૬. પઠમસિક્ખાસુત્તવણ્ણના

૮૭. છટ્ઠે સમત્તકારીતિ અનૂનેન પરિપૂરેન આકારેન સમન્નાગતો. સિક્ખાપદાનં ખુદ્દાનુખુદ્દકત્તં અપેક્ખાસિદ્ધન્તિ આહ ‘‘તત્રાપિ સઙ્ઘાદિસેસં ખુદ્દક’’ન્તિઆદિ. અઙ્ગુત્તરમહાનિકાયવળઞ્જનકઆચરિયાતિ અઙ્ગુત્તરનિકાયં પરિહરન્તા આચરિયા, અઙ્ગુત્તરભાણકાતિ વુત્તં હોતિ. લોકવજ્જં નાપજ્જતિ લોકવજ્જસિક્ખાપદાનં વીતિક્કમસાધકસ્સ કિલેસગહનસ્સ સબ્બસો પહીનત્તા. પણ્ણત્તિવજ્જમેવ આપજ્જતિ પણ્ણત્તિવીતિક્કમં વા અજાનતોપિ આપત્તિસમ્ભવતો. ચિત્તેન આપજ્જન્તો રૂપિયપ્પટિગ્ગહણં આપજ્જતીતિ ઉપનિક્ખિત્તસાદિયેન આપજ્જતિ.

બ્રહ્મચરિયસ્સ આદિભૂતાનિ આદિબ્રહ્મચરિયાનિ, તાનિ એવ આદિબ્રહ્મચરિયકાનિ યથા ‘‘વિનયો એવ વેનયિકો’’તિ આહ ‘‘મગ્ગબ્રહ્મચરિયસ્સા’’તિઆદિ. ચત્તારિ મહાસીલસિક્ખાપદાનીતિ ચત્તારિ પારાજિકાનિ સન્ધાય વદતિ. પટિપક્ખધમ્માનં અનવસેસતો સવનતો પગ્ઘરણતો સોતો, અરિયમગ્ગોતિ આહ ‘‘સોતસઙ્ખાતેન મગ્ગેના’’તિ. વિનિપાતેતિ વિરૂપં સદુક્ખં સઉપાયાસં નિપાતેતીતિ વિનિપાતો, અપાયદુક્ખે ખિપનકો. ધમ્મોતિ સભાવો. નાસ્સ વિનિપાતો ધમ્મોતિ અવિનિપાતધમ્મો, ન અત્તાનં અપાયેસુ વિનિપાતનસભાવોતિ વુત્તં હોતિ. કસ્મા? યે ધમ્મા અપાયગમનીયા, તેસં પહીનત્તા. તેનાહ ‘‘અવિનિપાતધમ્મોતિ ચતૂસુ અપાયેસુ અપતનસભાવો’’તિ. તત્થ અપતનસભાવોતિ અનુપ્પજ્જનસભાવો. સોતાપત્તિમગ્ગનિયામેન નિયતોતિ ઉપરિમગ્ગાધિગમસ્સ અવસ્સંભાવીભાવતો નિયતો. તેનેવાહ ‘‘સમ્બોધિપરાયણો’’તિ. હેટ્ઠિમન્તતો સત્તમભવતો ઉપરિ અનુપ્પજ્જનધમ્મતાય વા નિયતો. સમ્બુજ્ઝતીતિ સમ્બોધિ, અરિયમગ્ગો. સો પન પઠમમગ્ગસ્સ અધિગતત્તા અવસિટ્ઠો ચ અધિગન્તબ્બભાવેન ઇચ્છિતબ્બોતિ ઉપરિમગ્ગત્તયસઙ્ખાતા સમ્બોધિ પરં અયનં પરા ગતિ અસ્સાતિ સમ્બોધિપરાયણો. તેનાહ ‘‘ઉપરિમગ્ગત્તયસમ્બોધિપરાયણો’’તિ.

તનુભાવાતિ પરિયુટ્ઠાનમન્દતાય ચ કદાચિ કરહચિ ઉપ્પત્તિયા ચ તનુભાવેન. તનુત્તઞ્હિ દ્વીહિ કારણેહિ વેદિતબ્બં અધિચ્ચુપ્પત્તિયા ચ પરિયુટ્ઠાનમન્દતાય ચ. સકદાગામિસ્સ હિ વટ્ટાનુસારિમહાજનસ્સ વિય કિલેસા અભિણ્હં ન ઉપ્પજ્જન્તિ, કદાચિ કરહચિ ઉપ્પજ્જન્તિ વિરળાકારા હુત્વા વિરળવાપિતે ખેત્તે અઙ્કુરા વિય. ઉપ્પજ્જમાનાપિ ચ વટ્ટાનુસારિમહાજનસ્સેવ મદ્દન્તા ફરન્તા છાદેન્તા અન્ધકારં કરોન્તા ન ઉપ્પજ્જન્તિ, મન્દમન્દા ઉપ્પજ્જન્તિ તનુકાકારા હુત્વા અબ્ભપટલમિવ મક્ખિકાપત્તમિવ ચ. તત્થ કેચિ થેરા ભણન્તિ ‘‘સકદાગામિસ્સ કિલેસા કિઞ્ચાપિ ચિરેન ઉપ્પજ્જન્તિ, બહલાવ ઉપ્પજ્જન્તિ. તથા હિસ્સ પુત્તા ચ ધીતરો ચ દિસ્સન્તી’’તિ. એતં પન અપ્પમાણં. પુત્તધીતરો હિ અઙ્ગપચ્ચઙ્ગપરામસનમત્તેનપિ હોન્તીતિ. દ્વીહિયેવ કારણેહિસ્સ કિલેસાનં તનુત્તં વેદિતબ્બં અધિચ્ચુપ્પત્તિયા ચ પરિયુટ્ઠાનમન્દતાય ચાતિ.

હેટ્ઠાભાગિયાનન્તિ એત્થ હેટ્ઠાતિ મહગ્ગતભૂમિતો હેટ્ઠા, કામભૂમિયન્તિ અત્થો. તેસં પચ્ચયભાવેન હેટ્ઠાભાગસ્સ હિતાતિ હેટ્ઠાભાગિયા, તેસં હેટ્ઠાભાગિયાનં, હેટ્ઠાભાગસ્સ કામભવસ્સ પચ્ચયભાવેન ગહિતાનન્તિ અત્થો. સંયોજેન્તિ બન્ધન્તિ ખન્ધગતિભવાદીહિ ખન્ધગતિભવાદયો, કમ્મં વા ફલેનાતિ સંયોજનાનીતિ આહ ‘‘સંયોજનાનન્તિ બન્ધનાન’’ન્તિ. અસમુચ્છિન્નરાગાદિકસ્સ હિ એતરહિ ખન્ધાદીનં આયતિં ખન્ધાદીહિ સમ્બન્ધો, સમુચ્છિન્નરાગાદિકસ્સ પન તં નત્થિ, કતાનમ્પિ કમ્માનં અસમત્થભાવાપત્તિતો રાગાદીનં અન્વયતો બ્યતિરેકતો ચ સંયોજનટ્ઠો સિદ્ધો. પરિક્ખયેનાતિ સમુચ્છેદેન.

ઓપપાતિકોતિ ઉપપાતિકયોનિકો ઉપપતને સાધુકારી. સેસયોનિપટિક્ખેપવચનમેતં. તેન ગબ્ભવાસદુક્ખાભાવમાહ. તત્થ પરિનિબ્બાયીતિ ઇમિના સેસદુક્ખાભાવં. તત્થ પરિનિબ્બાયિતા ચસ્સ કામલોકે ખન્ધબીજસ્સ અપુનાગમનવસેનેવાતિ દસ્સેતું ‘‘અનાવત્તિધમ્મો’’તિ વુત્તં. ઉપરિયેવાતિ બ્રહ્મલોકેયેવ. અનાવત્તિધમ્મોતિ તતો બ્રહ્મલોકા પુનપ્પુનં પટિસન્ધિવસેન ન આવત્તનધમ્મો. તેનાહ ‘‘યોનિગતિવસેન અનાગમનધમ્મો’’તિ.

પદેસં પદેસકારી આરાધેતીતિ સીલક્ખન્ધાદીનં પારિપૂરિયા એકદેસભૂતં હેટ્ઠિમમગ્ગત્તયં પદેસો, તં કરોન્તો પદેસં એકદેસભૂતં હેટ્ઠિમં ફલત્તયમેવ આરાધેતિ, નિપ્ફાદેતીતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘પદેસકારી પુગ્ગલો નામ સોતાપન્નો’’તિઆદિ. પરિપૂરં પરિપૂરકારીતિ સીલક્ખન્ધાદીહિ સદ્ધિન્દ્રિયાદીહિ ચ પરિતો પૂરણેન પરિપૂરસઙ્ખાતં અરહત્તમગ્ગં કરોન્તો નિબ્બત્તેન્તો પરિપૂરં અરહત્તફલં આરાધેતિ, નિપ્ફાદેતીતિ અત્થો. તેનાહ ‘‘પરિપૂરકારી નામ અરહા’’તિઆદિ.

પઠમસિક્ખાસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.