૯. વીણોપમસુત્તં

૨૪૬. ‘‘યસ્સ કસ્સચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુસ્સ વા ભિક્ખુનિયા વા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેસુ રૂપેસુ ઉપ્પજ્જેય્ય છન્દો વા રાગો વા દોસો વા મોહો વા પટિઘં વાપિ [પટિઘં વા (સી.)] ચેતસો, તતો ચિત્તં નિવારેય્ય. સભયો ચેસો મગ્ગો સપ્પટિભયો ચ સકણ્ટકો ચ સગહનો ચ ઉમ્મગ્ગો ચ કુમ્મગ્ગો ચ દુહિતિકો ચ. અસપ્પુરિસસેવિતો ચેસો મગ્ગો, ન ચેસો મગ્ગો સપ્પુરિસેહિ સેવિતો. ન ત્વં એતં અરહસીતિ. તતો ચિત્તં નિવારયે ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેહિ રૂપેહિ…પે… યસ્સ કસ્સચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુસ્સ વા ભિક્ખુનિયા વા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યેસુ રસેસુ…પે… મનોવિઞ્ઞેય્યેસુ ધમ્મેસુ ઉપ્પજ્જેય્ય છન્દો વા રાગો વા દોસો વા મોહો વા પટિઘં વાપિ ચેતસો તતો ચિત્તં નિવારેય્ય. સભયો ચેસો મગ્ગો સપ્પટિભયો ચ સકણ્ટકો ચ સગહનો ચ ઉમ્મગ્ગો ચ કુમ્મગ્ગો ચ દુહિતિકો ચ. અસપ્પુરિસસેવિતો ચેસો મગ્ગો, ન ચેસો મગ્ગો સપ્પુરિસેહિ સેવિતો. ન ત્વં એતં અરહસીતિ. તતો ચિત્તં નિવારયે મનોવિઞ્ઞેય્યેહિ ધમ્મેહિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, કિટ્ઠં સમ્પન્નં. કિટ્ઠારક્ખો [કિટ્ઠારક્ખકો (સી.)] ચ પમત્તો, ગોણો ચ કિટ્ઠાદો અદું કિટ્ઠં ઓતરિત્વા યાવદત્થં મદં આપજ્જેય્ય પમાદં આપજ્જેય્ય; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો છસુ ફસ્સાયતનેસુ અસંવુતકારી પઞ્ચસુ કામગુણેસુ યાવદત્થં મદં આપજ્જતિ પમાદં આપજ્જતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, કિટ્ઠં સમ્પન્નં કિટ્ઠારક્ખો ચ અપ્પમત્તો ગોણો ચ કિટ્ઠાદો અદું કિટ્ઠં ઓતરેય્ય. તમેનં કિટ્ઠારક્ખો નાસાયં સુગ્ગહિતં ગણ્હેય્ય. નાસાયં સુગ્ગહિતં ગહેત્વા ઉપરિઘટાયં સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગણ્હેય્ય. ઉપરિઘટાયં સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગહેત્વા દણ્ડેન સુતાળિતં તાળેય્ય. દણ્ડેન સુતાળિતં તાળેત્વા ઓસજ્જેય્ય. દુતિયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે …પે… તતિયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, ગોણો કિટ્ઠાદો અદું કિટ્ઠં ઓતરેય્ય. તમેનં કિટ્ઠારક્ખો નાસાયં સુગ્ગહિતં ગણ્હેય્ય. નાસાયં સુગ્ગહિતં ગહેત્વા ઉપરિઘટાયં સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગણ્હેય્ય. ઉપરિઘટાયં સુનિગ્ગહિતં નિગ્ગહેત્વા દણ્ડેન સુતાળિતં તાળેય્ય. દણ્ડેન સુતાળિતં તાળેત્વા ઓસજ્જેય્ય. એવઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, ગોણો કિટ્ઠાદો ગામગતો વા અરઞ્ઞગતો વા, ઠાનબહુલો વા અસ્સ નિસજ્જબહુલો વા ન તં કિટ્ઠં પુન ઓતરેય્ય – તમેવ પુરિમં દણ્ડસમ્ફસ્સં સમનુસ્સરન્તો. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યતો ખો ભિક્ખુનો છસુ ફસ્સાયતનેસુ ચિત્તં ઉદુજિતં હોતિ સુદુજિતં, અજ્ઝત્તમેવ સન્તિટ્ઠતિ, સન્નિસીદતિ, એકોદિ હોતિ, સમાધિયતિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો વા રાજમહામત્તસ્સ વા વીણાય સદ્દો અસ્સુતપુબ્બો અસ્સ. સો વીણાસદ્દં સુણેય્ય. સો એવં વદેય્ય – ‘અમ્ભો, કસ્સ [કિસ્સ (સી. પી.)] નુ ખો એસો સદ્દો એવંરજનીયો એવંકમનીયો એવંમદનીયો એવંમુચ્છનીયો એવંબન્ધનીયો’તિ? તમેનં એવં વદેય્યું – ‘એસા, ખો, ભન્તે, વીણા નામ, યસ્સા એસો સદ્દો એવંરજનીયો એવંકમનીયો એવંમદનીયો એવંમુચ્છનીયો એવંબન્ધનીયો’તિ. સો એવં વદેય્ય – ‘ગચ્છથ મે, ભો, તં વીણં આહરથા’તિ. તસ્સ તં વીણં આહરેય્યું. તમેનં એવં વદેય્યું – ‘અયં ખો સા, ભન્તે, વીણા યસ્સા એસો સદ્દો એવંરજનીયો એવંકમનીયો એવંમદનીયો એવંમુચ્છનીયો એવંબન્ધનીયો’તિ. સો એવં વદેય્ય – ‘અલં મે, ભો, તાય વીણાય, તમેવ મે સદ્દં આહરથા’તિ. તમેનં એવં વદેય્યું – ‘અયં ખો, ભન્તે, વીણા નામ અનેકસમ્ભારા મહાસમ્ભારા. અનેકેહિ સમ્ભારેહિ સમારદ્ધા વદતિ, સેય્યથિદં – દોણિઞ્ચ પટિચ્ચ ચમ્મઞ્ચ પટિચ્ચ દણ્ડઞ્ચ પટિચ્ચ ઉપધારણે ચ પટિચ્ચ તન્તિયો ચ પટિચ્ચ કોણઞ્ચ પટિચ્ચ પુરિસસ્સ ચ તજ્જં વાયામં પટિચ્ચ એવાયં, ભન્તે, વીણા નામ અનેકસમ્ભારા મહાસમ્ભારા. અનેકેહિ સમ્ભારેહિ સમારદ્ધા વદતી’તિ. સો તં વીણં દસધા વા સતધા વા ફાલેય્ય, દસધા વા સતધા વા તં ફાલેત્વા સકલિકં સકલિકં કરેય્ય. સકલિકં સકલિકં કરિત્વા અગ્ગિના ડહેય્ય, અગ્ગિના ડહિત્વા મસિં કરેય્ય. મસિં કરિત્વા મહાવાતે વા ઓફુનેય્ય [ઓપુનેય્ય (સી. પી.), ઓફુણેય્ય (?)], નદિયા વા સીઘસોતાય પવાહેય્ય. સો એવં વદેય્ય – ‘અસતી કિરાયં, ભો, વીણા નામ, યથેવં યં [યથેવાયં (સી.), યથેવયં (પી.)] કિઞ્ચિ વીણા નામ એત્થ ચ પનાયં જનો [એત્થ પનાયં જનો (સ્યા. કં.), એત્થ ચ મહાજનો (પી. ક.)] અતિવેલં પમત્તો પલળિતો’તિ. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ રૂપં સમન્વેસતિ [સમન્નેસતિ (સી. સ્યા. કં.), સમનેસતિ (પી.)] યાવતા રૂપસ્સ ગતિ, વેદનં સમન્વેસતિ યાવતા વેદનાય ગતિ, સઞ્ઞં સમન્વેસતિ યાવતા સઞ્ઞાય ગતિ, સઙ્ખારે સમન્વેસતિ યાવતા સઙ્ખારાનં ગતિ, વિઞ્ઞાણં સમન્વેસતિ યાવતા વિઞ્ઞાણસ્સ ગતિ. તસ્સ રૂપં સમન્વેસતો યાવતા રૂપસ્સ ગતિ, વેદનં સમન્વેસતો…પે… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં સમન્વેસતો યાવતા વિઞ્ઞાણસ્સ ગતિ. યમ્પિસ્સ તં હોતિ અહન્તિ વા મમન્તિ વા અસ્મીતિ વા તમ્પિ તસ્સ ન હોતી’’તિ. નવમં.