૩. આસંસસુત્તવણ્ણના

૧૩. તતિયે સન્તોતિ એત્થ સન્ત-સદ્દો ‘‘દીઘં સન્તસ્સ યોજન’’ન્તિઆદીસુ (ધ. પ. ૬૦) કિલન્તભાવે આગતો. ‘‘અયઞ્ચ વિતક્કો, અયઞ્ચ વિચારો સન્તો હોન્તિ સમિતા’’તિઆદીસુ (વિભ. ૫૭૬) નિરુદ્ધભાવે. ‘‘અધિગતો ખો મ્યાયં ધમ્મો, ગમ્ભીરો દુદ્દસો દુરનુબોધો સન્તો પણીતો’’તિઆદીસુ (દી. નિ. ૨.૬૭; મ. નિ. ૧.૨૮૧; સં. નિ. ૧.૧૭૨; મહાવ. ૭-૮) સન્તઞાણગોચરતાયં. ‘‘ઉપસન્તસ્સ સદા સતિમતો’’તિઆદીસુ (ઉદા. ૨૭) કિલેસવૂપસમે. ‘‘સન્તો હવે સબ્ભિ પવેદયન્તી’’તિઆદીસુ (ધ. પ. ૧૫૧) સાધૂસુ. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, મહાચોરા સન્તો સંવિજ્જમાના’’તિઆદીસુ (પારા. ૧૯૫) અત્થિભાવે. ઇધાપિ અત્થિભાવેયેવાતિ આહ ‘‘સન્તોતિ અત્થિ ઉપલબ્ભન્તી’’તિ. તત્થ અત્થીતિ લોકસઙ્કેતવસેન સંવિજ્જન્તિ. અત્થિભાવો હેત્થ પુગ્ગલસમ્બન્ધેન વુત્તત્તા લોકસમઞ્ઞાવસેનેવ વેદિતબ્બો, ન પરમત્થવસેન. અત્થીતિ ચેતં નિપાતપદં દટ્ઠબ્બં ‘‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે કેસા’’તિઆદીસુ (મ. નિ. ૧.૧૧૦) વિય.

સંવિજ્જમાનાતિ ઉપલબ્ભમાના. યઞ્હિ સંવિજ્જતિ, તં ઉપલબ્ભતિ. તેનાહ ‘‘સંવિજ્જમાનાતિ તસ્સેવ વેવચન’’ન્તિ. અનાસોતિ પત્થનારહિતો. તેનાહ ‘‘અપત્થનો’’તિ. આસંસતિ પત્થેતીતિ આસંસો. વેણુવેત્તાદિવિલીવેહિ સુપ્પાદિભાજનકારકા વિલીવકારકા. મિગમચ્છાદીનં નિસાદનતો નેસાદા, માગવિકમચ્છબન્ધાદયો. રથેસુ ચમ્મેન નહનકરણતો રથકારા, ધમ્મકારા. પુઇતિ કરીસસ્સ નામં, તં કુસેન્તિ અપનેન્તીતિ પુક્કુસા, પુપ્ફચ્છડ્ડકા.

દુબ્બણ્ણોતિ વિરૂપો. ઓકોટિમકોતિ આરોહાભાવેન હેટ્ઠિમકો, રસ્સકાયોતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘લકુણ્ડકો’’તિ. લકુ વિય ઘટિકા વિય ડેતિ પવત્તતીતિ હિ લકુણ્ડકો, રસ્સો. કણતિ નિમીલતીતિ કાણો. તં પનસ્સ નિમીલનં એકેન અક્ખિના દ્વીહિપિ ચાતિ આહ ‘‘એકક્ખિકાણો વા ઉભયક્ખિકાણો વા’’તિ. કુણનં કુણો, હત્થવેકલ્લં. તં એતસ્સ અત્થીતિ કુણી. ખઞ્જો વુચ્ચતિ પાદવિકલો. હેટ્ઠિમકાયસઙ્ખાતો સરીરસ્સ પક્ખો પદેસો હતો અસ્સાતિ પક્ખહતો. તેનાહ ‘‘પીઠસપ્પી’’તિ. પદીપે પદીપને એતબ્બં નેતબ્બન્તિ પદીપેય્યં, તેલાદિઉપકરણં.

આસં ન કરોતીતિ રજ્જાભિસેકે કનિટ્ઠો પત્થનં ન કરોતિ જેટ્ઠે સતિ કનિટ્ઠસ્સ અનધિકારત્તા. અભિસેકં અરહતીતિ અભિસેકારહો, ન અભિસેકારહો કાણકુણિઆદિદોસસમન્નાગતો.

સીલસ્સ દુટ્ઠુ નામ નત્થિ, તસ્મા અભાવત્થો ઇધ દુ-સદ્દોતિ આહ ‘‘નિસ્સીલો’’તિ. ‘‘પાપં પાપેન સુકર’’ન્તિઆદીસુ (ઉદા. ૪૮; ચૂળવ. ૩૪૩) વિય પાપ-સદ્દો નિહીનપરિયાયોતિ આહ ‘‘લામકધમ્મો’’તિ. સીલવિપત્તિયા વા દુસ્સીલો. દિટ્ઠિવિપત્તિયા પાપધમ્મો. કાયવાચાસંવરભેદેન વા દુસ્સીલો, મનોસંવરભેદેન, સતિસંવરાદિભેદેન વા પાપધમ્મો. અસુદ્ધપ્પયોગતાય દુસ્સીલો, અસુદ્ધાસયતાય પાપધમ્મો. કુસલસીલવિરહેન દુસ્સીલો, અકુસલસીલસમન્નાગમેન પાપધમ્મો. અસુચીહીતિ અપરિસુદ્ધેહિ. સઙ્કાહિ સરિતબ્બસમાચારોતિ ‘‘ઇમસ્સ મઞ્ઞે ઇદં કમ્મ’’ન્તિ એવં પરેહિ સઙ્કાય સરિતબ્બસમાચારો. તેનાહ ‘‘કિઞ્ચિદેવા’’તિઆદિ. અત્તનાયેવ વા સઙ્કાહિ સરિતબ્બસમાચારોતિ એતેનપિ કમ્મસાધનતંયેવ સઙ્કસ્સરસદ્દસ્સ દસ્સેતિ. અત્તનો સઙ્કાય પરેસં સમાચારકિરિયં સરતિ આસઙ્કતિ વિધાવતીતિપિ સઙ્કસ્સરસમાચારોતિ એવમેત્થ કત્તુસાધનતાપિ દટ્ઠબ્બા. તસ્સ હિ દ્વે તયો જને કથેન્તે દિસ્વા ‘‘મમ દોસં મઞ્ઞે કથેન્તી’’તિ તેસં સમાચારં સઙ્કાય સરતિ ધાવતિ.

એવંપટિઞ્ઞોતિ સલાકગ્ગહણાદીસુ ‘‘કિત્તકા વિહારે સમણા’’તિ ગણનાય આરદ્ધાય ‘‘અહમ્પિ સમણો, અહમ્પિ સમણો’’તિ પટિઞ્ઞં દત્વા સલાકગ્ગહણાદીનિ કરોતીતિ સમણો અહન્તિ એવંસમણપ્પટિઞ્ઞો. સુમ્ભકપત્તધરેતિ મત્તિકાપત્તધરે. પૂતિના કમ્મેનાતિ સંકિલિટ્ઠકમ્મેન, નિગ્ગુણતાય વા ગુણસારવિરહિતત્તા અન્તોપૂતિ. કસમ્બુકચવરો જાતો સઞ્જાતો અસ્સાતિ કસમ્બુજાતોતિ આહ ‘‘સઞ્જાતરાગાદિકચવરો’’તિ. અથ વા કસમ્બુ વુચ્ચતિ તિન્તકુણપકસટં ઉદકં, ઇમસ્મિઞ્ચ સાસને દુસ્સીલો નામ જિગુચ્છનીયત્તા તિન્તકુણપઉદકસદિસો, તસ્મા કસમ્બુ વિય જાતોતિ કસમ્બુજાતો. લોકુત્તરધમ્મઉપનિસ્સયસ્સ નત્થિતાયાતિ યત્થ પતિટ્ઠિતેન સક્કા ભવેય્ય અરહત્તં લદ્ધું, તસ્સા પતિટ્ઠાય ભિન્નત્તા વુત્તં. મહાસીલસ્મિં પરિપૂરકારિતાયાતિ યત્થ પતિટ્ઠિતેન સક્કા ભવેય્ય અરહત્તં પાપુણિતું, તસ્મિં પરિપૂરકારિતાય.

આસંસસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.