૪. નીવરણવગ્ગો

૧. પઠમકુસલસુત્તં

૨૧૨. ‘‘યે કેચિ, ભિક્ખવે, ધમ્મા કુસલા કુસલભાગિયા કુસલપક્ખિકા, સબ્બે તે અપ્પમાદમૂલકા અપ્પમાદસમોસરણા; અપ્પમાદો તેસં ધમ્માનં અગ્ગમક્ખાયતિ. અપ્પમત્તસ્સેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં – સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેસ્સતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરિસ્સતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અપ્પમત્તો સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અપ્પમત્તો સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતી’’તિ. પઠમં.

૨. દુતિયકુસલસુત્તં

૨૧૩. ‘‘યે કેચિ, ભિક્ખવે, ધમ્મા કુસલા કુસલભાગિયા કુસલપક્ખિકા, સબ્બે તે યોનિસોમનસિકારમૂલકા યોનિસોમનસિકારસમોસરણા; યોનિસોમનસિકારો તેસં ધમ્માનં અગ્ગમક્ખાયતિ. યોનિસોમનસિકારસમ્પન્નસ્સેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં – સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેસ્સતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરિસ્સતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યોનિસોમનસિકારસમ્પન્નો સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યોનિસોમનસિકારસમ્પન્નો સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતી’’તિ. દુતિયં.

૩. ઉપક્કિલેસસુત્તં

૨૧૪. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, જાતરૂપસ્સ ઉપક્કિલેસા, યેહિ ઉપક્કિલેસેહિ ઉપક્કિલિટ્ઠં જાતરૂપં ન ચેવ મુદુ હોતિ ન ચ કમ્મનિયં, ન ચ પભસ્સરં પભઙ્ગુ ચ, ન ચ સમ્મા ઉપેતિ કમ્માય. કતમે પઞ્ચ? અયો, ભિક્ખવે, જાતરૂપસ્સ ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠં જાતરૂપં ન ચેવ મુદુ હોતિ ન ચ કમ્મનિયં, ન ચ પભસ્સરં પભઙ્ગુ ચ, ન ચ સમ્મા ઉપેતિ કમ્માય. લોહં, ભિક્ખવે, જાતરૂપસ્સ ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠં જાતરૂપં…પે… તિપુ, ભિક્ખવે, જાતરૂપસ્સ ઉપક્કિલેસો…પે… સીસં, ભિક્ખવે, જાતરૂપસ્સ ઉપક્કિલેસો…પે… સજ્ઝુ, ભિક્ખવે, જાતરૂપસ્સ ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠં જાતરૂપં ન ચેવ મુદુ હોતિ ન ચ કમ્મનિયં, ન ચ પભસ્સરં પભઙ્ગુ ચ, ન ચ સમ્મા ઉપેતિ કમ્માય. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ જાતરૂપસ્સ ઉપક્કિલેસા, યેહિ ઉપક્કિલેસેહિ ઉપક્કિલિટ્ઠં જાતરૂપં ન ચેવ મુદુ હોતિ ન ચ કમ્મનિયં, ન ચ પભસ્સરં પભઙ્ગુ ચ, ન ચ સમ્મા ઉપેતિ કમ્માય.

‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચિમે ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસા, યેહિ ઉપક્કિલેસેહિ ઉપક્કિલિટ્ઠં ચિત્તં ન ચેવ મુદુ હોતિ ન ચ કમ્મનિયં, ન ચ પભસ્સરં પભઙ્ગુ ચ, ન ચ સમ્મા સમાધિયતિ આસવાનં ખયાય. કતમે પઞ્ચ? કામચ્છન્દો, ભિક્ખવે, ચિત્તસ્સ ઉપક્કિલેસો, યેન ઉપક્કિલેસેન ઉપક્કિલિટ્ઠં ચિત્તં ન ચેવ મુદુ હોતિ ન ચ કમ્મનિયં, ન ચ પભસ્સરં પભઙ્ગુ ચ, ન ચ સમ્મા સમાધિયતિ આસવાનં ખયાય…પે… ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ચિત્તસ્સ ઉપેક્કિલેસા, યેહિ ઉપક્કિલેસેહિ ઉપક્કિલિટ્ઠં ચિત્તં ન ચેવ મુદુ હોતિ ન ચ કમ્મનિયં, ન ચ પભસ્સરં પભઙ્ગુ ચ, ન ચ સમ્મા સમાધિયતિ આસવાનં ખયાયા’’તિ. તતિયં.

૪. અનુપક્કિલેસસુત્તં

૨૧૫. ‘‘સત્તિમે, ભિક્ખવે, બોજ્ઝઙ્ગા અનાવરણા અનીવરણા ચેતસો અનુપક્કિલેસા ભાવિતા બહુલીકતા વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ભિક્ખવે, અનાવરણો અનીવરણો ચેતસો અનુપક્કિલેસો ભાવિતો બહુલીકતો વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તતિ…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ભિક્ખવે, અનાવરણો અનીવરણો ચેતસો અનુપક્કિલેસો ભાવિતો બહુલીકતો વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા અનાવરણા અનીવરણા ચેતસો અનુપક્કિલેસા ભાવિતા બહુલીકતા વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તન્તી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. અયોનિસોમનસિકારસુત્તં

૨૧૬. ‘‘અયોનિસો, ભિક્ખવે, મનસિકરોતો અનુપ્પન્નો ચેવ કામચ્છન્દો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો ચ કામચ્છન્દો ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય સંવત્તતિ; અનુપ્પન્નો ચેવ બ્યાપાદો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો ચ બ્યાપાદો ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય સંવત્તતિ; અનુપ્પન્નઞ્ચેવ થિનમિદ્ધં ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નઞ્ચ થિનમિદ્ધં ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય સંવત્તતિ; અનુપ્પન્નઞ્ચેવ ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નઞ્ચ ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય સંવત્તતિ; અનુપ્પન્ના ચેવ વિચિકિચ્છા ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્ના ચ વિચિકિચ્છા ભિય્યોભાવાય વેપુલ્લાય સંવત્તતી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. યોનિસોમનસિકારસુત્તં

૨૧૭. ‘‘યોનિસો ચ ખો, ભિક્ખવે, મનસિકરોતો અનુપ્પન્નો ચેવ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો ચ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છતિ…પે… અનુપ્પન્નો ચેવ ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ઉપ્પજ્જતિ, ઉપ્પન્નો ચ ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. બુદ્ધિસુત્તં

૨૧૮. ‘‘સત્તિમે, ભિક્ખવે, બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા બહુલીકતા બુદ્ધિયા અપરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા બહુલીકતા બુદ્ધિયા અપરિહાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. સત્તમં.

૮. આવરણનીવરણસુત્તં

૨૧૯. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આવરણા નીવરણા ચેતસો ઉપક્કિલેસા પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણા. કતમે પઞ્ચ? કામચ્છન્દો, ભિક્ખવે, આવરણો નીવરણો ચેતસો ઉપક્કિલેસો પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણો. બ્યાપાદો, ભિક્ખવે, આવરણો નીવરણો ચેતસો ઉપક્કિલેસો પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણો. થિનમિદ્ધં, ભિક્ખવે, આવરણં નીવરણં ચેતસો ઉપક્કિલેસં પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણં. ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં, ભિક્ખવે, આવરણં નીવરણં ચેતસો ઉપક્કિલેસં પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણં. વિચિકિચ્છા, ભિક્ખવે, આવરણા નીવરણા ચેતસો ઉપક્કિલેસા પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આવરણા નીવરણા ચેતસો ઉપક્કિલેસા પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણા.

‘‘સત્તિમે, ભિક્ખવે, બોજ્ઝઙ્ગા અનાવરણા અનીવરણા ચેતસો અનુપક્કિલેસા ભાવિતા બહુલીકતા વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ભિક્ખવે, અનાવરણો અનીવરણો ચેતસો અનુપક્કિલેસો ભાવિતો બહુલીકતો વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તતિ…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ભિક્ખવે, અનાવરણો અનીવરણો ચેતસો અનુપક્કિલેસો ભાવિતો બહુલીકતો વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા અનાવરણા અનીવરણા ચેતસો અનુપક્કિલેસા ભાવિતા બહુલીકતા વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તન્તીતિ.

‘‘યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે અરિયસાવકો અટ્ઠિં કત્વા મનસિ કત્વા સબ્બં ચેતસો સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતો ધમ્મં સુણાતિ, ઇમસ્સ પઞ્ચ નીવરણા તસ્મિં સમયે ન હોન્તિ. સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા તસ્મિં સમયે ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ.

‘‘કતમે પઞ્ચ નીવરણા તસ્મિં સમયે ન હોન્તિ? કામચ્છન્દનીવરણં તસ્મિં સમયે ન હોતિ, બ્યાપાદનીવરણં તસ્મિં સમયે ન હોતિ, થિનમિદ્ધનીવરણં તસ્મિં સમયે ન હોતિ, ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચનીવરણં તસ્મિં સમયે ન હોતિ, વિચિકિચ્છાનીવરણં તસ્મિં સમયે ન હોતિ. ઇમસ્સ પઞ્ચ નીવરણા તસ્મિં સમયે ન હોન્તિ.

‘‘કતમે સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા તસ્મિં સમયે ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તસ્મિં સમયે ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છતિ…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો તસ્મિં સમયે ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છતિ. ઇમે સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા તસ્મિં સમયે ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ. યસ્મિં, ભિક્ખવે, સમયે અરિયસાવકો અટ્ઠિં કત્વા મનસિ કત્વા સબ્બં ચેતસો સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતો ધમ્મં સુણાતિ, ઇમસ્સ પઞ્ચ નીવરણા તસ્મિં સમયે ન હોન્તિ. ઇમે સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા તસ્મિં સમયે ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. રુક્ખસુત્તં

૨૨૦. ‘‘સન્તિ, ભિક્ખવે, મહારુક્ખા અણુબીજા મહાકાયા રુક્ખાનં અજ્ઝારુહા, યેહિ રુક્ખા અજ્ઝારૂળ્હા ઓભગ્ગવિભગ્ગા વિપતિતા સેન્તિ. કતમે ચ તે, ભિક્ખવે, મહારુક્ખા અણુબીજા મહાકાયા રુક્ખાનં અજ્ઝારુહા, યેહિ રુક્ખા અજ્ઝારૂળ્હા ઓભગ્ગવિભગ્ગા વિપતિતા સેન્તિ [સેન્તિ. સેય્યથિદં (કત્થચિ)]? અસ્સત્થો, નિગ્રોધો, પિલક્ખો, ઉદુમ્બરો, કચ્છકો, કપિત્થનો – ઇમે ખો તે, ભિક્ખવે, મહારુક્ખા અણુબીજા મહાકાયા રુક્ખાનં અજ્ઝારુહા, યેહિ રુક્ખા અજ્ઝારૂળ્હા ઓભગ્ગવિભગ્ગા વિપતિતા સેન્તિ. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો કુલપુત્તો યાદિસકે કામે ઓહાય અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ, સો તાદિસકેહિ કામેહિ તતો વા પાપિટ્ઠતરેહિ ઓભગ્ગવિભગ્ગો વિપતિતો સેતિ.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આવરણા નીવરણા ચેતસો અજ્ઝારુહા પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણા. કતમે પઞ્ચ? કામચ્છન્દો, ભિક્ખવે, આવરણો નીવરણો ચેતસો અજ્ઝારુહો પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણો. બ્યાપાદો, ભિક્ખવે, આવરણો નીવરણો ચેતસો અજ્ઝારુહો પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણો. થિનમિદ્ધં, ભિક્ખવે, આવરણં નીવરણં ચેતસો અજ્ઝારુહં પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણં. ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં, ભિક્ખવે, આવરણં નીવરણં ચેતસો અજ્ઝારુહં પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણં. વિચિકિચ્છા, ભિક્ખવે, આવરણા નીવરણા ચેતસો અજ્ઝારુહા પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આવરણા નીવરણા ચેતસો અજ્ઝારુહા પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણા.

‘‘સત્તિમે, ભિક્ખવે, બોજ્ઝઙ્ગા અનાવરણા અનીવરણા ચેતસો અનજ્ઝારુહા ભાવિતા બહુલીકતા વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ભિક્ખવે, અનાવરણો અનીવરણો ચેતસો અનજ્ઝારુહો ભાવિતો બહુલીકતો વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તતિ…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ભિક્ખવે, અનાવરણો અનીવરણો ચેતસો અનજ્ઝારુહો ભાવિતો બહુલીકતો વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા અનાવરણા અનીવરણા ચેતસો અનજ્ઝારુહા ભાવિતા બહુલીકતા વિજ્જાવિમુત્તિફલસચ્છિકિરિયાય સંવત્તન્તી’’તિ. નવમં.

૧૦. નીવરણસુત્તં

૨૨૧. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, નીવરણા અન્ધકરણા અચક્ખુકરણા અઞ્ઞાણકરણા પઞ્ઞાનિરોધિકા વિઘાતપક્ખિયા અનિબ્બાનસંવત્તનિકા. કતમે પઞ્ચ? કામચ્છન્દનીવરણં, ભિક્ખવે, અન્ધકરણં અચક્ખુકરણં અઞ્ઞાણકરણં પઞ્ઞાનિરોધિકં વિઘાતપક્ખિયં અનિબ્બાનસંવત્તનિકં. બ્યાપાદનીવરણં, ભિક્ખવે…પે… થિનમિદ્ધનીવરણં, ભિક્ખવે… ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચનીવરણં, ભિક્ખવે… વિચિકિચ્છાનીવરણં, ભિક્ખવે, અન્ધકરણં અચક્ખુકરણં અઞ્ઞાણકરણં પઞ્ઞાનિરોધિકં વિઘાતપક્ખિયં અનિબ્બાનસંવત્તનિકં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ નીવરણા અન્ધકરણા અચક્ખુકરણા અઞ્ઞાણકરણા પઞ્ઞાનિરોધિકા વિઘાતપક્ખિયા અનિબ્બાનસંવત્તનિકા.

‘‘સત્તિમે, ભિક્ખવે, બોજ્ઝઙ્ગા ચક્ખુકરણા ઞાણકરણા પઞ્ઞાબુદ્ધિયા અવિઘાતપક્ખિયા નિબ્બાનસંવત્તનિકા. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ભિક્ખવે, ચક્ખુકરણો ઞાણકરણો પઞ્ઞાબુદ્ધિયો અવિઘાતપક્ખિયો નિબ્બાનસંવત્તનિકો…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ભિક્ખવે, ચક્ખુકરણો ઞાણકરણો પઞ્ઞાબુદ્ધિયો અવિઘાતપક્ખિયો નિબ્બાનસંવત્તનિકો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા ચક્ખુકરણા ઞાણકરણા પઞ્ઞાબુદ્ધિયા અવિઘાતપક્ખિયા નિબ્બાનસંવત્તનિકા’’તિ. દસમં.

નીવરણવગ્ગો ચતુત્થો.

તસ્સુદ્દાનં –

દ્વે કુસલા કિલેસા ચ, દ્વે યોનિસો ચ બુદ્ધિ ચ;

આવરણા નીવરણા રુક્ખં, નીવરણઞ્ચ તે દસાતિ.