૨. ગિલાનવગ્ગો

૧. પાણસુત્તં

૧૯૨. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, યે કેચિ પાણા ચત્તારો ઇરિયાપથે કપ્પેન્તિ – કાલેન ગમનં, કાલેન ઠાનં, કાલેન નિસજ્જં, કાલેન સેય્યં, સબ્બે તે પથવિં નિસ્સાય પથવિયં પતિટ્ઠાય એવમેતે ચત્તારો ઇરિયાપથે કપ્પેન્તિ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલં નિસ્સાય સીલે પતિટ્ઠાય સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલં નિસ્સાય સીલે પતિટ્ઠાય સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલં નિસ્સાય સીલે પતિટ્ઠાય સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતી’’તિ. પઠમં.

૨. પઠમસૂરિયૂપમસુત્તં

૧૯૩. ‘‘સૂરિયસ્સ, ભિક્ખવે, ઉદયતો એતં પુબ્બઙ્ગમં એતં પુબ્બનિમિત્તં, યદિદં – અરુણુગ્ગં; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો સત્તન્નં બોજ્ઝઙ્ગાનં ઉપ્પાદાય એતં પુબ્બઙ્ગમં એતં પુબ્બનિમિત્તં, યદિદં – કલ્યાણમિત્તતા. કલ્યાણમિત્તસ્સેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં – સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેસ્સતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરિસ્સતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કલ્યાણમિત્તો સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કલ્યાણમિત્તો સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતી’’તિ. દુતિયં.

૩. દુતિયસૂરિયૂપમસુત્તં

૧૯૪. ‘‘સૂરિયસ્સ, ભિક્ખવે, ઉદયતો એતં પુબ્બઙ્ગમં એતં પુબ્બનિમિત્તં, યદિદં – અરુણુગ્ગં; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો સત્તન્નં બોજ્ઝઙ્ગાનં ઉપ્પાદાય એતં પુબ્બઙ્ગમં એતં પુબ્બનિમિત્તં, યદિદં – યોનિસોમનસિકારો. યોનિસોમનસિકારસમ્પન્નસ્સેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો પાટિકઙ્ખં – સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેસ્સતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરિસ્સતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યોનિસોમનસિકારસમ્પન્નો સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગં ભાવેતિ વિવેકનિસ્સિતં વિરાગનિસ્સિતં નિરોધનિસ્સિતં વોસ્સગ્ગપરિણામિં. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યોનિસોમનસિકારસમ્પન્નો સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગે બહુલીકરોતી’’તિ. તતિયં.

૪. પઠમગિલાનસુત્તં

૧૯૫. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મહાકસ્સપો પિપ્પલિગુહાયં [વિપ્ફલિગુહાયં (સી.)] વિહરતિ આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા મહાકસ્સપો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા આયસ્મન્તં મહાકસ્સપં એતદવોચ –

‘‘કચ્ચિ તે, કસ્સપ, ખમનીયં કચ્ચિ યાપનીયં? કચ્ચિ દુક્ખા વેદના પટિક્કમન્તિ, નો અભિક્કમન્તિ; પટિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ, નો અભિક્કમો’’તિ? ‘‘ન મે, ભન્તે, ખમનીયં, ન યાપનીયં. બાળ્હા મે દુક્ખા વેદના અભિક્કમન્તિ, નો પટિક્કમન્તિ; અભિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ, નો પટિક્કમો’’તિ.

‘‘સત્તિમે, કસ્સપ, બોજ્ઝઙ્ગા મયા સમ્મદક્ખાતા ભાવિતા બહુલીકતા અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ખો, કસ્સપ, મયા સમ્મદક્ખાતો ભાવિતો બહુલીકતો અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ખો, કસ્સપ, મયા સમ્મદક્ખાતો ભાવિતો બહુલીકતો અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, કસ્સપ, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા મયા સમ્મદક્ખાતા ભાવિતા બહુલીકતા અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. ‘‘તગ્ઘ, ભગવા, બોજ્ઝઙ્ગા; તગ્ઘ, સુગત, બોજ્ઝઙ્ગા’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો આયસ્મા મહાકસ્સપો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિ. વુટ્ઠહિ ચાયસ્મા મહાકસ્સપો તમ્હા આબાધા. તથાપહીનો ચાયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ સો આબાધો અહોસીતિ. ચતુત્થં.

૫. દુતિયગિલાનસુત્તં

૧૯૬. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ગિજ્ઝકૂટે પબ્બતે વિહરતિ આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એતદવોચ –

‘‘કચ્ચિ તે, મોગ્ગલ્લાન, ખમનીયં કચ્ચિ યાપનીયં? કચ્ચિ દુક્ખા વેદના પટિક્કમન્તિ, નો અભિક્કમન્તિ; પટિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ, નો અભિક્કમો’’તિ? ‘‘ન મે, ભન્તે, ખમનીયં, ન યાપનીયં. બાળ્હા મે દુક્ખા વેદના અભિક્કમન્તિ, નો પટિક્કમન્તિ; અભિક્કમોસાનં પઞ્ઞાયતિ, નો પટિક્કમો’’તિ.

‘‘સત્તિમે, મોગ્ગલ્લાન, બોજ્ઝઙ્ગા મયા સમ્મદક્ખાતા ભાવિતા બહુલીકતા અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ખો, મોગ્ગલ્લાન, મયા સમ્મદક્ખાતો ભાવિતો બહુલીકતો અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ખો, મોગ્ગલ્લાન, મયા સમ્મદક્ખાતો ભાવિતો બહુલીકતો અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, મોગ્ગલ્લાન, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા મયા સમ્મદક્ખાતા ભાવિતા બહુલીકતા અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. ‘‘તગ્ઘ, ભગવા, બોજ્ઝઙ્ગા; તગ્ઘ, સુગત, બોજ્ઝઙ્ગા’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિ. વુટ્ઠહિ ચાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તમ્હા આબાધા. તથાપહીનો ચાયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ સો આબાધો અહોસીતિ. પઞ્ચમં.

૬. તતિયગિલાનસુત્તં

૧૯૭. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તેન ખો પન સમયેન ભગવા આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. અથ ખો આયસ્મા મહાચુન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં મહાચુન્દં ભગવા એતદવોચ – ‘‘પટિભન્તુ તં, ચુન્દ, બોજ્ઝઙ્ગા’’તિ.

‘‘સત્તિમે, ભન્તે, બોજ્ઝઙ્ગા ભગવતા સમ્મદક્ખાતા ભાવિતા બહુલીકતા અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ખો, ભન્તે, ભગવતા સમ્મદક્ખાતો ભાવિતો બહુલીકતો અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો ખો, ભન્તે, ભગવતા સમ્મદક્ખાતો ભાવિતો બહુલીકતો અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ. ઇમે ખો, ભન્તે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા ભગવતા સમ્મદક્ખાતા ભાવિતા બહુલીકતા અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. ‘‘તગ્ઘ, ચુન્દ, બોજ્ઝઙ્ગા; તગ્ઘ, ચુન્દ, બોજ્ઝઙ્ગા’’તિ.

ઇદમવોચાયસ્મા ચુન્દો. સમનુઞ્ઞો સત્થા અહોસિ. વુટ્ઠહિ ચ ભગવા તમ્હા આબાધા. તથાપહીનો ચ ભગવતો સો આબાધો અહોસીતિ. છટ્ઠં.

૭. પારઙ્ગમસુત્તં

૧૯૮. ‘‘સત્તિમે, ભિક્ખવે, બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા બહુલીકતા અપારા પારં ગમનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા બહુલીકતા અપારા પારં ગમનાય સંવત્તન્તી’’તિ.

‘‘અપ્પકા તે મનુસ્સેસુ, યે જના પારગામિનો;

અથાયં ઇતરા પજા, તીરમેવાનુધાવતિ.

‘‘યે ચ ખો સમ્મદક્ખાતે, ધમ્મે ધમ્માનુવત્તિનો;

તે જના પારમેસ્સન્તિ, મચ્ચુધેય્યં સુદુત્તરં.

‘‘કણ્હં ધમ્મં વિપ્પહાય, સુક્કં ભાવેથ પણ્ડિતો;

ઓકા અનોકમાગમ્મ, વિવેકે યત્થ દૂરમં.

‘‘તત્રાભિરતિમિચ્છેય્ય, હિત્વા કામે અકિઞ્ચનો;

પરિયોદપેય્ય અત્તાનં, ચિત્તક્લેસેહિ પણ્ડિતો.

‘‘યેસં સમ્બોધિયઙ્ગેસુ, સમ્મા ચિત્તં સુભાવિતં;

આદાનપ્પટિનિસ્સગ્ગે, અનુપાદાય યે રતા;

ખીણાસવા જુતિમન્તો, તે લોકે પરિનિબ્બુતા’’તિ. સત્તમં;

૮. વિરદ્ધસુત્તં

૧૯૯. ‘‘યેસં કેસઞ્ચિ, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા વિરદ્ધા, વિરદ્ધો તેસં અરિયો મગ્ગો સમ્મા દુક્ખક્ખયગામી. યેસં કેસઞ્ચિ, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા આરદ્ધા, આરદ્ધો તેસં અરિયો મગ્ગો સમ્મા દુક્ખક્ખયગામી. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો – યેસં કેસઞ્ચિ, ભિક્ખવે, ઇમે સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા વિરદ્ધા, વિરદ્ધો તેસં અરિયો મગ્ગો સમ્મા દુક્ખક્ખયગામી. યેસં કેસઞ્ચિ, ભિક્ખવે, ઇમે સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા આરદ્ધા, આરદ્ધો તેસં અરિયો મગ્ગો સમ્મા દુક્ખક્ખયગામી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. અરિયસુત્તં

૨૦૦. ‘‘સત્તિમે, ભિક્ખવે, બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા બહુલીકતા અરિયા નિય્યાનિકા નીયન્તિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાય. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા બહુલીકતા અરિયા નિય્યાનિકા નીયન્તિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાયા’’તિ. નવમં.

૧૦. નિબ્બિદાસુત્તં

૨૦૧. ‘‘સત્તિમે, ભિક્ખવે, બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા બહુલીકતા એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે સત્ત? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો…પે… ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, સત્ત બોજ્ઝઙ્ગા ભાવિતા બહુલીકતા એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. દસમં.

ગિલાનવગ્ગો દુતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

પાણા સૂરિયૂપમા દ્વે, ગિલાના અપરે તયો;

પારઙ્ગામી વિરદ્ધો ચ, અરિયો નિબ્બિદાય ચાતિ.