીયતિ. દિટ્ઠવિસેન દિટ્ઠસત્તાનં જીવિતં વિય અયમસ્સ પહાનાભિસમયો. અટ્ઠકથાયં પન પહાનાભિસમયસ્સ દસ્સનાભિસમયનાનન્તરિયકત્તા ‘‘પહાનાભિસમયેન’’ઇચ્ચેવ વુત્તં. પહાનાભિસમયે હિ ગહિતે દસ્સનાભિસમયો ગહિતોવ હોતિ.

અન્તમકાસિ દુક્ખસ્સાતિ અરહત્તમગ્ગેન માનસ્સ પહીનત્તા યે ઇમે ‘‘કાયબન્ધનસ્સ અન્તો જીરતિ (ચૂળવ. ૨૭૮), હરિતન્તં વા’’તિ (મ. નિ. ૧.૩૦૪) એવં વુત્તઅન્તિમમરિયાદન્તો ચ ‘‘અન્તમિદં, ભિક્ખવે, જીવિકાન’’ન્તિ (સં. નિ. ૩.૮૦; ઇતિવુ. ૯૧) એવં વુત્તલામકન્તો ચ ‘‘સક્કાયો એકો અન્તો’’તિ (સં. નિ. ૩.૧૦૩) એવં વુત્તકોટ્ઠાસન્તો ચ ‘‘એસેવન્તો દુક્ખસ્સ સપચ્ચયસઙ્ખયા’’તિ એવં વુત્તકોટ્ઠાસન્તો ચાતિ ચત્તારો અન્તા, તેસુ સબ્બસ્સેવ વટ્ટદુક્ખસ્સ અદું ચતુત્થકોટિસઙ્ખાતં અન્તમકાસિ, પરિચ્છેદં પરિવટુમં અકાસિ, અન્તિમસમુદયમત્તાવસેસં દુક્ખમકાસીતિ વુત્તં હોતિ. તેનાહ ‘‘વટ્ટદુક્ખસ્સ અન્તમકાસી’’તિ.

નનુ ચ ‘‘પહાન’’ન્તિ ઇમસ્સ નિદ્દેસે નિબ્બાનં આગતં? ઇધ પટિપ્પસ્સદ્ધિપ્પહાનસઙ્ખાતં અરહત્તફલં વુત્તં, તસ્મા નિદ્દેસેનાયં વણ્ણના વિરુજ્ઝતીતિ આહ ‘‘નિદ્દેસે પના’’તિઆદિ. તત્થ તાનિ પદાનિ આગતાનીતિ તસ્મિં નિદ્દેસે ‘‘પહાનં વૂપસમં પટિનિસ્સગ્ગ’’ન્તિઆદીનિ (ચૂળનિ. ૭૫ ઉદયમાણવપુચ્છાનિદ્દેસો) પદાનિ આગતાનિ.

ધમ્મતક્કપુરેજવન્તિ ઇમિના તસ્મિં ચતુત્થજ્ઝાનવિમોક્ખે ઠત્વા ઝાનઙ્ગાનિ વિપસ્સિત્વા અધિગતં અરહત્તવિમોક્ખં વદતિ. અરહત્તવિમોક્ખસ્સ હિ મગ્ગસમ્પયુત્તસમ્માસઙ્કપ્પસઙ્ખાતો ધમ્મતક્કો પુરેજવો હોતિ.

સારિપુત્તસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.