૧૦. સળવગ્ગો

૧. અદન્તઅગુત્તસુત્તં

૯૪. સાવત્થિનિદાનં. ‘‘છયિમે, ભિક્ખવે, ફસ્સાયતના અદન્તા અગુત્તા અરક્ખિતા અસંવુતા દુક્ખાધિવાહા હોન્તિ. કતમે છ? ચક્ખુ, ભિક્ખવે, ફસ્સાયતનં અદન્તં અગુત્તં અરક્ખિતં અસંવુતં દુક્ખાધિવાહં હોતિ…પે… જિવ્હા, ભિક્ખવે, ફસ્સાયતનં અદન્તં અગુત્તં અરક્ખિતં અસંવુતં દુક્ખાધિવાહં હોતિ…પે… મનો, ભિક્ખવે, ફસ્સાયતનં અદન્તં અગુત્તં અરક્ખિતં અસંવુતં દુક્ખાધિવાહં હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, છ ફસ્સાયતના અદન્તા અગુત્તા અરક્ખિતા અસંવુતા દુક્ખાધિવાહા હોન્તિ’’.

‘‘છયિમે, ભિક્ખવે, ફસ્સાયતના સુદન્તા સુગુત્તા સુરક્ખિતા સુસંવુતા સુખાધિવાહા હોન્તિ. કતમે છ? ચક્ખુ, ભિક્ખવે, ફસ્સાયતનં સુદન્તં સુગુત્તં સુરક્ખિતં સુસંવુતં સુખાધિવાહં હોતિ…પે… જિવ્હા, ભિક્ખવે, ફસ્સાયતનં સુદન્તં સુગુત્તં સુરક્ખિતં સુસંવુતં સુખાધિવાહં હોતિ…પે… મનો, ભિક્ખવે, ફસ્સાયતનં સુદન્તં સુગુત્તં સુરક્ખિતં સુસંવુતં સુખાધિવાહં હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, છ ફસ્સાયતના સુદન્તા સુગુત્તા સુરક્ખિતા સુસંવુતા સુખાધિવાહા હોન્તી’’તિ. ઇદમવોચ ભગવા…પે… એતદવોચ સત્થા –

‘‘સળેવ [છળેવ (ક.)] ફસ્સાયતનાનિ ભિક્ખવો,

અસંવુતો યત્થ દુક્ખં નિગચ્છતિ;

તેસઞ્ચ યે સંવરણં અવેદિસું,

સદ્ધાદુતિયા વિહરન્તાનવસ્સુતા.

‘‘દિસ્વાન રૂપાનિ મનોરમાનિ,

અથોપિ દિસ્વાન અમનોરમાનિ;

મનોરમે રાગપથં વિનોદયે,

ન ચાપ્પિયં મેતિ મનં પદોસયે.

‘‘સદ્દઞ્ચ સુત્વા દુભયં પિયાપ્પિયં,

પિયમ્હિ સદ્દે ન સમુચ્છિતો સિયા;

અથોપ્પિયે દોસગતં વિનોદયે,

ન ચાપ્પિયં મેતિ મનં પદોસયે.

‘‘ગન્ધઞ્ચ ઘત્વા સુરભિં મનોરમં,

અથોપિ ઘત્વા અસુચિં અકન્તિયં;

અકન્તિયસ્મિં પટિઘં વિનોદયે,

છન્દાનુનીતો ન ચ કન્તિયે સિયા.

‘‘રસઞ્ચ ભોત્વાન અસાદિતઞ્ચ સાદું,

અથોપિ ભોત્વાન અસાદુમેકદા;

સાદું રસં નાજ્ઝોસાય ભુઞ્જે,

વિરોધમાસાદુસુ નોપદંસયે.

‘‘ફસ્સેન ફુટ્ઠો ન સુખેન મજ્જે [મજ્ઝે (સ્યા. કં. પી.)],

દુક્ખેન ફુટ્ઠોપિ ન સમ્પવેધે;

ફસ્સદ્વયં સુખદુક્ખે ઉપેક્ખે,

અનાનુરુદ્ધો અવિરુદ્ધ કેનચિ.

‘‘પપઞ્ચસઞ્ઞા ઇતરીતરા નરા,

પપઞ્ચયન્તા ઉપયન્તિ સઞ્ઞિનો;

મનોમયં ગેહસિતઞ્ચ સબ્બં,

પનુજ્જ નેક્ખમ્મસિતં ઇરીયતિ.

‘‘એવં મનો છસ્સુ યદા સુભાવિતો,

ફુટ્ઠસ્સ ચિત્તં ન વિકમ્પતે ક્વચિ;

તે રાગદોસે અભિભુય્ય ભિક્ખવો,

ભવત્થ [ભવથ (સી. સ્યા. કં.)] જાતિમરણસ્સ પારગા’’તિ. પઠમં;

૨. માલુક્યપુત્તસુત્તં

૯૫. અથ ખો આયસ્મા માલુક્યપુત્તો [માલુઙ્ક્યપુત્તો (સી.)] યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા માલુક્યપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરેય્ય’’ન્તિ.

‘‘એત્થ દાનિ, માલુક્યપુત્ત, કિં દહરે ભિક્ખૂ વક્ખામ! યત્ર હિ નામ ત્વં, ભિક્ખુ, જિણ્ણો વુદ્ધો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો સંખિત્તેન ઓવાદં યાચસી’’તિ.

‘‘કિઞ્ચાપાહં, ભન્તે, જિણ્ણો વુદ્ધો મહલ્લકો અદ્ધગતો વયોઅનુપ્પત્તો. દેસેતુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં, દેસેતુ સુગતો સંખિત્તેન ધમ્મં, અપ્પેવ નામાહં ભગવતો ભાસિતસ્સ અત્થં આજાનેય્યં. અપ્પેવ નામાહં ભગવતો ભાસિતસ્સ દાયાદો અસ્સ’’ન્તિ.

‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, માલુક્યપુત્ત, યે તે ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા અદિટ્ઠા અદિટ્ઠપુબ્બા, ન ચ પસ્સસિ, ન ચ તે હોતિ પસ્સેય્યન્તિ? અત્થિ તે તત્થ છન્દો વા રાગો વા પેમં વા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘યે તે સોતવિઞ્ઞેય્યા સદ્દા અસ્સુતા અસ્સુતપુબ્બા, ન ચ સુણાસિ, ન ચ તે હોતિ સુણેય્યન્તિ? અત્થિ તે તત્થ છન્દો વા રાગો વા પેમં વા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘યે તે ઘાનવિઞ્ઞેય્યા ગન્ધા અઘાયિતા અઘાયિતપુબ્બા, ન ચ ઘાયસિ, ન ચ તે હોતિ ઘાયેય્યન્તિ? અત્થિ તે તત્થ છન્દો વા રાગો વા પેમં વા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘યે તે જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા અસાયિતા અસાયિતપુબ્બા, ન ચ સાયસિ, ન ચ તે હોતિ સાયેય્યન્તિ? અત્થિ તે તત્થ છન્દો વા રાગો વા પેમં વા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘યે તે કાયવિઞ્ઞેય્યા ફોટ્ઠબ્બા અસમ્ફુટ્ઠા અસમ્ફુટ્ઠપુબ્બા, ન ચ ફુસસિ, ન ચ તે હોતિ ફુસેય્યન્તિ? અત્થિ તે તત્થ છન્દો વા રાગો વા પેમં વા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘યે તે મનોવિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા અવિઞ્ઞાતા અવિઞ્ઞાતપુબ્બા, ન ચ વિજાનાસિ, ન ચ તે હોતિ વિજાનેય્યન્તિ? અત્થિ તે તત્થ છન્દો વા રાગો વા પેમં વા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘એત્થ ચ તે, માલુક્યપુત્ત, દિટ્ઠસુતમુતવિઞ્ઞાતબ્બેસુ ધમ્મેસુ દિટ્ઠે દિટ્ઠમત્તં ભવિસ્સતિ, સુતે સુતમત્તં ભવિસ્સતિ, મુતે મુતમત્તં ભવિસ્સતિ, વિઞ્ઞાતે વિઞ્ઞાતમત્તં ભવિસ્સતિ. યતો ખો તે, માલુક્યપુત્ત, દિટ્ઠસુતમુતવિઞ્ઞાતબ્બેસુ ધમ્મેસુ દિટ્ઠે દિટ્ઠમત્તં ભવિસ્સતિ, સુતે સુતમત્તં ભવિસ્સતિ, મુતે મુતમત્તં ભવિસ્સતિ, વિઞ્ઞાતે વિઞ્ઞાતમત્તં ભવિસ્સતિ; તતો ત્વં, માલુક્યપુત્ત, ન તેન. યતો ત્વં, માલુક્યપુત્ત, ન તેન; તતો ત્વં, માલુક્યપુત્ત, ન તત્થ. યતો ત્વં, માલુક્યપુત્ત, ન તત્થ; તતો ત્વં, માલુક્યપુત્ત, નેવિધ, ન હુરં, ન ઉભયમન્તરેન. એસેવન્તો દુક્ખસ્સા’’તિ.

‘‘ઇમસ્સ ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનામિ –

‘‘રૂપં દિસ્વા સતિ મુટ્ઠા, પિયં નિમિત્તં મનસિ કરોતો;

સારત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ અજ્ઝોસ [અજ્ઝોસાય (સી.)] તિટ્ઠતિ.

‘‘તસ્સ વડ્ઢન્તિ વેદના, અનેકા રૂપસમ્ભવા;

અભિજ્ઝા ચ વિહેસા ચ, ચિત્તમસ્સૂપહઞ્ઞતિ;

એવં આચિનતો દુક્ખં, આરા નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘સદ્દં સુત્વા સતિ મુટ્ઠા, પિયં નિમિત્તં મનસિ કરોતો;

સારત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ અજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘તસ્સ વડ્ઢન્તિ વેદના, અનેકા સદ્દસમ્ભવા;

અભિજ્ઝા ચ વિહેસા ચ, ચિત્તમસ્સૂપહઞ્ઞતિ;

એવં આચિનતો દુક્ખં, આરા નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘ગન્ધં ઘત્વા સતિ મુટ્ઠા, પિયં નિમિત્તં મનસિ કરોતો;

સારત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ અજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘તસ્સ વડ્ઢન્તિ વેદના, અનેકા ગન્ધસમ્ભવા;

અભિજ્ઝા ચ વિહેસા ચ, ચિત્તમસ્સૂપહઞ્ઞતિ;

એવં આચિનતો દુક્ખં, આરા નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘રસં ભોત્વા સતિ મુટ્ઠા, પિયં નિમિત્તં મનસિ કરોતો;

સારત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ અજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘તસ્સ વડ્ઢન્તિ વેદના, અનેકા રસસમ્ભવા;

અભિજ્ઝા ચ વિહેસા ચ, ચિત્તમસ્સૂપહઞ્ઞતિ;

એવં આચિનતો દુક્ખં, આરા નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘ફસ્સં ફુસ્સ સતિ મુટ્ઠા, પિયં નિમિત્તં મનસિ કરોતો;

સારત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ અજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘તસ્સ વડ્ઢન્તિ વેદના, અનેકા ફસ્સસમ્ભવા;

અભિજ્ઝા ચ વિહેસા ચ, ચિત્તમસ્સૂપહઞ્ઞતિ;

એવં આચિનતો દુક્ખં, આરા નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘ધમ્મં ઞત્વા સતિ મુટ્ઠા, પિયં નિમિત્તં મનસિ કરોતો;

સારત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ અજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘તસ્સ વડ્ઢન્તિ વેદના, અનેકા ધમ્મસમ્ભવા;

અભિજ્ઝા ચ વિહેસા ચ, ચિત્તમસ્સૂપહઞ્ઞતિ;

એવં આચિનતો દુક્ખં, આરા નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘ન સો રજ્જતિ રૂપેસુ, રૂપં દિસ્વા પટિસ્સતો;

વિરત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ નાજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘યથાસ્સ પસ્સતો રૂપં, સેવતો ચાપિ વેદનં;

ખીયતિ નોપચીયતિ, એવં સો ચરતી સતો;

એવં અપચિનતો દુક્ખં, સન્તિકે નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘ન સો રજ્જતિ સદ્દેસુ, સદ્દં સુત્વા પટિસ્સતો;

વિરત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ નાજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘યથાસ્સ સુણતો સદ્દં, સેવતો ચાપિ વેદનં;

ખીયતિ નોપચીયતિ, એવં સો ચરતી સતો;

એવં અપચિનતો દુક્ખં, સન્તિકે નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘ન સો રજ્જતિ ગન્ધેસુ, ગન્ધં ઘત્વા પટિસ્સતો;

વિરત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ નાજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘યથાસ્સ ઘાયતો ગન્ધં, સેવતો ચાપિ વેદનં;

ખીયતિ નોપચીયતિ, એવં સો ચરતી સતો;

એવં અપચિનતો દુક્ખં, સન્તિકે નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘ન સો રજ્જતિ રસેસુ, રસં ભોત્વા પટિસ્સતો;

વિરત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ નાજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘યથાસ્સ સાયતો રસં, સેવતો ચાપિ વેદનં;

ખીયતિ નોપચીયતિ, એવં સો ચરતી સતો;

એવં અપચિનતો દુક્ખં, સન્તિકે નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘ન સો રજ્જતિ ફસ્સેસુ, ફસ્સં ફુસ્સ પટિસ્સતો;

વિરત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ નાજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘યથાસ્સ ફુસતો ફસ્સં, સેવતો ચાપિ વેદનં;

ખીયતિ નોપચીયતિ, એવં સો ચરતી સતો;

એવં અપચિનતો દુક્ખં, સન્તિકે નિબ્બાનમુચ્ચતિ.

‘‘ન સો રજ્જતિ ધમ્મેસુ, ધમ્મં ઞત્વા પટિસ્સતો;

વિરત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ નાજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘યથાસ્સ જાનતો ધમ્મં, સેવતો ચાપિ વેદનં;

ખીયતિ નોપચીયતિ, એવં સો ચરતી સતો;

એવં અપચિનતો દુક્ખં, સન્તિકે નિબ્બાનમુચ્ચતી’’તિ.

‘‘ઇમસ્સ ખ્વાહં, ભન્તે, ભગવતા સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ એવં વિત્થારેન અત્થં આજાનામી’’તિ. ‘‘સાધુ સાધુ, માલુક્યપુત્ત! સાધુ ખો ત્વં, માલુક્યપુત્ત, મયા સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનાસિ –

‘‘રૂપં દિસ્વા સતિ મુટ્ઠા, પિયં નિમિત્તં મનસિ કરોતો;

સારત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ અજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘તસ્સ વડ્ઢન્તિ વેદના, અનેકા રૂપસમ્ભવા;

અભિજ્ઝા ચ વિહેસા ચ, ચિત્તમસ્સૂપહઞ્ઞતિ;

એવં આચિનતો દુક્ખં, આરા નિબ્બાનમુચ્ચતિ.…પે….

‘‘ન સો રજ્જતિ ધમ્મેસુ, ધમ્મં ઞત્વા પટિસ્સતો;

વિરત્તચિત્તો વેદેતિ, તઞ્ચ નાજ્ઝોસ તિટ્ઠતિ.

‘‘યથાસ્સ વિજાનતો ધમ્મં, સેવતો ચાપિ વેદનં;

ખીયતિ નોપચીયતિ, એવં સો ચરતી સતો;

એવં અપચિનતો દુક્ખં, સન્તિકે નિબ્બાનમુચ્ચતી’’તિ.

‘‘ઇમસ્સ ખો, માલુક્યપુત્ત, મયા સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ એવં વિત્થારેન અત્થો દટ્ઠબ્બો’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા માલુક્યપુત્તો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો આયસ્મા માલુક્યપુત્તો એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ તદનુત્તરં બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. ‘‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો ચ પનાયસ્મા માલુક્યપુત્તો અરહતં અહોસીતિ. દુતિયં.

૩. પરિહાનધમ્મસુત્તં

૯૬. ‘‘પરિહાનધમ્મઞ્ચ વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ અપરિહાનધમ્મઞ્ચ છ ચ અભિભાયતનાનિ. તં સુણાથ. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પરિહાનધમ્મો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ઉપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા સરસઙ્કપ્પા [અકુસલા ધમ્મા સરસઙ્કપ્પા (સ્યા. કં. પી. ક.) ઉપરિ આસીવિસવગ્ગે સત્તમસુત્તે પન ‘‘આકુસલા સરસઙ્કપ્પા’’ ત્વેવ સબ્બત્થ દિસ્સતિ] સંયોજનિયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ અધિવાસેતિ નપ્પજહતિ ન વિનોદેતિ ન બ્યન્તીકરોતિ [બ્યન્તિકરોતિ (પી.) બ્યન્તિં કરોતિ (ક.)] ન અનભાવં ગમેતિ, વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના – ‘પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. પરિહાનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો જિવ્હાય રસં સાયિત્વા ઉપ્પજ્જન્તિ…પે… પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ઉપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ અધિવાસેતિ નપ્પજહતિ ન વિનોદેતિ ન બ્યન્તીકરોતિ ન અનભાવં ગમેતિ, વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના – ‘પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. પરિહાનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પરિહાનધમ્મો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અપરિહાનધમ્મો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ઉપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ, વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના – ‘ન પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. અપરિહાનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો જિવ્હાય રસં સાયિત્વા ઉપ્પજ્જન્તિ…પે… પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ઉપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ, વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના – ‘ન પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. અપરિહાનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અપરિહાનધમ્મો હોતિ.

‘‘કતમાનિ ચ, ભિક્ખવે, છ અભિભાયતનાનિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા નુપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના – ‘અભિભૂતમેતં આયતનં’. અભિભાયતનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ…પે… પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય નુપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના – ‘અભિભૂતમેતં આયતનં’. અભિભાયતનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ. ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, છ અભિભાયતનાની’’તિ. તતિયં.

૪. પમાદવિહારીસુત્તં

૯૭. ‘‘પમાદવિહારિઞ્ચ વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ અપ્પમાદવિહારિઞ્ચ. તં સુણાથ. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પમાદવિહારી હોતિ? ચક્ખુન્દ્રિયં અસંવુતસ્સ, ભિક્ખવે, વિહરતો ચિત્તં બ્યાસિઞ્ચતિ [બ્યાસિચ્ચતિ (સી. સ્યા. કં.)]. ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેસુ રૂપેસુ તસ્સ બ્યાસિત્તચિત્તસ્સ પામોજ્જં ન હોતિ. પામોજ્જે અસતિ પીતિ ન હોતિ. પીતિયા અસતિ પસ્સદ્ધિ ન હોતિ. પસ્સદ્ધિયા અસતિ દુક્ખં હોતિ. દુક્ખિનો ચિત્તં ન સમાધિયતિ. અસમાહિતે ચિત્તે ધમ્મા ન પાતુભવન્તિ. ધમ્માનં અપાતુભાવા પમાદવિહારી ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ…પે… જિવ્હિન્દ્રિયં અસંવુતસ્સ, ભિક્ખવે, વિહરતો ચિત્તં બ્યાસિઞ્ચતિ જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યેસુ રસેસુ, તસ્સ બ્યાસિત્તચિત્તસ્સ…પે… પમાદવિહારી ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ…પે… મનિન્દ્રિયં અસંવુતસ્સ, ભિક્ખવે, વિહરતો ચિત્તં બ્યાસિઞ્ચતિ મનોવિઞ્ઞેય્યેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ બ્યાસિત્તચિત્તસ્સ પામોજ્જં ન હોતિ. પામોજ્જે અસતિ પીતિ ન હોતિ. પીતિયા અસતિ પસ્સદ્ધિ ન હોતિ. પસ્સદ્ધિયા અસતિ દુક્ખં હોતિ. દુક્ખિનો ચિત્તં ન સમાધિયતિ. અસમાહિતે ચિત્તે ધમ્મા ન પાતુભવન્તિ. ધમ્માનં અપાતુભાવા પમાદવિહારી ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પમાદવિહારી હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અપ્પમાદવિહારી હોતિ? ચક્ખુન્દ્રિયં સંવુતસ્સ, ભિક્ખવે, વિહરતો ચિત્તં ન બ્યાસિઞ્ચતિ ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેસુ રૂપેસુ, તસ્સ અબ્યાસિત્તચિત્તસ્સ પામોજ્જં જાયતિ. પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ. પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ. પસ્સદ્ધકાયો સુખં વિહરતિ. સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. સમાહિતે ચિત્તે ધમ્મા પાતુભવન્તિ. ધમ્માનં પાતુભાવા અપ્પમાદવિહારી ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ…પે… જિવ્હિન્દ્રિયં સંવુતસ્સ, ભિક્ખવે, વિહરતો ચિત્તં ન બ્યાસિઞ્ચતિ…પે… અપ્પમાદવિહારી ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. મનિન્દ્રિયં સંવુતસ્સ, ભિક્ખવે, વિહરતો ચિત્તં ન બ્યાસિઞ્ચતિ, મનોવિઞ્ઞેય્યેસુ ધમ્મેસુ, તસ્સ અબ્યાસિત્તચિત્તસ્સ પામોજ્જં જાયતિ. પમુદિતસ્સ પીતિ જાયતિ. પીતિમનસ્સ કાયો પસ્સમ્ભતિ. પસ્સદ્ધકાયો સુખં વિહરતિ. સુખિનો ચિત્તં સમાધિયતિ. સમાહિતે ચિત્તે ધમ્મા પાતુભવન્તિ. ધમ્માનં પાતુભાવા અપ્પમાદવિહારી ત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અપ્પમાદવિહારી હોતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. સંવરસુત્તં

૯૮. ‘‘સંવરઞ્ચ વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ, અસંવરઞ્ચ. તં સુણાથ. કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસંવરો હોતિ? સન્તિ, ભિક્ખવે, ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ અભિનન્દતિ અભિવદતિ અજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ, વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના – ‘પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. પરિહાનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ…પે… સન્તિ, ભિક્ખવે, જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા…પે… સન્તિ, ભિક્ખવે, મનોવિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ અભિનન્દતિ અભિવદતિ અજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ, વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના – ‘પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. પરિહાનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસંવરો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સંવરો હોતિ? સન્તિ, ભિક્ખવે, ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ નાભિનન્દતિ નાભિવદતિ નાજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ, વેદિતબ્બમેતં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુના – ‘ન પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. અપરિહાનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ …પે… સન્તિ, ભિક્ખવે, જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા…પે… સન્તિ, ભિક્ખવે, મનોવિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા પિયરૂપા કામૂપસંહિતા રજનીયા. તઞ્ચે ભિક્ખુ નાભિનન્દતિ નાભિવદતિ નાજ્ઝોસાય તિટ્ઠતિ, વેદિતબ્બમેતં ભિક્ખુના – ‘ન પરિહાયામિ કુસલેહિ ધમ્મેહિ’. અપરિહાનઞ્હેતં વુત્તં ભગવતાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, સંવરો હોતી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. સમાધિસુત્તં

૯૯. ‘‘સમાધિં, ભિક્ખવે, ભાવેથ. સમાહિતો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથાભૂતં પજાનાતિ. કિઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ? ‘ચક્ખુ અનિચ્ચ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; ‘રૂપા અનિચ્ચા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; ‘ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; ‘ચક્ખુસમ્ફસ્સો અનિચ્ચો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. ‘યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘મનો અનિચ્ચ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. ધમ્મા… મનોવિઞ્ઞાણં… મનોસમ્ફસ્સો… ‘યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. સમાધિં, ભિક્ખવે, ભાવેથ. સમાહિતો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથાભૂતં પજાનાતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. પટિસલ્લાનસુત્તં

૧૦૦. ‘‘પટિસલ્લાને [પટિસલ્લાનં (સી. પી. ક.), પટિસલ્લીના (સ્યા. કં.)], ભિક્ખવે, યોગમાપજ્જથ. પટિસલ્લીનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથાભૂતં પજાનાતિ. કિઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ? ‘ચક્ખુ અનિચ્ચ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; ‘રૂપા અનિચ્ચા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; ‘ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ; ‘ચક્ખુસમ્ફસ્સો અનિચ્ચો’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. ‘યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. પટિસલ્લાને, ભિક્ખવે, યોગમાપજ્જથ. પટિસલ્લીનો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યથાભૂતં પજાનાતી’’તિ. સત્તમં.

૮. પઠમનતુમ્હાકંસુત્તં

૧૦૧. ‘‘યં [યમ્પિ (પી. ક.)], ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં, તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં? ચક્ખુ, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. રૂપા ન તુમ્હાકં. તે પજહથ. તે વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સન્તિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. ચક્ખુસમ્ફસ્સો ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. સો વો પહીનો હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. સોતં ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. સદ્દા ન તુમ્હાકં. તે પજહથ. તે વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સન્તિ. સોતવિઞ્ઞાણં ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. સોતસમ્ફસ્સો ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. સો વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. યમ્પિદં સોતસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. ઘાનં ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. ગન્ધા ન તુમ્હાકં. તે પજહથ. તે વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સન્તિ. ઘાનવિઞ્ઞાણં ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. ઘાનસમ્ફસ્સો ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. સો વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. યમ્પિદં ઘાનસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ.

જિવ્હા ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. સા વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. રસા ન તુમ્હાકં. તે પજહથ. તે વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સન્તિ. જિવ્હાવિઞ્ઞાણં ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. જિવ્હાસમ્ફસ્સો ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. સો વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. યમ્પિદં જિવ્હાસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ …પે….

મનો ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. સો વો પહીનો હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. ધમ્મા ન તુમ્હાકં. તે પજહથ. તે વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સન્તિ. મનોવિઞ્ઞાણં ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. મનોસમ્ફસ્સો ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. સો વો પહીનો હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, યં ઇમસ્મિં જેતવને તિણકટ્ઠસાખાપલાસં તં જનો હરેય્ય વા ડહેય્ય વા યથાપચ્ચયં વા કરેય્ય, અપિ નુ તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘અમ્હે જનો હરતિ વા ડહતિ વા યથાપચ્ચયં વા કરોતી’’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘તં કિસ્સ હેતુ’’?

‘‘ન હિ નો એતં, ભન્તે, અત્તા વા અત્તનિયં વા’’તિ.

‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ચક્ખુ ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. રૂપા ન તુમ્હાકં… ચક્ખુવિઞ્ઞાણં… ચક્ખુસમ્ફસ્સો…પે… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. દુતિયનતુમ્હાકંસુત્તં

૧૦૨. ‘‘યં, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં? ચક્ખુ, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. રૂપા ન તુમ્હાકં. તે પજહથ. તે વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સન્તિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. ચક્ખુસમ્ફસ્સો ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. સો વો પહીનો હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ…પે… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ ન તુમ્હાકં. તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં, તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતી’’તિ. નવમં.

૧૦. ઉદકસુત્તં

૧૦૩. ‘‘ઉદકો [ઉદ્દકો (સી. પી.)] સુદં, ભિક્ખવે, રામપુત્તો એવં વાચં ભાસતિ – ‘ઇદં જાતુ વેદગૂ, ઇદં જાતુ સબ્બજી [સબ્બજિ (પી.)], ઇદં જાતુ અપલિખતં ગણ્ડમૂલં પલિખણિ’ન્તિ. તં ખો પનેતં, ભિક્ખવે, ઉદકો રામપુત્તો અવેદગૂયેવ સમાનો ‘વેદગૂસ્મી’તિ ભાસતિ, અસબ્બજીયેવ સમાનો ‘સબ્બજીસ્મી’તિ ભાસતિ, અપલિખતંયેવ ગણ્ડમૂલં પલિખતં મે ‘ગણ્ડમૂલ’ન્તિ ભાસતિ. ઇધ ખો તં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘ઇદં જાતુ વેદગૂ, ઇદં જાતુ સબ્બજી, ઇદં જાતુ અપલિખતં ગણ્ડમૂલં પલિખણિ’’’ન્તિ.