૮. કિંસુકોપમસુત્તં

૨૪૫. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેનઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’’તિ? ‘‘યતો ખો, આવુસો, ભિક્ખુ છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ, એત્તાવતા ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’’તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ અસન્તુટ્ઠો તસ્સ ભિક્ખુસ્સ પઞ્હવેય્યાકરણેન [પઞ્હાવેય્યાકરણેન (સ્યા. કં. ક.)], યેનઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’’તિ? ‘‘યતો ખો, આવુસો, ભિક્ખુ પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ, એત્તાવતા ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’’તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ અસન્તુટ્ઠો તસ્સ ભિક્ખુસ્સ પઞ્હવેય્યાકરણેન, યેનઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’’તિ? ‘‘યતો ખો, આવુસો, ભિક્ખુ ચતુન્નં મહાભૂતાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ, એત્તાવતા ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’’તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ અસન્તુટ્ઠો તસ્સ ભિક્ખુસ્સ પઞ્હવેય્યાકરણેન, યેનઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’’તિ? ‘‘યતો ખો, આવુસો, ભિક્ખુ યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, એત્તાવતા, ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’’તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ અસન્તુટ્ઠો તસ્સ ભિક્ખુસ્સ પઞ્હવેય્યાકરણેન, યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇધાહં, ભન્તે, યેનઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચં – કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’તિ? એવં વુત્તે, ભન્તે, સો ભિક્ખુ મં એતદવોચ – ‘યતો ખો, આવુસો, ભિક્ખુ છન્નં ફસ્સાયતનાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ, એત્તાવતા ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’તિ. અથ ખ્વાહં, ભન્તે, અસન્તુટ્ઠો તસ્સ ભિક્ખુસ્સ પઞ્હવેય્યાકરણેન, યેનઞ્ઞતરો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિં; ઉપસઙ્કમિત્વા તં ભિક્ખું એતદવોચં – ‘કિત્તાવતા નુ ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’તિ? એવં વુત્તે, ભન્તે, સો ભિક્ખુ મં એતદવોચ – ‘યતો ખો, આવુસો, ભિક્ખુ પઞ્ચન્નં ઉપાદાનક્ખન્ધાનં…પે… ચતુન્નં મહાભૂતાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… યં કિઞ્ચિ સમુદયધમ્મં, સબ્બં તં નિરોધધમ્મન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ, એત્તાવતા ખો, આવુસો, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’તિ. અથ ખ્વાહં, ભન્તે, અસન્તુટ્ઠો તસ્સ ભિક્ખુસ્સ પઞ્હવેય્યાકરણેન યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિં ( ) [(ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચં) (ક.)]. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, ભિક્ખુનો દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતી’’તિ?

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, પુરિસસ્સ કિંસુકો અદિટ્ઠપુબ્બો અસ્સ. સો યેનઞ્ઞતરો પુરિસો કિંસુકસ્સ દસ્સાવી તેનુપસઙ્કમેય્ય. ઉપસઙ્કમિત્વા તં પુરિસં એવં વદેય્ય – ‘કીદિસો, ભો પુરિસ, કિંસુકો’તિ? સો એવં વદેય્ય – ‘કાળકો ખો, અમ્ભો પુરિસ, કિંસુકો – સેય્યથાપિ ઝામખાણૂ’તિ. તેન ખો પન, ભિક્ખુ, સમયેન તાદિસોવસ્સ કિંસુકો યથાપિ [યથા (સી. સ્યા. કં.) દુતિયવારાદીસુ પન ‘‘યથાપિ’’ત્વેવ દિસ્સતિ] તસ્સ પુરિસસ્સ દસ્સનં. અથ ખો, સો ભિક્ખુ, પુરિસો અસન્તુટ્ઠો તસ્સ પુરિસસ્સ પઞ્હવેય્યાકરણેન, યેનઞ્ઞતરો પુરિસો કિંસુકસ્સ દસ્સાવી તેનુપસઙ્કમેય્ય; ઉપસઙ્કમિત્વા તં પુરિસં એવં વદેય્ય – ‘કીદિસો, ભો પુરિસ, કિંસુકો’તિ? સો એવં વદેય્ય – ‘લોહિતકો ખો, અમ્ભો પુરિસ, કિંસુકો – સેય્યથાપિ મંસપેસી’તિ. તેન ખો પન, ભિક્ખુ, સમયેન તાદિસોવસ્સ કિંસુકો યથાપિ તસ્સ પુરિસસ્સ દસ્સનં. અથ ખો સો ભિક્ખુ પુરિસો અસન્તુટ્ઠો તસ્સ પુરિસસ્સ પઞ્હવેય્યાકરણેન, યેનઞ્ઞતરો પુરિસો કિંસુકસ્સ દસ્સાવી તેનુપસઙ્કમેય્ય; ઉપસઙ્કમિત્વા તં પુરિસં એવં વદેય્ય – ‘કીદિસો, ભો પુરિસ, કિંસુકો’તિ? સો એવં વદેય્ય – ‘ઓચીરકજાતો [ઓજીરકજાતો (સી.), ઓદીરકજાતો (પી.)] ખો, અમ્ભો પુરિસ, કિંસુકો આદિન્નસિપાટિકો – સેય્યથાપિ સિરીસો’તિ. તેન ખો પન, ભિક્ખુ, સમયેન તાદિસોવસ્સ કિંસુકો, યથાપિ તસ્સ પુરિસસ્સ દસ્સનં. અથ ખો સો ભિક્ખુ પુરિસો અસન્તુટ્ઠો તસ્સ પુરિસસ્સ પઞ્હવેય્યાકરણેન, યેનઞ્ઞતરો પુરિસો કિંસુકસ્સ દસ્સાવી તેનુપસઙ્કમેય્ય; ઉપસઙ્કમિત્વા તં પુરિસં એવં વદેય્ય – ‘કીદિસો, ભો પુરિસ, કિંસુકો’તિ? સો એવં વદેય્ય – ‘બહલપત્તપલાસો સન્દચ્છાયો [સણ્ડચ્છાયો (સ્યા. કં.)] ખો, અમ્ભો પુરિસ, કિંસુકો – સેય્યથાપિ નિગ્રોધો’તિ. તેન ખો પન, ભિક્ખુ, સમયેન તાદિસોવસ્સ કિંસુકો, યથાપિ તસ્સ પુરિસસ્સ દસ્સનં. એવમેવ ખો, ભિક્ખુ, યથા યથા અધિમુત્તાનં તેસં સપ્પુરિસાનં દસ્સનં સુવિસુદ્ધં હોતિ, તથા તથા ખો તેહિ સપ્પુરિસેહિ બ્યાકતં.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખુ, રઞ્ઞો પચ્ચન્તિમં નગરં દળ્હુદ્ધાપં [દળ્હુદ્દાપં (સી. પી.)] દળ્હપાકારતોરણં છદ્વારં. તત્રસ્સ દોવારિકો પણ્ડિતો બ્યત્તો મેધાવી, અઞ્ઞાતાનં નિવારેતા, ઞાતાનં પવેસેતા. પુરત્થિમાય દિસાય આગન્ત્વા સીઘં દૂતયુગં તં દોવારિકં એવં વદેય્ય – ‘કહં, ભો પુરિસ, ઇમસ્સ નગરસ્સ નગરસ્સામી’તિ? સો એવં વદેય્ય – ‘એસો, ભન્તે, મજ્ઝે સિઙ્ઘાટકે નિસિન્નો’તિ. અથ ખો તં સીઘં દૂતયુગં નગરસ્સામિકસ્સ યથાભૂતં વચનં નિય્યાતેત્વા યથાગતમગ્ગં પટિપજ્જેય્ય. પચ્છિમાય દિસાય આગન્ત્વા સીઘં દૂતયુગં…પે… ઉત્તરાય દિસાય… દક્ખિણાય દિસાય આગન્ત્વા સીઘં દૂતયુગં તં દોવારિકં એવં વદેય્ય – ‘કહં, ભો પુરિસ, ઇમસ્સ નગરસ્સામી’તિ? સો એવં વદેય્ય – ‘એસો, ભન્તે, મજ્ઝે સિઙ્ઘાટકે નિસિન્નો’તિ. અથ ખો તં સીઘં દૂતયુગં નગરસ્સામિકસ્સ યથાભૂતં વચનં નિય્યાતેત્વા યથાગતમગ્ગં પટિપજ્જેય્ય.

‘‘ઉપમા ખો મ્યાયં, ભિક્ખુ, કતા અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનાય. અયઞ્ચેત્થ અત્થો – ‘નગર’ન્તિ ખો, ભિક્ખુ, ઇમસ્સેતં ચાતુમહાભૂતિકસ્સ કાયસ્સ અધિવચનં માતાપેત્તિકસમ્ભવસ્સ ઓદનકુમ્માસૂપચયસ્સ અનિચ્ચુચ્છાદનપરિમદ્દનભેદનવિદ્ધંસનધમ્મસ્સ. ‘છ દ્વારા’તિ ખો, ભિક્ખુ, છન્નેતં અજ્ઝત્તિકાનં આયતનાનં અધિવચનં. ‘દોવારિકો’તિ ખો, ભિક્ખુ, સતિયા એતં અધિવચનં. ‘સીઘં દૂતયુગ’ન્તિ ખો, ભિક્ખુ, સમથવિપસ્સનાનેતં અધિવચનં. ‘નગરસ્સામી’તિ ખો, ભિક્ખુ, વિઞ્ઞાણસ્સેતં અધિવચનં. ‘મજ્ઝે સિઙ્ઘાટકો’તિ ખો, ભિક્ખુ, ચતુન્નેતં મહાભૂતાનં અધિવચનં – પથવીધાતુયા, આપોધાતુયા, તેજોધાતુયા, વાયોધાતુયા. ‘યથાભૂતં વચન’ન્તિ ખો, ભિક્ખુ, નિબ્બાનસ્સેતં અધિવચનં. ‘યથાગતમગ્ગો’તિ ખો, ભિક્ખુ, અરિયસ્સેતં અટ્ઠઙ્ગિકસ્સ મગ્ગસ્સ અધિવચનં, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિયા…પે… સમ્માસમાધિસ્સા’’તિ. અટ્ઠમં.