૪. ગિલાનસુત્તં

૧૦૫૦. એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા ભિક્ખૂ ભગવતો ચીવરકમ્મં કરોન્તિ – ‘‘નિટ્ઠિતચીવરો ભગવા તેમાસચ્ચયેન ચારિકં પક્કમિસ્સતી’’તિ. અસ્સોસિ ખો મહાનામો સક્કો – ‘‘સમ્બહુલા કિર ભિક્ખૂ ભગવતો ચીવરકમ્મં કરોન્તિ – ‘નિટ્ઠિતચીવરો ભગવા તેમાસચ્ચયેન ચારિકં પક્કમિસ્સતી’’’તિ. અથ ખો મહાનામો સક્કો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો મહાનામો સક્કો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સુતમેતં, ભન્તે – ‘સમ્બહુલા કિર ભિક્ખૂ ભગવતો ચીવરકમ્મં કરોન્તિ – નિટ્ઠિતચીવરો ભગવા તેમાસચ્ચયેન ચારિકં પક્કમિસ્સતી’તિ. ન ખો નેતં [ન ખો તે એતં (સી. પી.)], ભન્તે, ભગવતો સમ્મુખા સુતં સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં સપ્પઞ્ઞેન ઉપાસકેન સપ્પઞ્ઞો ઉપાસકો આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો ઓવદિતબ્બો’’તિ.

‘‘સપ્પઞ્ઞેન મહાનામ, ઉપાસકેન સપ્પઞ્ઞો ઉપાસકો આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો ચતૂહિ અસ્સાસનીયેહિ ધમ્મેહિ અસ્સાસેતબ્બો – ‘અસ્સાસતાયસ્મા – અત્થાયસ્મતો બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદો ઇતિપિ સો ભગવા…પે… સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવાતિ. અસ્સાસતાયસ્મા – અત્થાયસ્મતો ધમ્મે…પે… સઙ્ઘે…પે… અરિયકન્તાનિ સીલાનિ અખણ્ડાનિ…પે… સમાધિસંવત્તનિકાની’’’તિ.

‘‘સપ્પઞ્ઞેન, મહાનામ, ઉપાસકેન સપ્પઞ્ઞો ઉપાસકો આબાધિકો દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો ઇમેહિ ચતૂહિ અસ્સાસનીયેહિ ધમ્મેહિ અસ્સાસેત્વા એવમસ્સ વચનીયો – ‘અત્થાયસ્મતો માતાપિતૂસુ અપેક્ખા’તિ? સો ચે એવં વદેય્ય – ‘અત્થિ મે માતાપિતૂસુ અપેક્ખા’તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘આયસ્મા ખો મારિસો મરણધમ્મો. સચે પાયસ્મા માતાપિતૂસુ અપેક્ખં કરિસ્સતિ, મરિસ્સતેવ; નો ચે પાયસ્મા માતાપિતૂસુ અપેક્ખં કરિસ્સતિ, મરિસ્સતેવ. સાધાયસ્મા, યા તે માતાપિતૂસુ અપેક્ખા તં પજહા’’’તિ.

‘‘સો ચે એવં વદેય્ય – ‘યા મે માતાપિતૂસુ અપેક્ખા સા પહીના’તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘અત્થિ પનાયસ્મતો પુત્તદારેસુ અપેક્ખા’તિ? સો ચે એવં વદેય્ય – ‘અત્થિ મે પુત્તદારેસુ અપેક્ખા’તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘આયસ્મા ખો મારિસો મરણધમ્મો. સચે પાયસ્મા પુત્તદારેસુ અપેક્ખં કરિસ્સતિ, મરિસ્સતેવ; નો ચે પાયસ્મા પુત્તદારેસુ અપેક્ખં કરિસ્સતિ, મરિસ્સતેવ. સાધાયસ્મા, યા તે પુત્તદારેસુ અપેક્ખા તં પજહા’’’તિ.

‘‘સો ચે એવં વદેય્ય – ‘યા મે પુત્તદારેસુ અપેક્ખા સા પહીના’તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘અત્થિ પનાયસ્મતો માનુસકેસુ પઞ્ચસુ કામગુણેસુ અપેક્ખા’તિ? સો ચે એવં વદેય્ય – ‘અત્થિ મે માનુસકેસુ પઞ્ચસુ કામગુણેસુ અપેક્ખા’તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘માનુસકેહિ ખો, આવુસો, કામેહિ દિબ્બા કામા અભિક્કન્તતરા ચ પણીતતરા ચ. સાધાયસ્મા, માનુસકેહિ કામેહિ ચિત્તં વુટ્ઠાપેત્વા ચાતુમહારાજિકેસુ [ચાતુમ્મહારાજિકેસુ (સી. સ્યા. કં. પી.)] દેવેસુ ચિત્તં અધિમોચેહી’’’તિ.

‘‘સો ચે એવં વદેય્ય – ‘માનુસકેહિ મે કામેહિ ચિત્તં વુટ્ઠિતં, ચાતુમહારાજિકેસુ દેવેસુ ચિત્તં અધિમોચિત’ન્તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘ચાતુમહારાજિકેહિ ખો, આવુસો, દેવેહિ તાવતિંસા દેવા અભિક્કન્તતરા ચ પણીતતરા ચ. સાધાયસ્મા, ચાતુમહારાજિકેહિ દેવેહિ ચિત્તં વુટ્ઠાપેત્વા તાવતિંસેસુ દેવેસુ ચિત્તં અધિમોચેહી’’’તિ.

‘‘સો ચે એવં વદેય્ય – ‘ચાતુમહારાજિકેહિ મે દેવેહિ ચિત્તં વુટ્ઠિતં, તાવતિંસેસુ દેવેસુ ચિત્તં અધિમોચિત’ન્તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘તાવતિંસેહિ ખો, આવુસો, દેવેહિ યામા દેવા…પે… તુસિતા દેવા…પે… નિમ્માનરતી દેવા…પે… પરનિમ્મિતવસવત્તી દેવા…પે… પરનિમ્મિતવસવત્તીહિ ખો, આવુસો, દેવેહિ બ્રહ્મલોકો અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. સાધાયસ્મા, પરનિમ્મિતવસવત્તીહિ દેવેહિ ચિત્તં વુટ્ઠાપેત્વા બ્રહ્મલોકે ચિત્તં અધિમોચેહી’તિ. સો ચે એવં વદેય્ય – ‘પરનિમ્મિતવસવત્તીહિ મે દેવેહિ ચિત્તં વુટ્ઠિતં, બ્રહ્મલોકે ચિત્તં અધિમોચિત’ન્તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘બ્રહ્મલોકોપિ ખો, આવુસો, અનિચ્ચો અદ્ધુવો સક્કાયપરિયાપન્નો. સાધાયસ્મા, બ્રહ્મલોકા ચિત્તં વુટ્ઠાપેત્વા સક્કાયનિરોધે ચિત્તં ઉપસંહરાહી’’’તિ.

‘‘સો ચે એવં વદેય્ય – ‘બ્રહ્મલોકા મે ચિત્તં વુટ્ઠિતં, સક્કાયનિરોધે ચિત્તં ઉપસંહરામી’તિ; એવં વિમુત્તચિત્તસ્સ ખો, મહાનામ, ઉપાસકસ્સ આસવા [વસ્સસત (સી. સ્યા.)] વિમુત્તચિત્તેન ભિક્ખુના ન કિઞ્ચિ નાનાકરણં વદામિ, યદિદં – વિમુત્તિયા વિમુત્ત’’ન્તિ. ચતુત્થં.