૧૦. છપ્પાણકોપમસુત્તં

૨૪૭. ‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો અરુગત્તો પક્કગત્તો સરવનં પવિસેય્ય. તસ્સ કુસકણ્ટકા ચેવ પાદે વિજ્ઝેય્યું, સરપત્તાનિ ચ ગત્તાનિ [સરપત્તાનિ પક્કગત્તાનિ (સ્યા. કં.), અરુપક્કાનિ ગત્તાનિ (પી. ક.)] વિલેખેય્યું. એવઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, પુરિસો ભિય્યોસોમત્તાય તતોનિદાનં દુક્ખં દોમનસ્સં પટિસંવેદિયેથ. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભિક્ખુ ગામગતો વા અરઞ્ઞગતો વા લભતિ વત્તારં – ‘અયઞ્ચ સો [અયઞ્ચ ખો (પી. ક.), અયં સો (?)] આયસ્મા એવંકારી એવંસમાચારો અસુચિગામકણ્ટકો’તિ. તં કણ્ટકોતિ [તં ‘‘અસુચિગામકણ્ડતો’’તિ (ક.)] ઇતિ વિદિત્વા સંવરો ચ અસંવરો ચ વેદિતબ્બો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અસંવરો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા પિયરૂપે રૂપે અધિમુચ્ચતિ, અપ્પિયરૂપે રૂપે બ્યાપજ્જતિ, અનુપટ્ઠિતકાયસ્સતિ ચ વિહરતિ પરિત્તચેતસો. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ. સોતેન સદ્દં સુત્વા… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય પિયરૂપે ધમ્મે અધિમુચ્ચતિ, અપ્પિયરૂપે ધમ્મે બ્યાપજ્જતિ, અનુપટ્ઠિતકાયસ્સતિ ચ વિહરતિ પરિત્તચેતસો, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો છપ્પાણકે ગહેત્વા નાનાવિસયે નાનાગોચરે દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. અહિં ગહેત્વા દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. સુસુમારં [સુંસુમારં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ગહેત્વા દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. પક્ખિં ગહેત્વા દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. કુક્કુરં ગહેત્વા દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. સિઙ્ગાલં ગહેત્વા દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. મક્કટં ગહેત્વા દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધિત્વા મજ્ઝે ગણ્ઠિં કરિત્વા ઓસ્સજ્જેય્ય. અથ ખો, તે, ભિક્ખવે, છપ્પાણકા નાનાવિસયા નાનાગોચરા સકં સકં ગોચરવિસયં આવિઞ્છેય્યું [આવિઞ્જેય્યું (સી.)] – અહિ આવિઞ્છેય્ય ‘વમ્મિકં પવેક્ખામી’તિ, સુસુમારો આવિઞ્છેય્ય ‘ઉદકં પવેક્ખામી’તિ, પક્ખી આવિઞ્છેય્ય ‘આકાસં ડેસ્સામી’તિ, કુક્કુરો આવિઞ્છેય્ય ‘ગામં પવેક્ખામી’તિ, સિઙ્ગાલો આવિઞ્છેય્ય ‘સીવથિકં [સિવથિકં (ક.)] પવેક્ખામી’તિ, મક્કટો આવિઞ્છેય્ય ‘વનં પવેક્ખામી’તિ. યદા ખો તે, ભિક્ખવે, છપ્પાણકા ઝત્તા અસ્સુ કિલન્તા, અથ ખો યો નેસં પાણકાનં બલવતરો અસ્સ તસ્સ તે અનુવત્તેય્યું, અનુવિધાયેય્યું વસં ગચ્છેય્યું. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ ભિક્ખુનો કાયગતાસતિ અભાવિતા અબહુલીકતા, તં ચક્ખુ આવિઞ્છતિ મનાપિયેસુ રૂપેસુ, અમનાપિયા રૂપા પટિકૂલા હોન્તિ…પે… મનો આવિઞ્છતિ મનાપિયેસુ ધમ્મેસુ, અમનાપિયા ધમ્મા પટિકૂલા હોન્તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, અસંવરો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, સંવરો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા પિયરૂપે રૂપે નાધિમુચ્ચતિ, અપ્પિયરૂપે રૂપે ન બ્યાપજ્જતિ, ઉપટ્ઠિતકાયસ્સતિ ચ વિહરતિ અપ્પમાણચેતસો, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ, યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ…પે… જિવ્હા રસં સાયિત્વા…પે… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય પિયરૂપે ધમ્મે નાધિમુચ્ચતિ, અપ્પિયરૂપે ધમ્મે ન બ્યાપજ્જતિ, ઉપટ્ઠિતકાયસ્સતિ ચ વિહરતિ અપ્પમાણચેતસો, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો છપ્પાણકે ગહેત્વા નાનાવિસયે નાનાગોચરે દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. અહિં ગહેત્વા દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. સુસુમારં ગહેત્વા દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. પક્ખિં ગહેત્વા…પે… કુક્કુરં ગહેત્વા… સિઙ્ગાલં ગહેત્વા… મક્કટં ગહેત્વા દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધેય્ય. દળ્હાય રજ્જુયા બન્ધિત્વા દળ્હે ખીલે વા થમ્ભે વા ઉપનિબન્ધેય્ય. અથ ખો તે, ભિક્ખવે, છપ્પાણકા નાનાવિસયા નાનાગોચરા સકં સકં ગોચરવિસયં આવિઞ્છેય્યું – અહિ આવિઞ્છેય્ય ‘વમ્મિકં પવેક્ખામી’તિ, સુસુમારો આવિઞ્છેય્ય ‘ઉદકં પવેક્ખામી’તિ, પક્ખી આવિઞ્છેય્ય ‘આકાસં ડેસ્સામી’તિ, કુક્કુરો આવિઞ્છેય્ય ‘ગામં પવેક્ખામી’તિ, સિઙ્ગાલો આવિઞ્છેય્ય ‘સીવથિકં પવેક્ખામી’તિ, મક્કટો આવિઞ્છેય્ય ‘વનં પવેક્ખામી’તિ. યદા ખો તે, ભિક્ખવે, છપ્પાણકા ઝત્તા અસ્સુ કિલન્તા, અથ તમેવ ખીલં વા થમ્ભં વા ઉપતિટ્ઠેય્યું, ઉપનિસીદેય્યું, ઉપનિપજ્જેય્યું. એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ ભિક્ખુનો કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા, તં ચક્ખુ નાવિઞ્છતિ મનાપિયેસુ રૂપેસુ, અમનાપિયા રૂપા નપ્પટિકૂલા હોન્તિ…પે… જિવ્હા નાવિઞ્છતિ મનાપિયેસુ રસેસુ…પે… મનો નાવિઞ્છતિ મનાપિયેસુ ધમ્મેસુ, અમનાપિયા ધમ્મા નપ્પટિકૂલા હોન્તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, સંવરો હોતિ.

‘‘‘દળ્હે ખીલે વા થમ્ભે વા’તિ ખો, ભિક્ખવે, કાયગતાય સતિયા એતં અધિવચનં. તસ્માતિહ વો, ભિક્ખવે, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘કાયગતા નો સતિ ભાવિતા ભવિસ્સતિ બહુલીકતા યાનીકતા વત્થુકતા અનુટ્ઠિતા પરિચિતા સુસમારદ્ધા’તિ. એવઞ્હિ ખો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ. દસમં.