૧૦. મોનેય્યસુત્તવણ્ણના

૧૨૩. દસમે મુનિનો ભાવા મોનેય્યાનિ, યેહિ ધમ્મેહિ ઉભયહિતમુનનતો મુનિ નામ હોતિ, તે મુનિભાવકરા મોનેય્યા પટિપદા ધમ્મા એવ વુત્તા. મુનિનો વા એતાનિ મોનેય્યાનિ, યથાવુત્તધમ્મા એવ. તત્થ યસ્મા કાયેન અકત્તબ્બસ્સ અકરણં, કત્તબ્બસ્સ ચ કરણં, ‘‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે કેસા’’તિઆદિના (દી. નિ. ૨.૩૭૭; મ. નિ. ૧.૧૧૦; સં. નિ. ૪.૧૨૭; ખુ. પા. ૩.દ્વત્તિંસાકાર) કાયસઙ્ખાતસ્સ આરમ્મણસ્સ જાનનં, કાયસ્સ ચ સમુદયતો અત્થઙ્ગમતો અસ્સાદતો આદીનવતો નિસ્સરણતો ચ યાથાવતો પરિજાનનતા, તથા પરિજાનનવસેન પન પવત્તો વિપસ્સનામગ્ગો, તેન ચ કાયે છન્દરાગસ્સ પજહનં, કાયસઙ્ખારં નિરોધેત્વા પત્તબ્બસમાપત્તિ વા, સબ્બે એતે કાયમુખેન પવત્તા મોનેય્યપ્પટિપદા ધમ્મા કાયમોનેય્યં નામ. તસ્મા તમત્થં દસ્સેતું ‘‘કતમં કાયમોનેય્યં? તિવિધકાયદુચ્ચરિતસ્સ પહાનં કાયમોનેય્યં, તિવિધકાયસુચરિતમ્પિ કાયમોનેય્ય’’ન્તિઆદિના (મહાનિ. ૧૪) પાળિ આગતા. ઇધાપિ તેનેવ પાળિનયેન અત્થં દસ્સેન્તો ‘‘તિવિધકાયદુચ્ચરિતપ્પહાનં કાયમોનેય્યં નામા’’તિઆદિમાહ.

ઇદાનિ ‘‘કતમં વચીમોનેય્યં? ચતુબ્બિધવચીદુચ્ચરિતસ્સ પહાનં વચીમોનેય્યં, ચતુબ્બિધં વચીસુચરિતં, વાચારમ્મણે ઞાણં, વાચાપરિઞ્ઞા, પરિઞ્ઞાસહગતો મગ્ગો, વાચાય છન્દરાગસ્સ પહાનં, વચીસઙ્ખારનિરોધો દુતિયજ્ઝાનસમાપત્તિ વચીમોનેય્ય’’ન્તિ ઇમાય પાળિયા વુત્તમત્થં અતિદીપેન્તો ‘‘વચીમોનેય્યેપિ એસેવ નયો’’તિઆદિમાહ. તત્થ ચોપનવાચઞ્ચેવ સદ્દવાચઞ્ચ આરબ્ભ પવત્તા પઞ્ઞા વાચારમ્મણે ઞાણં. તસ્સા વાચાય સમુદયાદિતો પરિજાનનં વાચાપરિઞ્ઞા.

‘‘કતમં મનોમોનેય્યં? તિવિધમનોદુચ્ચરિતસ્સ પહાનં મનોમોનેય્યં, તિવિધં મનોસુચ્ચરિતં, મનારમ્મણે ઞાણં, મનપરિઞ્ઞા, પરિઞ્ઞાસહગતો મગ્ગો, મનસ્મિં છન્દરાગસ્સ પહાનં, ચિત્તસઙ્ખારનિરોધો સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિ મનોમોનેય્ય’’ન્તિ ઇમાય પાળિયા આગતનયેન અત્થં વિભાવેન્તો ‘‘મનોમોનેય્યેપિ ઇમિનાવ નયેન અત્થં ઞત્વા’’તિઆદિમાહ. તત્થ ચ એકાસીતિવિધં લોકિયચિત્તં આરબ્ભ પવત્તઞાણં મનારમ્મણે ઞાણં. તસ્સ સમુદયાદિતો પરિજાનનં મનપરિઞ્ઞાતિ અયં વિસેસો.

મોનેય્યસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

આપાયિકવગ્ગવણ્ણના નિટ્ઠિતા.