૫-૧૦. અયોનિસોસુત્તાદિવણ્ણના

૫-૧૦. પઞ્ચમે કતિ નુ ખો અનુસ્સતિટ્ઠાનાનીતિઆદિ છક્કે આવિ ભવિસ્સતીતિ. એવં ચિન્તિતન્તિ અયોનિસો ચિન્તિતં. અપઞ્હમેવ પઞ્હન્તિ કથેસીતિ અપઞ્હમેવ પઞ્હો અયન્તિ મઞ્ઞમાનો વિસ્સજ્જેસિ. દસવિધં બ્યઞ્જનબુદ્ધિં અપરિહાપેત્વાતિ –

‘‘સિથિલં ધનિતઞ્ચ દીઘરસ્સં, ગરુકં લહુકઞ્ચ નિગ્ગહીતં;

સમ્બન્ધં વવત્થિતં વિમુત્તં, દસધા બ્યઞ્જનબુદ્ધિયા પભેદો’’તિ. (દી. નિ. અટ્ઠ. ૧.૧૯૦; મ. નિ. અટ્ઠ. ૨.૨૯૧; પરિ. અટ્ઠ. ૪૮૫; વિ. સઙ્ગ. અટ્ઠ. ૨૫૨) –

એવં વુત્તં દસવિધં બ્યઞ્જનબુદ્ધિં અપરિહાપેત્વા.

તત્થ ઠાનકરણાનિ સિથિલાનિ કત્વા ઉચ્ચારેતબ્બં અક્ખરં સિથિલં, તાનિયેવ ધનિતાનિ અસિથિલાનિ કત્વા ઉચ્ચારેતબ્બં અક્ખરં ધનિતં. દ્વિમત્તકાલં દીઘં, એકમત્તકાલં રસ્સં. ગરુકન્તિ દીઘમેવ, યં વા ‘‘આયસ્મતો બુદ્ધરક્ખિતત્થેરસ્સા’’તિ સંયોગપરં કત્વા વુચ્ચતિ, લહુકન્તિ રસ્સમેવ, યં વા ‘‘આયસ્મતો બુદ્ધરક્ખિતથેરસ્સા’’તિ એવં વિસંયોગપરં કત્વા વુચ્ચતિ. નિગ્ગહીતન્તિ યં કરણાનિ નિગ્ગહેત્વા અવિસ્સજ્જેત્વા અવિવટેન મુખેન સાનુનાસિકં કત્વા વત્તબ્બં. સમ્બન્ધન્તિ યં પરપદેન સમ્બન્ધિત્વા ‘‘તુણ્હસ્સા’’તિ વુચ્ચતિ. વવત્થિતન્તિ યં પરપદેન અસમ્બન્ધં કત્વા વિચ્છિન્દિત્વા ‘‘તુણ્હી અસ્સા’’તિ વુચ્ચતિ. વિમુત્તન્તિ યં કરણાનિ અનિગ્ગહેત્વા વિસ્સજ્જેત્વા વિવટેન મુખેન સાનુનાસિકં અકત્વા વુચ્ચતિ. દસધા બ્યઞ્જનબુદ્ધિયા પભેદોતિ એવં સિથિલાદિવસેન બ્યઞ્જનબુદ્ધિયા અક્ખરુપ્પાદકચિત્તસ્સ દસપ્પકારેન પભેદો. સબ્બાનિ હિ અક્ખરાનિ ચિત્તસમુટ્ઠાનાનિ યથાધિપ્પેતત્થબ્યઞ્જનતો બ્યઞ્જનાનિ ચ.

‘‘અટ્ઠાનં ખો એતં, આવુસો સારિપુત્તા’’તિઆદિ પઞ્ચકે આવિ ભવિસ્સતિ. ‘‘કતિ નુ ખો, આનન્દ, અનુસ્સતિટ્ઠાનાની’’તિઆદિ પન છક્કે આવિ ભવિસ્સતિ. છટ્ઠાદીસુ નત્થિ વત્તબ્બં.

અયોનિસોસુત્તાદિવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

બાલવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.