૧૦. દુતિયદ્વયસુત્તં

૯૩. ‘‘દ્વયં, ભિક્ખવે, પટિચ્ચ વિઞ્ઞાણં સમ્ભોતિ. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, દ્વયં પટિચ્ચ વિઞ્ઞાણં સમ્ભોતિ? ચક્ખુઞ્ચ પટિચ્ચ રૂપે ચ ઉપ્પજ્જતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણં. ચક્ખુ અનિચ્ચં વિપરિણામિ અઞ્ઞથાભાવિ. રૂપા અનિચ્ચા વિપરિણામિનો અઞ્ઞથાભાવિનો. ઇત્થેતં દ્વયં ચલઞ્ચેવ બ્યથઞ્ચ અનિચ્ચં વિપરિણામિ અઞ્ઞથાભાવિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં વિપરિણામિ અઞ્ઞથાભાવિ. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો ચક્ખુવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ હેતુ સોપિ પચ્ચયો અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી. અનિચ્ચં ખો પન, ભિક્ખવે, પચ્ચયં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નં ચક્ખુવિઞ્ઞાણં કુતો નિચ્ચં ભવિસ્સતિ! યા ખો, ભિક્ખવે, ઇમેસં તિણ્ણં ધમ્માનં સઙ્ગતિ સન્નિપાતો સમવાયો, અયં વુચ્ચતિ ચક્ખુસમ્ફસ્સો. ચક્ખુસમ્ફસ્સોપિ અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો ચક્ખુસમ્ફસ્સસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ હેતુ સોપિ પચ્ચયો અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી. અનિચ્ચં ખો પન, ભિક્ખવે, પચ્ચયં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નો ચક્ખુસમ્ફસ્સો કુતો નિચ્ચો ભવિસ્સતિ! ફુટ્ઠો, ભિક્ખવે, વેદેતિ, ફુટ્ઠો ચેતેતિ, ફુટ્ઠો સઞ્જાનાતિ. ઇત્થેતેપિ ધમ્મા ચલા ચેવ બ્યથા ચ અનિચ્ચા વિપરિણામિનો અઞ્ઞથાભાવિનો. સોતં…પે….

‘‘જિવ્હઞ્ચ પટિચ્ચ રસે ચ ઉપ્પજ્જતિ જિવ્હાવિઞ્ઞાણં. જિવ્હા અનિચ્ચા વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી [વિપરિણામિની અઞ્ઞથાભાવિની (?)]. રસા અનિચ્ચા વિપરિણામિનો અઞ્ઞથાભાવિનો. ઇત્થેતં દ્વયં ચલઞ્ચેવ બ્યથઞ્ચ અનિચ્ચં વિપરિણામિ અઞ્ઞથાભાવિ. જિવ્હાવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં વિપરિણામિ અઞ્ઞથાભાવિ. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો જિવ્હાવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ હેતુ સોપિ પચ્ચયો અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી. અનિચ્ચં ખો પન, ભિક્ખવે, પચ્ચયં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નં જિવ્હાવિઞ્ઞાણં, કુતો નિચ્ચં ભવિસ્સતિ! યા ખો, ભિક્ખવે, ઇમેસં તિણ્ણં ધમ્માનં સઙ્ગતિ સન્નિપાતો સમવાયો, અયં વુચ્ચતિ જિવ્હાસમ્ફસ્સો. જિવ્હાસમ્ફસ્સોપિ અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો જિવ્હાસમ્ફસ્સસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ હેતુ સોપિ પચ્ચયો અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી. અનિચ્ચં ખો પન, ભિક્ખવે, પચ્ચયં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નો જિવ્હાસમ્ફસ્સો, કુતો નિચ્ચો ભવિસ્સતિ! ફુટ્ઠો, ભિક્ખવે, વેદેતિ, ફુટ્ઠો ચેતેતિ, ફુટ્ઠો સઞ્જાનાતિ. ઇત્થેતેપિ ધમ્મા ચલા ચેવ બ્યથા ચ અનિચ્ચા વિપરિણામિનો અઞ્ઞથાભાવિનો. કાયં…પે….

‘‘મનઞ્ચ પટિચ્ચ ધમ્મે ચ ઉપ્પજ્જતિ મનોવિઞ્ઞાણં. મનો અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી. ધમ્મા અનિચ્ચા વિપરિણામિનો અઞ્ઞથાભાવિનો. ઇત્થેતં દ્વયં ચલઞ્ચેવ બ્યથઞ્ચ અનિચ્ચં વિપરિણામિ અઞ્ઞથાભાવિ. મનોવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં વિપરિણામિ અઞ્ઞથાભાવિ. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો મનોવિઞ્ઞાણસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ હેતુ સોપિ પચ્ચયો અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી. અનિચ્ચં ખો પન, ભિક્ખવે, પચ્ચયં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નં મનોવિઞ્ઞાણં, કુતો નિચ્ચં ભવિસ્સતિ! યા ખો, ભિક્ખવે, ઇમેસં તિણ્ણં ધમ્માનં સઙ્ગતિ સન્નિપાતો સમવાયો, અયં વુચ્ચતિ મનોસમ્ફસ્સો. મનોસમ્ફસ્સોપિ અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો મનોસમ્ફસ્સસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ હેતુ સોપિ પચ્ચયો અનિચ્ચો વિપરિણામી અઞ્ઞથાભાવી. અનિચ્ચં ખો પન, ભિક્ખવે, પચ્ચયં પટિચ્ચ ઉપ્પન્નો મનોસમ્ફસ્સો, કુતો નિચ્ચો ભવિસ્સતિ! ફુટ્ઠો, ભિક્ખવે, વેદેતિ, ફુટ્ઠો ચેતેતિ, ફુટ્ઠો સઞ્જાનાતિ. ઇત્થેતેપિ ધમ્મા ચલા ચેવ બ્યથા ચ અનિચ્ચા વિપરિણામિનો અઞ્ઞથાભાવિનો. એવં ખો, ભિક્ખવે, દ્વયં પટિચ્ચ વિઞ્ઞાણં સમ્ભોતી’’તિ. દસમં.

છન્નવગ્ગો નવમો.

તસ્સુદ્દાનં –

પલોકસુઞ્ઞા સંખિત્તં, છન્નો પુણ્ણો ચ બાહિયો;

એજેન ચ દુવે વુત્તા, દ્વયેહિ અપરે દુવેતિ.