૬. અભિસમયવગ્ગો

૧. નખસિખસુત્તં

૧૧૨૧. અથ ખો ભગવા પરિત્તં નખસિખાયં પંસું આરોપેત્વા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમં નુ ખો બહુતરં – યો વાયં મયા પરિત્તો નખસિખાયં પંસુ આરોપિતો, અયં વા મહાપથવી’’તિ? ‘‘એતદેવ, ભન્તે, બહુતરં યદિદં – મહાપથવી; અપ્પમત્તકાયં ભગવતા પરિત્તો નખસિખાયં પંસુ આરોપિતો. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેતિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેતિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેતિ મહાપથવિં ઉપનિધાય ભગવતા પરિત્તો નખસિખાયં પંસુ આરોપિતો’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ દિટ્ઠિસમ્પન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ અભિસમેતાવિનો એતદેવ બહુતરં દુક્ખં યદિદં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં; અપ્પમત્તકં અવસિટ્ઠં. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેતિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેતિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેતિ પુરિમં દુક્ખક્ખન્ધં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં ઉપનિધાય યદિદં સત્તક્ખત્તુપરમતા; યો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ’’.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. પઠમં.

૨. પોક્ખરણીસુત્તં

૧૧૨૨. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પોક્ખરણી પઞ્ઞાસયોજનાનિ આયામેન, પઞ્ઞાસયોજનાનિ વિત્થારેન, પઞ્ઞાસયોજનાનિ ઉબ્બેધેન, પુણ્ણા ઉદકસ્સ સમતિત્તિકા કાકપેય્યા. તતો પુરિસો કુસગ્ગેન ઉદકં ઉદ્ધરેય્ય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમં નુ ખો બહુતરં – યં વા કુસગ્ગેન ઉબ્ભતં, યં વા પોક્ખરણિયા ઉદક’’ન્તિ? ‘‘એતદેવ, ભન્તે, બહુતરં, યદિદં – પોક્ખરણિયા ઉદકં; અપ્પમત્તકં કુસગ્ગેન ઉદકં ઉબ્ભતં. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેતિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેતિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેતિ પોક્ખરણિયા ઉદકં ઉપનિધાય કુસગ્ગેન ઉદકં ઉબ્ભત’’ન્તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ…પે… યોગો કરણીયો’’તિ. દુતિયં.

૩. પઠમસંભેજ્જસુત્તં

૧૧૨૩. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, યત્થિમા મહાનદિયો સંસન્દન્તિ સમેન્તિ, સેય્યથિદં – ગઙ્ગા, યમુના, અચિરવતી, સરભૂ, મહી, તતો પુરિસો દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ ઉદ્ધરેય્ય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે કતમં નુ ખો બહુતરં – યાનિ દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ ઉબ્ભતાનિ, યં વા સંભેજ્જઉદક’’ન્તિ? ‘‘એતદેવ, ભન્તે, બહુતરં, યદિદં – સંભેજ્જઉદકં; અપ્પમત્તકાનિ દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ ઉબ્ભતાનિ. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેન્તિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેન્તિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેન્તિ સંભેજ્જઉદકં ઉપનિધાય દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ ઉબ્ભતાની’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ…પે… યોગો કરણીયો’’તિ. તતિયં.

૪. દુતિયસંભેજ્જસુત્તં

૧૧૨૪. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, યત્થિમા મહાનદિયો સંસન્દન્તિ સમેન્તિ, સેય્યથિદં – ગઙ્ગા, યમુના, અચિરવતી, સરભૂ, મહી, તં ઉદકં પરિક્ખયં પરિયાદાનં ગચ્છેય્ય, ઠપેત્વા દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમં નુ ખો બહુતરં – યં વા સંભેજ્જઉદકં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં, યાનિ દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ અવસિટ્ઠાની’’તિ? ‘‘એતદેવ, ભન્તે, બહુતરં સંભેજ્જઉદકં યદિદં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં; અપ્પમત્તકાનિ દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ અવસિટ્ઠાનિ. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેન્તિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેન્તિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેન્તિ સંભેજ્જઉદકં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં ઉપનિધાય દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ અવસિટ્ઠાની’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ…પે… યોગો કરણીયો’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમમહાપથવીસુત્તં

૧૧૨૫. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો મહાપથવિયા સત્ત કોલટ્ઠિમત્તિયો ગુળિકા ઉપનિક્ખિપેય્ય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમં નુ ખો બહુતરં – યા વા સત્ત કોલટ્ઠિમત્તિયો ગુળિકા ઉપનિક્ખિત્તા, અયં વા મહાપથવી’’તિ? ‘‘એતદેવ, ભન્તે, બહુતરં, યદિદં – મહાપથવી; અપ્પમત્તિકા સત્ત કોલટ્ઠિમત્તિયો ગુળિકા ઉપનિક્ખિત્તા. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેન્તિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેન્તિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેન્તિ મહાપથવિં ઉપનિધાય સત્ત કોલટ્ઠિમત્તિયો ગુળિકા ઉપનિક્ખિત્તા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ…પે… યોગો કરણીયો’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયમહાપથવીસુત્તં

૧૧૨૬. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મહાપથવી પરિક્ખયં પરિયાદાનં ગચ્છેય્ય ઠપેત્વા સત્ત કોલટ્ઠિમત્તિયો ગુળિકા. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમં નુ ખો બહુતરં – યં વા મહાપથવિયા પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં, યા વા સત્ત કોલટ્ઠિમત્તિયો ગુળિકા અવસિટ્ઠા’’તિ? ‘‘એતદેવ, ભન્તે, બહુતરં મહાપથવિયા યદિદં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં; અપ્પમત્તિકા સત્ત કોલટ્ઠિમત્તિયો ગુળિકા અવસિટ્ઠા. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેન્તિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેન્તિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેન્તિ મહાપથવિયા પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં ઉપનિધાય સત્ત કોલટ્ઠિમત્તિયો ગુળિકા અવસિટ્ઠા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ…પે… યોગો કરણીયો’’તિ. છટ્ઠં.

૭. પઠમમહાસમુદ્દસુત્તં

૧૧૨૭. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો મહાસમુદ્દતો દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ ઉદ્ધરેય્ય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમં નુ ખો બહુતરં – યાનિ દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ ઉબ્ભતાનિ, યં વા મહાસમુદ્દે ઉદક’’ન્તિ? ‘‘એતદેવ, ભન્તે, બહુતરં, યદિદં – મહાસમુદ્દે ઉદકં; અપ્પમત્તકાનિ દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ ઉબ્ભતાનિ. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેન્તિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેન્તિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેન્તિ મહાસમુદ્દે ઉદકં ઉપનિધાય દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ ઉબ્ભતાની’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ…પે… યોગો કરણીયો’’તિ. સત્તમં.

૮. દુતિયમહાસમુદ્દસુત્તં

૧૧૨૮. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મહાસમુદ્દે ઉદકં પરિક્ખયં [મહાસમુદ્દો પરિક્ખયં (સી. સ્યા. કં.) સં. નિ. ૨.૮૧] પરિયાદાનં ગચ્છેય્ય ઠપેત્વા દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમં નુ ખો બહુતરં – યં વા મહાસમુદ્દે ઉદકં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં, યાનિ દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ અવસિટ્ઠાની’’તિ? ‘‘એતદેવ, ભન્તે, બહુતરં મહાસમુદ્દે ઉદકં યદિદં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં; અપ્પમત્તકાનિ દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ અવસિટ્ઠાનિ. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેન્તિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેન્તિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેન્તિ મહાસમુદ્દે ઉદકં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં ઉપનિધાય દ્વે વા તીણિ વા ઉદકફુસિતાનિ અવસિટ્ઠાની’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ…પે… યોગો કરણીયો’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પઠમપબ્બતૂપમસુત્તં

૧૧૨૯. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો હિમવતો પબ્બતરાજસ્સ સત્ત સાસપમત્તિયો પાસાણસક્ખરા ઉપનિક્ખિપેય્ય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમં નુ ખો બહુતરં – યા વા સત્ત સાસપમત્તિયો પાસાણસક્ખરા ઉપનિક્ખિત્તા, અયં વા હિમવા પબ્બતરાજા’’તિ? ‘‘એતદેવ, ભન્તે, બહુતરં, યદિદં – હિમવા પબ્બતરાજા; અપ્પમત્તિકા સત્ત સાસપમત્તિયો પાસાણસક્ખરા ઉપનિક્ખિત્તા. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેન્તિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેન્તિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેન્તિ હિમવન્તં પબ્બતરાજાનં ઉપનિધાય સત્ત સાસપમત્તિયો પાસાણસક્ખરા ઉપનિક્ખિત્તા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ…પે… યોગો કરણીયો’’તિ. નવમં.

૧૦. દુતિયપબ્બતૂપમસુત્તં

૧૧૩૦. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, હિમવા પબ્બતરાજા પરિક્ખયં પરિયાદાનં ગચ્છેય્ય, ઠપેત્વા સત્ત સાસપમત્તિયો પાસાણસક્ખરા. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, કતમં નુ ખો બહુતરં – યં વા હિમવતો પબ્બતરાજસ્સ પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં, યા વા સત્ત સાસપમત્તિયો પાસાણસક્ખરા અવસિટ્ઠા’’તિ? ‘‘એતદેવ, ભન્તે, બહુતરં હિમવતો પબ્બતરાજસ્સ યદિદં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં; અપ્પમત્તિકા સત્ત સાસપમત્તિયો પાસાણસક્ખરા અવસિટ્ઠા. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેન્તિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેન્તિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેન્તિ હિમવતો પબ્બતરાજસ્સ પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં ઉપનિધાય સત્ત સાસપમત્તિયો પાસાણસક્ખરા અવસિટ્ઠા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ દિટ્ઠિસમ્પન્નસ્સ પુગ્ગલસ્સ અભિસમેતાવિનો એતદેવ બહુતરં દુક્ખં યદિદં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં; અપ્પમત્તકં અવસિટ્ઠં. સઙ્ખમ્પિ ન ઉપેતિ, ઉપનિધમ્પિ ન ઉપેતિ, કલભાગમ્પિ ન ઉપેતિ પુરિમં દુક્ખક્ખન્ધં પરિક્ખીણં પરિયાદિન્નં ઉપનિધાય યદિદં સત્તક્ખત્તુપરમતા; યો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ’’.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. દસમં.

અભિસમયવગ્ગો છટ્ઠો.

તસ્સુદ્દાનં –

નખસિખા પોક્ખરણી, સંભેજ્જ અપરે દુવે;

પથવી દ્વે સમુદ્દા દ્વે, દ્વેમા ચ પબ્બતૂપમાતિ.