૧. સમાધિવગ્ગો

૧. સમાધિસુત્તં

૧૦૭૧. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘સમાધિં, ભિક્ખવે, ભાવેથ. સમાહિતો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથાભૂતં પજાનાતિ. કિઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ? ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. સમાધિં, ભિક્ખવે, ભાવેથ. સમાહિતો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથાભૂતં પજાનાતિ’’.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યોગો કરણીયો, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યોગો કરણીયો, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. પઠમં.

૨. પટિસલ્લાનસુત્તં

૧૦૭૨. ‘‘પટિસલ્લાને, ભિક્ખવે, યોગમાપજ્જથ. પટિસલ્લીનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથાભૂતં પજાનાતિ. કિઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ? ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. પટિસલ્લાને, ભિક્ખવે, યોગમાપજ્જથ. પટિસલ્લીનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથાભૂતં પજાનાતિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યોગો કરણીયો, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યોગો કરણીયો, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. દુતિયં.

૩. પઠમકુલપુત્તસુત્તં

૧૦૭૩. ‘‘યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અતીતમદ્ધાનં કુલપુત્તા સમ્મા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિંસુ, સબ્બે તે ચતુન્નં અરિયસચ્ચાનં યથાભૂતં અભિસમયાય. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અનાગતમદ્ધાનં કુલપુત્તા સમ્મા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિસ્સન્તિ, સબ્બે તે ચતુન્નં અરિયસચ્ચાનં યથાભૂતં અભિસમયાય. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, એતરહિ કુલપુત્તા સમ્મા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ, સબ્બે તે ચતુન્નં અરિયસચ્ચાનં યથાભૂતં અભિસમયાય.

‘‘કતમેસં ચતુન્નં? દુક્ખસ્સ અરિયસચ્ચસ્સ દુક્ખસમુદયસ્સ અરિયસચ્ચસ્સ દુક્ખનિરોધસ્સ અરિયસચ્ચસ્સ દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય અરિયસચ્ચસ્સ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અતીતમદ્ધાનં કુલપુત્તા સમ્મા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિંસુ…પે… પબ્બજિસ્સન્તિ…પે… પબ્બજન્તિ, સબ્બે તે ઇમેસંયેવ ચતુન્નં અરિયસચ્ચાનં યથાભૂતં અભિસમયાય.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યોગો કરણીયો, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યોગો કરણીયો, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. તતિયં.

૪. દુતિયકુલપુત્તસુત્તં

૧૦૭૪. ‘‘યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અતીતમદ્ધાનં કુલપુત્તા સમ્મા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા યથાભૂતં અભિસમેસું, સબ્બે તે ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમેસું. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અનાગતમદ્ધાનં કુલપુત્તા સમ્મા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા યથાભૂતં અભિસમેસ્સન્તિ, સબ્બે તે ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમેસ્સન્તિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, એતરહિ કુલપુત્તા સમ્મા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા યથાભૂતં અભિસમેન્તિ, સબ્બે તે ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમેન્તિ.

‘‘કતમાનિ ચત્તારિ? દુક્ખં અરિયસચ્ચં, દુક્ખસમુદયં અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધં અરિયસચ્ચં, દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અતીતમદ્ધાનં કુલપુત્તા સમ્મા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતા યથાભૂતં અભિસમેસું …પે… અભિસમેસ્સન્તિ…પે… અભિસમેન્તિ, સબ્બે તે ઇમાનિ ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમેન્તિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમસમણબ્રાહ્મણસુત્તં

૧૦૭૫. ‘‘યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અતીતમદ્ધાનં સમણા વા બ્રાહ્મણા વા યથાભૂતં અભિસમ્બોજ્ઝિંસુ, સબ્બે તે ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમ્બોજ્ઝિંસુ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અનાગતમદ્ધાનં સમણા વા બ્રાહ્મણા વા યથાભૂતં અભિસમ્બોજ્ઝિસ્સન્તિ, સબ્બે તે ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમ્બોજ્ઝિસ્સન્તિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, એતરહિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા યથાભૂતં અભિસમ્બોજ્ઝન્તિ, સબ્બે તે ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમ્બોજ્ઝન્તિ.

‘‘કતમાનિ ચત્તારિ? દુક્ખં અરિયસચ્ચં…પે… દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અતીતમદ્ધાનં સમણા વા બ્રાહ્મણા વા યથાભૂતં અભિસમ્બોજ્ઝિંસુ…પે… અભિસમ્બોજ્ઝિસ્સન્તિ…પે… અભિસમ્બોજ્ઝન્તિ, સબ્બે તે ઇમાનિ ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમ્બોજ્ઝન્તિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયસમણબ્રાહ્મણસુત્તં

૧૦૭૬. ‘‘યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અતીતમદ્ધાનં સમણા વા બ્રાહ્મણા વા યથાભૂતં અભિસમ્બુદ્ધં પકાસેસું, સબ્બે તે ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમ્બુદ્ધં પકાસેસું. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અનાગતમદ્ધાનં સમણા વા બ્રાહ્મણા વા યથાભૂતં અભિસમ્બુદ્ધં પકાસેસ્સન્તિ, સબ્બે તે ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમ્બુદ્ધં પકાસેસ્સન્તિ. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, એતરહિ સમણા વા બ્રાહ્મણા વા યથાભૂતં અભિસમ્બુદ્ધં પકાસેન્તિ, સબ્બે તે ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમ્બુદ્ધં પકાસેન્તિ.

‘‘કતમાનિ ચત્તારિ? દુક્ખં અરિયસચ્ચં…પે… દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા અરિયસચ્ચં. યે હિ કેચિ, ભિક્ખવે, અતીતમદ્ધાનં સમણા વા બ્રાહ્મણા વા યથાભૂતં અભિસમ્બુદ્ધં પકાસેસું…પે… પકાસેસ્સન્તિ…પે… પકાસેન્તિ, સબ્બે તે ઇમાનિ ચત્તારિ અરિયસચ્ચાનિ યથાભૂતં અભિસમ્બુદ્ધં પકાસેન્તિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. છટ્ઠં.

૭. વિતક્કસુત્તં

૧૦૭૭. ‘‘મા, ભિક્ખવે, પાપકે અકુસલે વિતક્કે વિતક્કેય્યાથ [વિતક્કેથ (સી. સ્યા. કં.)], સેય્યથિદં – કામવિતક્કં, બ્યાપાદવિતક્કં, વિહિંસાવિતક્કં. તં કિસ્સ હેતુ? નેતે, ભિક્ખવે, વિતક્કા અત્થસંહિતા નાદિબ્રહ્મચરિયકા ન નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ.

‘‘વિતક્કેન્તા ચ ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ વિતક્કેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ વિતક્કેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ વિતક્કેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ વિતક્કેય્યાથ. તં કિસ્સ હેતુ? એતે, ભિક્ખવે, વિતક્કા અત્થસંહિતા એતે આદિબ્રહ્મચરિયકા એતે નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. સત્તમં.

૮. ચિન્તસુત્તં

૧૦૭૮. ‘‘મા, ભિક્ખવે, પાપકં અકુસલં ચિત્તં ચિન્તેય્યાથ [ચિન્તેથ (સી. સ્યા. કં.)] – ‘સસ્સતો લોકો’તિ વા ‘અસસ્સતો લોકો’તિ વા, ‘અન્તવા લોકો’તિ વા ‘અનન્તવા લોકો’તિ વા, ‘તં જીવં તં સરીર’ન્તિ વા ‘અઞ્ઞં જીવં અઞ્ઞં સરીર’ન્તિ વા, ‘હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા ‘ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા, ‘હોતિ ચ ન ચ હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા, ‘નેવ હોતિ ન ન હોતિ તથાગતો પરં મરણા’તિ વા. તં કિસ્સ હેતુ? નેસા, ભિક્ખવે, ચિન્તા અત્થસંહિતા નાદિબ્રહ્મચરિયકા ન નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ.

‘‘ચિન્તેન્તા ચ ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ ચિન્તેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ ચિન્તેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ ચિન્તેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ ચિન્તેય્યાથ. તં કિસ્સ હેતુ? એસા, ભિક્ખવે, ચિન્તા અત્થસંહિતા, એસા આદિબ્રહ્મચરિયકા, એસા નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. વિગ્ગાહિકકથાસુત્તં

૧૦૭૯. ‘‘મા, ભિક્ખવે, વિગ્ગાહિકકથં કથેય્યાથ [કથેથ (સી. સ્યા. કં.)] – ‘ન ત્વં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનાસિ, અહં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનામિ. કિં ત્વં ઇમં ધમ્મવિનયં આજાનિસ્સસિ! મિચ્છાપટિપન્નો ત્વમસિ, અહમસ્મિ સમ્માપટિપન્નો. સહિતં મે, અસહિતં તે. પુરેવચનીયં પચ્છા અવચ, પચ્છાવચનીયં પુરે અવચ. અધિચિણ્ણં [અચિણ્ણં (સ્યા. કં. પી.)] તે વિપરાવત્તં. આરોપિતો તે વાદો, ચર વાદપ્પમોક્ખાય. નિગ્ગહિતોસિ, નિબ્બેઠેહિ વા સચે પહોસી’તિ. તં કિસ્સ હેતુ? નેસા, ભિક્ખવે, કથા અત્થસંહિતા નાદિબ્રહ્મચરિયકા ન નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ.

‘‘કથેન્તા ચ ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ કથેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ કથેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ કથેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ કથેય્યાથ…પે… યોગો કરણીયો’’તિ. નવમં.

૧૦. તિરચ્છાનકથાસુત્તં

૧૦૮૦. ‘‘મા, ભિક્ખવે, અનેકવિહિતં તિરચ્છાનકથં કથેય્યાથ, સેય્યથિદં – રાજકથં ચોરકથં મહામત્તકથં સેનાકથં, ભયકથં યુદ્ધકથં, અન્નકથં પાનકથં વત્થકથં સયનકથં માલાકથં ગન્ધકથં, ઞાતિકથં યાનકથં ગામકથં નિગમકથં નગરકથં જનપદકથં ઇત્થિકથં [ઇત્થિકથં પુરિસકથં (સ્યા. કં. પી. ક.)] સૂરકથં વિસિખાકથં કુમ્ભટ્ઠાનકથં, પુબ્બપેતકથં નાનત્તકથં, લોકક્ખાયિકં સમુદ્દક્ખાયિકં ઇતિભવાભવકથં ઇતિ વા. તં કિસ્સ હેતુ? નેસા, ભિક્ખવે, કથા અત્થસંહિતા નાદિબ્રહ્મચરિયકા ન નિબ્બિદાય ન વિરાગાય ન નિરોધાય ન ઉપસમાય ન અભિઞ્ઞાય ન સમ્બોધાય ન નિબ્બાનાય સંવત્તતિ.

‘‘કથેન્તા ચ ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ કથેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ કથેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ કથેય્યાથ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ કથેય્યાથ. તં કિસ્સ હેતુ? એસા, ભિક્ખવે, કથા અત્થસંહિતા, એસા આદિબ્રહ્મચરિયકા, એસા નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તતિ.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યોગો કરણીયો…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યોગો કરણીયો’’તિ. દસમં.

સમાધિવગ્ગો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

સમાધિ પટિસલ્લાના, કુલપુત્તા અપરે દુવે;

સમણબ્રાહ્મણા વિતક્કં, ચિન્તા વિગ્ગાહિકા કથાતિ.