૨. ધમ્મચક્કપ્પવત્તનવગ્ગો

૧. ધમ્મચક્કપ્પવત્તનસુત્તં

૧૦૮૧. એકં સમયં ભગવા બારાણસિયં વિહરતિ ઇસિપતને મિગદાયે. તત્ર ખો ભગવા પઞ્ચવગ્ગિયે ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘દ્વેમે, ભિક્ખવે, અન્તા પબ્બજિતેન ન સેવિતબ્બા. કતમે દ્વે? યો ચાયં કામેસુ કામસુખલ્લિકાનુયોગો હીનો ગમ્મો પોથુજ્જનિકો અનરિયો અનત્થસંહિતો, યો ચાયં અત્તકિલમથાનુયોગો દુક્ખો અનરિયો અનત્થસંહિતો. એતે ખો, ભિક્ખવે, ઉભો અન્તે અનુપગમ્મ મજ્ઝિમા પટિપદા તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધા ચક્ખુકરણી ઞાણકરણી ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ’’.

‘‘કતમા ચ સા, ભિક્ખવે, મજ્ઝિમા પટિપદા તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધા ચક્ખુકરણી ઞાણકરણી ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ સમ્માસઙ્કપ્પો સમ્માવાચા સમ્માકમ્મન્તો સમ્માઆજીવો સમ્માવાયામો સમ્માસતિ સમ્માસમાધિ. અયં ખો સા, ભિક્ખવે, મજ્ઝિમા પટિપદા તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધા ચક્ખુકરણી ઞાણકરણી ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ.

‘‘ઇદં ખો પન, ભિક્ખવે, દુક્ખં અરિયસચ્ચં – જાતિપિ દુક્ખા, જરાપિ દુક્ખા, બ્યાધિપિ દુક્ખો, મરણમ્પિ દુક્ખં, અપ્પિયેહિ સમ્પયોગો દુક્ખો, પિયેહિ વિપ્પયોગો દુક્ખો, યમ્પિચ્છં ન લભતિ તમ્પિ દુક્ખં – સંખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા [પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધાપિ (પી. ક.)] દુક્ખા. ઇદં ખો પન, ભિક્ખવે, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં – યાયં તણ્હા પોનોબ્ભવિકા [પોનોભવિકા (સી. પી.)] નન્દિરાગસહગતા તત્રતત્રાભિનન્દિની, સેય્યથિદં [સેય્યથીદં (સી. સ્યા. કં. પી.)] – કામતણ્હા, ભવતણ્હા, વિભવતણ્હા. ઇદં ખો પન, ભિક્ખવે, દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં – યો તસ્સાયેવ તણ્હાય અસેસવિરાગનિરોધો ચાગો પટિનિસ્સગ્ગો મુત્તિ અનાલયો. ઇદં ખો પન, ભિક્ખવે, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં – અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ.

‘‘‘ઇદં દુક્ખં અરિયસચ્ચ’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખં અરિયસચ્ચં પરિઞ્ઞેય્ય’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે…પે… ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખં અરિયસચ્ચં પરિઞ્ઞાત’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ.

‘‘‘ઇદં દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચ’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં પહાતબ્બ’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે…પે… ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં પહીન’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ.

‘‘‘ઇદં દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચ’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં સચ્છિકાતબ્બ’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે…પે… ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં સચ્છિકત’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ.

‘‘‘ઇદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચ’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ. તં ખો પનિદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં ભાવેતબ્બ’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે…પે… ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં ભાવિત’ન્તિ મે, ભિક્ખવે, પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ.

‘‘યાવકીવઞ્ચ મે, ભિક્ખવે, ઇમેસુ ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ એવં તિપરિવટ્ટં દ્વાદસાકારં યથાભૂતં ઞાણદસ્સનં ન સુવિસુદ્ધં અહોસિ, નેવ તાવાહં, ભિક્ખવે, સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય ‘અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ પચ્ચઞ્ઞાસિં [અભિસમ્બુદ્ધો પચ્ચઞ્ઞાસિં (સી. સ્યા. કં.)].

‘‘યતો ચ ખો મે, ભિક્ખવે, ઇમેસુ ચતૂસુ અરિયસચ્ચેસુ એવં તિપરિવટ્ટં દ્વાદસાકારં યથાભૂતં ઞાણદસ્સનં સુવિસુદ્ધં અહોસિ, અથાહં, ભિક્ખવે, સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય ‘અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ પચ્ચઞ્ઞાસિં. ઞાણઞ્ચ પન મે દસ્સનં ઉદપાદિ – ‘અકુપ્પા મે વિમુત્તિ [ચેતોવિમુત્તિ (સી. પી.)], અયમન્તિમા જાતિ, નત્થિદાનિ પુનબ્ભવો’’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના પઞ્ચવગ્ગિયા ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

ઇમસ્મિઞ્ચ પન વેય્યાકરણસ્મિં ભઞ્ઞમાને આયસ્મતો કોણ્ડઞ્ઞસ્સ વિરજં વીતમલં ધમ્મચક્ખું ઉદપાદિ – ‘‘યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મ’’ન્તિ.

પવત્તિતે ચ પન ભગવતા ધમ્મચક્કે ભુમ્મા દેવા સદ્દમનુસ્સાવેસું – ‘‘એતં ભગવતા બારાણસિયં ઇસિપતને મિગદાયે અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તિતં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિ’’ન્તિ. ભુમ્માનં દેવાનં સદ્દં સુત્વા ચાતુમહારાજિકા દેવા સદ્દમનુસ્સાવેસું – ‘‘એતં ભગવતા બારાણસિયં ઇસિપતને મિગદાયે અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તિતં, અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિ’’ન્તિ. ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં સદ્દં સુત્વા તાવતિંસા દેવા…પે… યામા દેવા…પે… તુસિતા દેવા…પે… નિમ્માનરતી દેવા…પે… પરનિમ્મિતવસવત્તી દેવા…પે… બ્રહ્મકાયિકા દેવા સદ્દમનુસ્સાવેસું – ‘‘એતં ભગવતા બારાણસિયં ઇસિપતને મિગદાયે અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તિતં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિ’’ન્તિ.

ઇતિહ તેન ખણેન (તેન લયેન) [( ) નત્થિ (સી. સ્યા. કં.)] તેન મુહુત્તેન યાવ બ્રહ્મલોકા સદ્દો અબ્ભુગ્ગચ્છિ. અયઞ્ચ દસસહસ્સિલોકધાતુ સઙ્કમ્પિ સમ્પકમ્પિ સમ્પવેધિ, અપ્પમાણો ચ ઉળારો ઓભાસો લોકે પાતુરહોસિ અતિક્કમ્મ દેવાનં દેવાનુભાવન્તિ.

અથ ખો ભગવા ઇમં ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘‘અઞ્ઞાસિ વત, ભો, કોણ્ડઞ્ઞો, અઞ્ઞાસિ વત, ભો, કોણ્ડઞ્ઞો’’તિ! ઇતિ હિદં આયસ્મતો કોણ્ડઞ્ઞસ્સ ‘અઞ્ઞાસિકોણ્ડઞ્ઞો’ ત્વેવ નામં અહોસીતિ. પઠમં.

૨. તથાગતસુત્તં

૧૦૮૨. ‘‘‘ઇદં દુક્ખં અરિયસચ્ચ’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખં અરિયસચ્ચં પરિઞ્ઞેય્ય’ન્તિ ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે…પે… ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખં અરિયસચ્ચં પરિઞ્ઞાત’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ.

‘‘‘ઇદં દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચ’ન્તિ ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં પહાતબ્બ’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે…પે… ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં પહીન’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ.

‘‘‘ઇદં દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચ’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં સચ્છિકાતબ્બ’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે…પે. … ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં સચ્છિકત’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ.

‘‘‘ઇદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચ’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં ભાવેતબ્બ’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે…પે… ઉદપાદિ. ‘તં ખો પનિદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં ભાવિત’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથાગતાનં પુબ્બે અનનુસ્સુતેસુ ધમ્મેસુ ચક્ખું ઉદપાદિ, ઞાણં ઉદપાદિ, પઞ્ઞા ઉદપાદિ, વિજ્જા ઉદપાદિ, આલોકો ઉદપાદી’’તિ. દુતિયં.

૩. ખન્ધસુત્તં

૧૦૮૩. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, અરિયસચ્ચાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? દુક્ખં અરિયસચ્ચં, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં [દુક્ખસમુદયો અરિયસચ્ચં દુક્ખનિરોધો અરિયસચ્ચં (સ્યા.)] દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુક્ખં અરિયસચ્ચં? ‘પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા’ તિસ્સ વચનીયં, સેય્યથિદં [કતમે પઞ્ચ (સી. સ્યા. કં.)] – રૂપુપાદાનક્ખન્ધો…પે… વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુક્ખં અરિયસચ્ચં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં? યાયં તણ્હા પોનોબ્ભવિકા નન્દિરાગસહગતા તત્રતત્રાભિનન્દિની, સેય્યથિદં – કામતણ્હા, ભવતણ્હા, વિભવતણ્હા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં? યો તસ્સાયેવ તણ્હાય અસેસવિરાગનિરોધો ચાગો પટિનિસ્સગ્ગો મુત્તિ અનાલયો – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. તતિયં.

૪. અજ્ઝત્તિકાયતનસુત્તં

૧૦૮૪. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, અરિયસચ્ચાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? દુક્ખં અરિયસચ્ચં, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુક્ખં અરિયસચ્ચં? ‘છ અજ્ઝત્તિકાનિ આયતનાની’ તિસ્સ વચનીયં. કતમાનિ છ? ચક્ખાયતનં…પે… મનાયતનં – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુક્ખં અરિયસચ્ચં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં? યાયં તણ્હા પોનોબ્ભવિકા નન્દિરાગસહગતા તત્રતત્રાભિનન્દિની, સેય્યથિદં – કામતણ્હા, ભવતણ્હા, વિભવતણ્હા – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમધારણસુત્તં

૧૦૮૫. ‘‘ધારેથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, મયા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાની’’તિ? એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહં ખો, ભન્તે, ધારેમિ ભગવતા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાની’’તિ. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, ભિક્ખુ, ધારેસિ મયા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાની’’તિ? ‘‘દુક્ખં ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા પઠમં અરિયસચ્ચં દેસિતં ધારેમિ; દુક્ખસમુદયં ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા દુતિયં અરિયસચ્ચં દેસિતં ધારેમિ; દુક્ખનિરોધં ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા તતિયં અરિયસચ્ચં દેસિતં ધારેમિ; દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા ચતુત્થં અરિયસચ્ચં દેસિતં ધારેમિ. એવં ખ્વાહં, ભન્તે, ધારેમિ ભગવતા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાની’’તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ! સાધુ ખો ત્વં, ભિક્ખુ, ધારેસિ મયા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાનીતિ. દુક્ખં ખો, ભિક્ખુ, મયા પઠમં અરિયસચ્ચં દેસિતં, તથા નં ધારેહિ; દુક્ખસમુદયં [દુક્ખસમુદયો (સ્યા. કં.)] ખો, ભિક્ખુ, મયા દુતિયં અરિયસચ્ચં દેસિતં, તથા નં ધારેહિ; દુક્ખનિરોધં [દુક્ખનિરોધો (સ્યા. કં.)] ખો, ભિક્ખુ, મયા તતિયં અરિયસચ્ચં દેસિતં, તથા નં ધારેહિ; દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા [દુક્ખનિરોધગામિનિપટિપદં (પી.), દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં (ક.)] ખો, ભિક્ખુ, મયા ચતુત્થં અરિયસચ્ચં દેસિતં, તથા નં ધારેહિ. એવં ખો, ભિક્ખુ, ધારેહિ મયા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાનીતિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખુ, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયધારણસુત્તં

૧૦૮૬. ‘‘ધારેથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, મયા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાની’’તિ? એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અહં ખો, ભન્તે, ધારેમિ ભગવતા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાની’’તિ.

‘‘યથા કથં પન ત્વં, ભિક્ખુ, ધારેસિ મયા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાની’’તિ? ‘‘દુક્ખં ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા પઠમં અરિયસચ્ચં દેસિતં ધારેમિ. યો હિ કોચિ, ભન્તે, સમણો વા બ્રાહ્મણો વા એવં વદેય્ય – ‘નેતં દુક્ખં પઠમં અરિયસચ્ચં યં સમણેન ગોતમેન દેસિતં. અહમેતં દુક્ખં પઠમં અરિયસચ્ચં પચ્ચક્ખાય અઞ્ઞં દુક્ખં પઠમં અરિયસચ્ચં પઞ્ઞપેસ્સામી’તિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. દુક્ખસમુદયં ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા…પે… દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા ચતુત્થં અરિયસચ્ચં દેસિતં ધારેમિ. યો હિ કોચિ, ભન્તે, સમણો વા બ્રાહ્મણો વા એવં વદેય્ય – ‘નેતં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા ચતુત્થં અરિયસચ્ચં યં સમણેન ગોતમેન દેસિતં. અહમેતં દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં ચતુત્થં અરિયસચ્ચં પચ્ચક્ખાય અઞ્ઞં દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં ચતુત્થં અરિયસચ્ચં પઞ્ઞપેસ્સામી’તિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. એવં ખ્વાહં, ભન્તે, ધારેમિ ભગવતા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાની’’તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખુ! સાધુ ખો ત્વં, ભિક્ખુ, ધારેસિ મયા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાનીતિ. દુક્ખં ખો, ભિક્ખુ, મયા પઠમં અરિયસચ્ચં દેસિતં, તથા નં ધારેહિ. યો હિ કોચિ, ભિક્ખુ, સમણો વા બ્રાહ્મણો વા એવં વદેય્ય – ‘નેતં દુક્ખં પઠમં અરિયસચ્ચં યં સમણેન ગોતમેન દેસિતં. અહમેતં દુક્ખં પઠમં અરિયસચ્ચં પચ્ચક્ખાય અઞ્ઞં દુક્ખં પઠમં અરિયસચ્ચં પઞ્ઞપેસ્સામી’તિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. દુક્ખસમુદયં ખો, ભિક્ખુ…પે… દુક્ખનિરોધં ખો, ભિક્ખુ…પે… દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા ખો, ભિક્ખુ, મયા ચતુત્થં અરિયસચ્ચં દેસિતં, તથા નં ધારેહિ. યો હિ કોચિ, ભિક્ખુ, સમણો વા બ્રાહ્મણો વા એવં વદેય્ય – ‘નેતં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા ચતુત્થં અરિયસચ્ચં યં સમણેન ગોતમેન દેસિતં. અહમેતં દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં ચતુત્થં અરિયસચ્ચં પચ્ચક્ખાય અઞ્ઞં દુક્ખનિરોધગામિનિં પટિપદં ચતુત્થં અરિયસચ્ચં પઞ્ઞપેસ્સામી’તિ – નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. એવં ખો ત્વં, ભિક્ખુ, ધારેહિ મયા ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ દેસિતાનીતિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખુ, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. છટ્ઠં.

૭. અવિજ્જાસુત્તં

૧૦૮૭. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘અવિજ્જા, અવિજ્જા’તિ ભન્તે, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, ભન્તે, અવિજ્જા; કિત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ? ‘‘યં ખો, ભિક્ખુ, દુક્ખે અઞ્ઞાણં, દુક્ખસમુદયે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધે અઞ્ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અઞ્ઞાણં – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખુ, અવિજ્જા; એત્તાવતા ચ અવિજ્જાગતો હોતી’’તિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખુ, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. સત્તમં.

૮. વિજ્જાસુત્તં

૧૦૮૮. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘વિજ્જા, વિજ્જા’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કતમા નુ ખો, ભન્તે, વિજ્જા; કિત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ? ‘‘યં ખો, ભિક્ખુ, દુક્ખે ઞાણં, દુક્ખસમુદયે ઞાણં, દુક્ખનિરોધે ઞાણં, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય ઞાણં – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખુ, વિજ્જા; એત્તાવતા ચ વિજ્જાગતો હોતી’’તિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખુ, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. સઙ્કાસનસુત્તં

૧૦૮૯. ‘‘‘ઇદં દુક્ખં અરિયસચ્ચ’ન્તિ ભિક્ખવે, મયા પઞ્ઞત્તં. તત્થ અપરિમાણા વણ્ણા અપરિમાણા બ્યઞ્જના અપરિમાણા સઙ્કાસના – ‘ઇતિપિદં દુક્ખં અરિયસચ્ચ’ન્તિ; ઇદં દુક્ખસમુદયં…પે… ઇદં દુક્ખનિરોધં…પે… ‘ઇદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચ’ન્તિ, ભિક્ખવે, મયા પઞ્ઞત્તં. તત્થ અપરિમાણા વણ્ણા અપરિમાણા બ્યઞ્જના અપરિમાણા સઙ્કાસના – ‘ઇતિપિદં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચ’ન્તિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. નવમં.

૧૦. તથસુત્તં

૧૦૯૦. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, તથાનિ અવિતથાનિ અનઞ્ઞથાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ, ભિક્ખવે, તથમેતં અવિતથમેતં અનઞ્ઞથમેતં; ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ તથમેતં અવિતથમેતં અનઞ્ઞથમેતં; ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ તથમેતં અવિતથમેતં અનઞ્ઞથમેતં; ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ તથમેતં અવિતથમેતં અનઞ્ઞથમેતં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ તથાનિ અવિતથાનિ અનઞ્ઞથાનિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. દસમં.

ધમ્મચક્કપ્પવત્તનવગ્ગો દુતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

ધમ્મચક્કં તથાગતં, ખન્ધા આયતનેન ચ;

ધારણા ચ દ્વે અવિજ્જા, વિજ્જા સઙ્કાસના તથાતિ.