૧૦. વિભઙ્ગસુત્તં

૮૩૨. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, ઇદ્ધિપાદા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા’’.

‘‘કથં ભાવિતા ચ, ભિક્ખવે, ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા કથં બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ છન્દસમાધિપ્પધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ – ‘ઇતિ મે છન્દો ન ચ અતિલીનો ભવિસ્સતિ, ન ચ અતિપ્પગ્ગહિતો ભવિસ્સતિ, ન ચ અજ્ઝત્તં સંખિત્તો ભવિસ્સતિ, ન ચ બહિદ્ધા વિક્ખિત્તો ભવિસ્સતિ’. પચ્છાપુરેસઞ્ઞી ચ વિહરતિ – ‘યથા પુરે તથા પચ્છા, યથા પચ્છા તથા પુરે; યથા અધો તથા ઉદ્ધં, યથા ઉદ્ધં તથા અધો; યથા દિવા તથા રત્તિં યથા રત્તિં તથા દિવા’. ઇતિ વિવટેન ચેતસા અપરિયોનદ્ધેન સપ્પભાસં ચિત્તં ભાવેતિ. વીરિયસમાધિ…પે… ચિત્તસમાધિ…પે… વીમંસાસમાધિપ્પધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ – ‘ઇતિ મે વીમંસા ન ચ અતિલીના ભવિસ્સતિ, ન ચ અતિપ્પગ્ગહિતા ભવિસ્સતિ, ન ચ અજ્ઝત્તં સંખિત્તા ભવિસ્સતિ, ન ચ બહિદ્ધા વિક્ખિત્તા ભવિસ્સતિ’. પચ્છાપુરેસઞ્ઞી ચ વિહરતિ – ‘યથા પુરે તથા પચ્છા, યથા પચ્છા તથા પુરે; યથા અધો તથા ઉદ્ધં, યથા ઉદ્ધં તથા અધો; યથા દિવા તથા રત્તિં, યથા રત્તિં તથા દિવા’. ઇતિ વિવટેન ચેતસા અપરિયોનદ્ધેન સપ્પભાસં ચિત્તં ભાવેતિ.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, અતિલીનો છન્દો? યો, ભિક્ખવે, છન્દો કોસજ્જસહગતો કોસજ્જસમ્પયુત્તો – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અતિલીનો છન્દો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, અતિપ્પગ્ગહિતો છન્દો? યો, ભિક્ખવે, છન્દો ઉદ્ધચ્ચસહગતો ઉદ્ધચ્ચસમ્પયુત્તો – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અતિપ્પગ્ગહિતો છન્દો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં સંખિત્તો છન્દો? યો, ભિક્ખવે, છન્દો થિનમિદ્ધસહગતો થિનમિદ્ધસમ્પયુત્તો – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં સંખિત્તો છન્દો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, બહિદ્ધા વિક્ખિત્તો છન્દો? યો, ભિક્ખવે, છન્દો બહિદ્ધા પઞ્ચ કામગુણે આરબ્ભ અનુવિક્ખિત્તો અનુવિસટો – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, બહિદ્ધા વિક્ખિત્તો છન્દો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્છાપુરેસઞ્ઞી ચ વિહરતિ – યથા પુરે તથા પચ્છા, યથા પચ્છા તથા પુરે? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પચ્છાપુરેસઞ્ઞા સુગ્ગહિતા હોતિ સુમનસિકતા સૂપધારિતા સુપ્પટિવિદ્ધા પઞ્ઞાય. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પચ્છાપુરેસઞ્ઞી ચ વિહરતિ – યથા પુરે તથા પચ્છા, યથા પચ્છા તથા પુરે.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથા અધો તથા ઉદ્ધં, યથા ઉદ્ધં તથા અધો વિહરતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં ઉદ્ધં પાદતલા અધો કેસમત્થકા તચપરિયન્તં પૂરં નાનપ્પકારસ્સ અસુચિનો પચ્ચવેક્ખતિ – ‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે કેસા લોમા નખા દન્તા તચો મંસં ન્હારુ અટ્ઠિ અટ્ઠિમિઞ્જં વક્કં હદયં યકનં કિલોમકં પિહકં પપ્ફાસં અન્તં અન્તગુણં ઉદરિયં કરીસં પિત્તં સેમ્હં પુબ્બો લોહિતં સેદો મેદો અસ્સુ વસા ખેળો સિઙ્ઘાણિકા લસિકા મુત્ત’ન્તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથા અધો તથા ઉદ્ધં, યથા ઉદ્ધં તથા અધો વિહરતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથા દિવા તથા રત્તિં, યથા રત્તિં તથા દિવા વિહરતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યેહિ આકારેહિ યેહિ લિઙ્ગેહિ યેહિ નિમિત્તેહિ દિવા છન્દસમાધિપ્પધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, સો તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ રત્તિં છન્દસમાધિપ્પધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ; યેહિ વા પન આકારેહિ યેહિ લિઙ્ગેહિ યેહિ નિમિત્તેહિ રત્તિં છન્દસમાધિપ્પધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, સો તેહિ આકારેહિ તેહિ લિઙ્ગેહિ તેહિ નિમિત્તેહિ દિવા છન્દસમાધિપ્પધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથા દિવા તથા રત્તિં, યથા રત્તિં તથા દિવા વિહરતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવટેન ચેતસા અપરિયોનદ્ધેન સપ્પભાસં ચિત્તં ભાવેતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો આલોકસઞ્ઞા સુગ્ગહિતા હોતિ દિવાસઞ્ઞા સ્વાધિટ્ઠિતા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવટેન ચેતસા અપરિયોનદ્ધેન સપ્પભાસં ચિત્તં ભાવેતિ.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અતિલીનં વીરિયં? યં, ભિક્ખવે, વીરિયં કોસજ્જસહગતં કોસજ્જસમ્પયુત્તં – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અતિલીનં વીરિયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અતિપ્પગ્ગહિતં વીરિયં? યં, ભિક્ખવે, વીરિયં ઉદ્ધચ્ચસહગતં ઉદ્ધચ્ચસમ્પયુત્તં – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અતિપ્પગ્ગહિતં વીરિયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં સંખિત્તં વીરિયં? યં, ભિક્ખવે, વીરિયં થિનમિદ્ધસહગતં થિનમિદ્ધસમ્પયુત્તં – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં સંખિત્તં વીરિયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, બહિદ્ધા વિક્ખિત્તં વીરિયં? યં, ભિક્ખવે, વીરિયં બહિદ્ધા પઞ્ચ કામગુણે આરબ્ભ અનુવિક્ખિત્તં અનુવિસટં – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, બહિદ્ધા વિક્ખિત્તં વીરિયં…પે….

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવટેન ચેતસા અપરિયોનદ્ધેન સપ્પભાસં ચિત્તં ભાવેતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો આલોકસઞ્ઞા સુગ્ગહિતા હોતિ દિવાસઞ્ઞા સ્વાધિટ્ઠિતા. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવટેન ચેતસા અપરિયોનદ્ધેન સપ્પભાસં ચિત્તં ભાવેતિ.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અતિલીનં ચિત્તં? યં, ભિક્ખવે, ચિત્તં કોસજ્જસહગતં કોસજ્જસમ્પયુત્તં – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અતિલીનં ચિત્તં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અતિપ્પગ્ગહિતં ચિત્તં? યં, ભિક્ખવે, ચિત્તં ઉદ્ધચ્ચસહગતં ઉદ્ધચ્ચસમ્પયુત્તં – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અતિપ્પગ્ગહિતં ચિત્તં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં સંખિત્તં ચિત્તં? યં, ભિક્ખવે, ચિત્તં થિનમિદ્ધસહગતં થિનમિદ્ધસમ્પયુત્તં – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં સંખિત્તં ચિત્તં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, બહિદ્ધા વિક્ખિત્તં ચિત્તં? યં, ભિક્ખવે, ચિત્તં બહિદ્ધા પઞ્ચ કામગુણે આરબ્ભ અનુવિક્ખિત્તં અનુવિસટં – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, બહિદ્ધા વિક્ખિત્તં ચિત્તં…પે… એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવટેન ચેતસા અપરિયોનદ્ધેન સપ્પભાસં ચિત્તં ભાવેતિ.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, અતિલીના વીમંસા? યા, ભિક્ખવે, વીમંસા કોસજ્જસહગતા કોસજ્જસમ્પયુત્તા – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અતિલીના વીમંસા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, અતિપ્પગ્ગહિતા વીમંસા? યા, ભિક્ખવે, વીમંસા ઉદ્ધચ્ચસહગતા ઉદ્ધચ્ચસમ્પયુત્તા – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અતિપ્પગ્ગહિતા વીમંસા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં સંખિત્તા વીમંસા? યા, ભિક્ખવે, વીમંસા થિનમિદ્ધસહગતા થિનમિદ્ધસમ્પયુત્તા – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અજ્ઝત્તં સંખિત્તા વીમંસા.

‘‘કતમા ચ, ભિક્ખવે, બહિદ્ધા વિક્ખિત્તા વીમંસા? યા, ભિક્ખવે, વીમંસા બહિદ્ધા પઞ્ચ કામગુણે આરબ્ભ અનુવિક્ખિત્તા અનુવિસટા – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, બહિદ્ધા વિક્ખિત્તા વીમંસા…પે… એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવટેન ચેતસા અપરિયોનદ્ધેન સપ્પભાસં ચિત્તં ભાવેતિ. એવં ભાવિતા ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ઇદ્ધિપાદા એવં બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા.

‘‘એવં ભાવિતેસુ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચતૂસુ ઇદ્ધિપાદેસુ એવં બહુલીકતેસુ, અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભોતિ – એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ…પે… યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતિ. એવં ભાવિતેસુ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચતૂસુ ઇદ્ધિપાદેસુ એવં બહુલીકતેસુ, આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ. દસમં.

પાસાદકમ્પનવગ્ગો દુતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

પુબ્બં મહપ્ફલં છન્દં, મોગ્ગલ્લાનઞ્ચ ઉણ્ણાભં;

દ્વે સમણબ્રાહ્મણા ભિક્ખુ, દેસના વિભઙ્ગેન ચાતિ.